Tweet
2.2. Türkiye'de Mantar Üretimi
Türkiyede mantar üretimi son yıllarda bir değer kazanmıştır. ERKEL (1992)'in verdiği bilgilere göre Cetvel 2.3.'te elde olunan rakamlar tahminlere dayanmaktadır. Çünkü ülkemizde mantar konusunda maalesef istatistiki veriler toplanmamakta ve bu yüzden istatistiki bilgiler mevcut bulunmamaktadır 1973,'lü yıllarda 2.100 m2 alandan 80 ton ürün alınırken, bu rakam 1983'te 35.000 m2 den 1.400 tona yükselmiştir. Bir on sene sonra yani 1993'te
110.000 m2 alanda 3.500 tona ulaşmıştır. Elde olunan ürünün metre kareye bölünmesinden m2/kg verimin Türkiye standardının çok üstünde meydana geldiği ve 1973'te 38 kg/m2, 1983'te 40 kg/m2 ve 1993'te 31 kg/m2 olduğu görülür. Bu da toplanan istatistiki rakamların yanlışlığını ortaya koymaktadır. Oysa doğru yaklaşımla bu rakamlar 1973'te 7-8 kg/m2, 1983'te 8-10 kg/m2 ve 1993'te 15-16 kg/m2 civarındadır. Yukardaki rakamlarda metre kare üretim alanlarının doğru olduğunu kabul etsek, ürün miktarı 1973'te 14-16 ton, 1983'te 280-350 ton, 1989'da 1.650-1.760 ton; üretim alanı yanlış, üretim miktarı doğru ise, üretim alanı 1973'te 10-11 bin m2, 1983'de 140 - 175 bin m2 ve 1989 da 233-218 bin m2 alan olması gerekir. Her ne kadar bazı büyük işletmelerde son yıllarda m2 den alınan ürün miktarı 20-25 kg ve hatta 30 kg'ı bulmaktaysada, Türkiye'de küçük işletme sayısının fazla olması ve onların m2 'den aldıkları ürün miktarının çok düşük olması, genel ortalamayı düşürmektedir.
Türkiye'de mantar üretiminin % 80-85 'e yakın kısmı üretim alanı 0-500 m2 arasında olan küçük veya aile işletmelerinde yapılır. Bu işletmeler genellikle
ilkel tarzda çalışmaktadır. Yeterli klima sistemleri olmadığından, mevsimin uygun olduğu iki döneminde, yani ilkbaharın Şuhıat, Nisan ve
Cetvel 2.3. Türkiye'de 1992 Mantar Üretimi (ERKEL)
sonbaharın Ekim, Kasım, Aralık aylarında üretime girer, bir bakıma mevsimlik çalışırlar. İşletmesi biraz daha ileri durumda olanlar elektrik, odun veya kömür, mazot sobaları yakarak, kış aylarını da devreye sokarlar ve Ekim'den Haziran'a kadar tek bir üretim devresi geçirirler. Haziran-Eylül ayları arasındaki çok kuru ve yüksek yaz sıcaklığında üretimlerini durdururlar. Son yıllarda sayıları az da olsa, bazı küçük işletmelerin oda soğutucuları kullandıkları ve yaz aylarında da üretim yaptıkları, yani yıl boyu üretime geçtikleri tespit edilmiştir. Küçük işletmelerin bir çoğu kendi kompostunu kendisi yapma yerine, yakınındaki büyük işletmelerden veya kompost yapıp satan işletmelerden satın almayı tercih ederler. Çünkü kendi kompostunu .yapanlar işletme sermayeleri az olduğundan, buharla pastörizasyon sistemini işletmelerine kuramazlar va kimyasal yolla kompostu dezenfekte etmeye çalışırlar. Kimyasal yolla çoğu kez kompostu hastalık ve zararlılardan tam arındırmadıklarından üretimleri sıkıntıya girer, bazen hiç ürün alamama tehlikesi ile karşı karşıya kalırlar. Bu işletmelerde mantar tohumluğu yine dışardan satın alınır. Tohumluğun ekimi, birinci misel geliştirme, örtü toprağı hazırlama ve sermeyi kendileri yapar. Bu sırada da hijyenik şartlara tam uymadıklarından ve iklim koşullarını iyi ayarlayamadıklarından misel aşılama ve örtü toprağı serme sırasında ortamı hastalık ve zararlılarla bulaştırırlar. Ortaya çıkacak hastalık ve zararlıları önceden sezinleyemezler, mücadelenin ne zaman, nasıl yapılacağını, önlemlerin neler olacağını tam bilemezler. Bu yüzden mantar üretimleri çoğu kez şansa kalır. Verimleri oldukça düşüktür. Bu işletmelerin mevcut ortalama verimleri m2 'ye 100 kg kompost hesabıyla 8-10 kg civarındadır. İşe ilk başlayanlarda ortam hastalık ve Zaralılarla bulaşık olmadığı için verim ilk bir iki kez yüksek olabilir ve 10-15 kg/m2 'ye kadar çıkabilir. Bu durum bir çok işletmeyi ertesi yıl daha fazla yatırım yapmaya sevk eder.
