Süs Bitkileri İçin Ruhsatlı Pestisit Sayısı Neden Yetersiz?

Bir fidanlıkta en güç soru bazen “Hangi zararlı var?” değildir. Zararlı doğru