Fakat ilerleyen yıllarda bulaşıktık artar ve verim büyük ölçüde düşer. Bir çoğu üretim yapamaz hale gelir. İşletme zarar eder ve kapanır. Büyük şehir kenarlarında görülen bu tip işletmeler, her yıl mantar biter gibi açılır ve kapanır. İçlerinden çok azı uzun yıllar üretimde kalır. Bu bakımdan küçük işletmelerin sayısı ve ekim alanları her yıl değişir ve bunların miktarını da istatistiki olarak tesbit etmek oldukça güçtür. İşte yukarda belirttiğimiz istatistiki rakam elde etmenin güçlüklerinden birisi de budur. Küçük işletme sayısının fazla olması, açılıp kapanmalarının tesbit edilememesi istatistiki rakam toplamada sorun çıkartır.
İkinci işletme şekli, büyüklüğü yıllık 500-2.000 m2 ekim alanı olan orta büyüklükteki işletmelerdir. Bunların % 10-15'lik bir payı vardır. Bir çoğunda klima tesisi bulunur. Bu yüzden yıl boyu üretim yapanların sayısı daha fazladır. Bununla beraber, bu işletmelerde de klimadan yoksun, aynen küçük işletme özelliği gösteren, sadece üretim alanı büyük olan, mevsimlik çalışan işletmeler vardır. Kendi kompostunu yapanlar yanında, dışardan satın alanlar da bulunur. Verim, mevsimlik çalışanlarda m2 'de 10-15 kg, yıl boyu üretim yapan ve kendi kompostunu kendi temin edenlerde ise 15-20 kg arasında oynamaktadır.
Yıllık 2.000 m2 'den büyük üretim alanı olan işletmeler ülkemizde büyük işletme kabul edilmektedir. Oysa bir çok ülkede bu sınır orta işletmelerin başlangıç noktasıdır. Büyük işletmelerin payı % 3-5 arasındadır. Bu işletmeler daha çok yıl boyu üretim yapar. % 1-2 'sinde sadece mevsimlik üretim görülür. Türkiye koşullarında modern sayılacak konumdadırlar. Isıtma ve soğutma üniteleri, pastörizasyon ve ön misel geliştirme odaları bulunur. İçlerinden bazısı kendi tohumluğunu kendi üretebilecek güçtedir. Bu işletmelerde verim m2 'ye 20-30 kg arasında değişir. Bununla beraber bir işletme içinde bile m2 'ye verim zamana bağlı olarak değişir. Henüz standard bir üretim sistem
tam oturtulamamıştır. Verim oynaklığında en büyük rolü işletmede çalıştırılan işçinin bilgi derecesi oynar.
Cetvel 2.4'den anlaşıldığı gibi, en fazla üretim Marmara bölgesinde yapılır. Bu bölge, diğer bölgelere göre % 37,7 'lik bir orana sahiptir. Marmara bölgesini % 23,3 ile İç Anadolu, % 19,9 ile Akdeniz, % 14,3 ile Ege bölgesi izlemektedir. İklim koşulları bakımından mantar üretimine en uygun bölgemiz olan Karadeniz'in ancak % 3,9 'luk bir payı vardır. Halbuki bu bölgede mantarcılık diğer bölgelere göre daha ekonomik yapılabilir. Gelişmenin kısıtlı kalmasına, kültür mantarcılığının bölgede tanıtılamaması ve üretilen malın pazara ulaştıralamaması sebep teşkil eder.
Türkiye'de şu anda 34 ilimizde mantar üretimi yapılmaktadır. Üretim miktarı, alanı, üretici ve işletme sayısı bakımından İstanbul birinci ilimizdir. Mantar üretimi, nüfus yoğunluğu yüksek büyük şehir kenarlarında, turistik otellerin bulunduğu çevrelerde gelişmiştir. Bir başka değişle tüketim miktarı fazla olan yerler öncelik kazanmaktadır. Bu yüzden İstanbul her konuda birinci sırayı işgal etmektedir (Cetvel 2.5). Üretici sayısı bakımından Burdur ikinci, Bursa üçüncü, İzmir dördüncü durumdadır. Ürün miktarı bakımından Kırşehir, Kocaeli, İzmir, Ankara, Bilecik, Denizli ve Adapazarı; üretim alanında ise Bursa, Kırşehir, Ankara, Burdur, İzmir, Denizli ve Kocaeli illeri İstanbul'dan sonra sıralamaya girmektedir, ortalama dünyada 15-20 kg, Avrupa'da 25-30 kg civarında ürün alınmaktadır. Çok modern işletmelerde ve bazı araştırma sonuçlarında verim miktarı 30-40 kg/m2 'ye kadar çıkabilmektedir. Türkiye'deki ortalama verim 10-15 kg/m2 arasındadır. Bazı illerde ve işletmelerde ve bazı dönemlerde 20-25 kg/m2, hatta 30 kg/m2ıye kadar da yükselebilmektedir.
Cetvel 2.4.1992 yılı Türkiye Mantar Üretim Bölgeleri
Prof.Dr.Atila GÜNAY MANTAR YETİŞTİRİCİLİĞİ KİTABI
Türkiyede mantar üretimi son yıllarda bir değer kazanmıştır. ERKEL (1992)'in verdiği bilgilere göre Cetvel 2.3.'te elde olunan rakamlar tahminlere dayanmaktadır. Çünkü ülkemizde mantar konusunda maalesef istatistiki veriler toplanmamakta ve bu yüzden istatistiki bilgiler mevcut bulunmamaktadır 1973,'lü yıllarda 2.100 m2 alandan 80 ton ürün alınırken, bu rakam 1983'te 35.000 m2 den 1.400 tona yükselmiştir. Bir on sene sonra yani 1993'te
110.000 m2 alanda 3.500 tona ulaşmıştır. Elde olunan ürünün metre kareye bölünmesinden m2/kg verimin Türkiye standardının çok üstünde meydana geldiği ve 1973'te 38 kg/m2, 1983'te 40 kg/m2 ve 1993'te 31 kg/m2 olduğu görülür. Bu da toplanan istatistiki rakamların yanlışlığını ortaya koymaktadır. Oysa doğru yaklaşımla bu rakamlar 1973'te 7-8 kg/m2, 1983'te 8-10 kg/m2 ve 1993'te 15-16 kg/m2 civarındadır. Yukardaki rakamlarda metre kare üretim alanlarının doğru olduğunu kabul etsek, ürün miktarı 1973'te 14-16 ton, 1983'te 280-350 ton, 1989'da 1.650-1.760 ton; üretim alanı yanlış, üretim miktarı doğru ise, üretim alanı 1973'te 10-11 bin m2, 1983'de 140 - 175 bin m2 ve 1989 da 233-218 bin m2 alan olması gerekir. Her ne kadar bazı büyük işletmelerde son yıllarda m2 den alınan ürün miktarı 20-25 kg ve hatta 30 kg'ı bulmaktaysada, Türkiye'de küçük işletme sayısının fazla olması ve onların m2 'den aldıkları ürün miktarının çok düşük olması, genel ortalamayı düşürmektedir.
Türkiye'de mantar üretiminin % 80-85 'e yakın kısmı üretim alanı 0-500 m2 arasında olan küçük veya aile işletmelerinde yapılır. Bu işletmeler genellikle
ilkel tarzda çalışmaktadır. Yeterli klima sistemleri olmadığından, mevsimin uygun olduğu iki döneminde, yani ilkbaharın Şuhıat, Nisan ve
sonbaharın Ekim, Kasım, Aralık aylarında üretime girer, bir bakıma mevsimlik çalışırlar. İşletmesi biraz daha ileri durumda olanlar elektrik, odun veya kömür, mazot sobaları yakarak, kış aylarını da devreye sokarlar ve Ekim'den Haziran'a kadar tek bir üretim devresi geçirirler. Haziran-Eylül ayları arasındaki çok kuru ve yüksek yaz sıcaklığında üretimlerini durdururlar. Son yıllarda sayıları az da olsa, bazı küçük işletmelerin oda soğutucuları kullandıkları ve yaz aylarında da üretim yaptıkları, yani yıl boyu üretime geçtikleri tespit edilmiştir. Küçük işletmelerin bir çoğu kendi kompostunu kendisi yapma yerine, yakınındaki büyük işletmelerden veya kompost yapıp satan işletmelerden satın almayı tercih ederler. Çünkü kendi kompostunu .yapanlar işletme sermayeleri az olduğundan, buharla pastörizasyon sistemini işletmelerine kuramazlar va kimyasal yolla kompostu dezenfekte etmeye çalışırlar. Kimyasal yolla çoğu kez kompostu hastalık ve zararlılardan tam arındırmadıklarından üretimleri sıkıntıya girer, bazen hiç ürün alamama tehlikesi ile karşı karşıya kalırlar. Bu işletmelerde mantar tohumluğu yine dışardan satın alınır. Tohumluğun ekimi, birinci misel geliştirme, örtü toprağı hazırlama ve sermeyi kendileri yapar. Bu sırada da hijyenik şartlara tam uymadıklarından ve iklim koşullarını iyi ayarlayamadıklarından misel aşılama ve örtü toprağı serme sırasında ortamı hastalık ve zararlılarla bulaştırırlar. Ortaya çıkacak hastalık ve zararlıları önceden sezinleyemezler, mücadelenin ne zaman, nasıl yapılacağını, önlemlerin neler olacağını tam bilemezler. Bu yüzden mantar üretimleri çoğu kez şansa kalır. Verimleri oldukça düşüktür. Bu işletmelerin mevcut ortalama verimleri m2 'ye 100 kg kompost hesabıyla 8-10 kg civarındadır. İşe ilk başlayanlarda ortam hastalık ve Zaralılarla bulaşık olmadığı için verim ilk bir iki kez yüksek olabilir ve 10-15 kg/m2 'ye kadar çıkabilir. Bu durum bir çok işletmeyi ertesi yıl daha fazla yatırım yapmaya sevk eder.
Fakat ilerleyen yıllarda bulaşıktık artar ve verim büyük ölçüde düşer. Bir çoğu üretim yapamaz hale gelir. İşletme zarar eder ve kapanır. Büyük şehir kenarlarında görülen bu tip işletmeler, her yıl mantar biter gibi açılır ve kapanır. İçlerinden çok azı uzun yıllar üretimde kalır. Bu bakımdan küçük işletmelerin sayısı ve ekim alanları her yıl değişir ve bunların miktarını da istatistiki olarak tesbit etmek oldukça güçtür. İşte yukarda belirttiğimiz istatistiki rakam elde etmenin güçlüklerinden birisi de budur. Küçük işletme sayısının fazla olması, açılıp kapanmalarının tesbit edilememesi istatistiki rakam toplamada sorun çıkartır.
İkinci işletme şekli, büyüklüğü yıllık 500-2.000 m2 ekim alanı olan orta büyüklükteki işletmelerdir. Bunların % 10-15'lik bir payı vardır. Bir çoğunda klima tesisi bulunur. Bu yüzden yıl boyu üretim yapanların sayısı daha fazladır. Bununla beraber, bu işletmelerde de klimadan yoksun, aynen küçük işletme özelliği gösteren, sadece üretim alanı büyük olan, mevsimlik çalışan işletmeler vardır. Kendi kompostunu yapanlar yanında, dışardan satın alanlar da bulunur. Verim, mevsimlik çalışanlarda m2 'de 10-15 kg, yıl boyu üretim yapan ve kendi kompostunu kendi temin edenlerde ise 15-20 kg arasında oynamaktadır.
Yıllık 2.000 m2 'den büyük üretim alanı olan işletmeler ülkemizde büyük işletme kabul edilmektedir. Oysa bir çok ülkede bu sınır orta işletmelerin başlangıç noktasıdır. Büyük işletmelerin payı % 3-5 arasındadır. Bu işletmeler daha çok yıl boyu üretim yapar. % 1-2 'sinde sadece mevsimlik üretim görülür. Türkiye koşullarında modern sayılacak konumdadırlar. Isıtma ve soğutma üniteleri, pastörizasyon ve ön misel geliştirme odaları bulunur. İçlerinden bazısı kendi tohumluğunu kendi üretebilecek güçtedir. Bu işletmelerde verim m2 'ye 20-30 kg arasında değişir. Bununla beraber bir işletme içinde bile m2 'ye verim zamana bağlı olarak değişir. Henüz standard bir üretim sistem
tam oturtulamamıştır. Verim oynaklığında en büyük rolü işletmede çalıştırılan işçinin bilgi derecesi oynar.
Cetvel 2.4'den anlaşıldığı gibi, en fazla üretim Marmara bölgesinde yapılır. Bu bölge, diğer bölgelere göre % 37,7 'lik bir orana sahiptir. Marmara bölgesini % 23,3 ile İç Anadolu, % 19,9 ile Akdeniz, % 14,3 ile Ege bölgesi izlemektedir. İklim koşulları bakımından mantar üretimine en uygun bölgemiz olan Karadeniz'in ancak % 3,9 'luk bir payı vardır. Halbuki bu bölgede mantarcılık diğer bölgelere göre daha ekonomik yapılabilir. Gelişmenin kısıtlı kalmasına, kültür mantarcılığının bölgede tanıtılamaması ve üretilen malın pazara ulaştıralamaması sebep teşkil eder.
Türkiye'de şu anda 34 ilimizde mantar üretimi yapılmaktadır. Üretim miktarı, alanı, üretici ve işletme sayısı bakımından İstanbul birinci ilimizdir. Mantar üretimi, nüfus yoğunluğu yüksek büyük şehir kenarlarında, turistik otellerin bulunduğu çevrelerde gelişmiştir. Bir başka değişle tüketim miktarı fazla olan yerler öncelik kazanmaktadır. Bu yüzden İstanbul her konuda birinci sırayı işgal etmektedir (Cetvel 2.5). Üretici sayısı bakımından Burdur ikinci, Bursa üçüncü, İzmir dördüncü durumdadır. Ürün miktarı bakımından Kırşehir, Kocaeli, İzmir, Ankara, Bilecik, Denizli ve Adapazarı; üretim alanında ise Bursa, Kırşehir, Ankara, Burdur, İzmir, Denizli ve Kocaeli illeri İstanbul'dan sonra sıralamaya girmektedir, ortalama dünyada 15-20 kg, Avrupa'da 25-30 kg civarında ürün alınmaktadır. Çok modern işletmelerde ve bazı araştırma sonuçlarında verim miktarı 30-40 kg/m2 'ye kadar çıkabilmektedir. Türkiye'deki ortalama verim 10-15 kg/m2 arasındadır. Bazı illerde ve işletmelerde ve bazı dönemlerde 20-25 kg/m2, hatta 30 kg/m2ıye kadar da yükselebilmektedir.
Cetvel 2.4.1992 yılı Türkiye Mantar Üretim Bölgeleri
Prof.Dr.Atila GÜNAY MANTAR YETİŞTİRİCİLİĞİ KİTABI
Comment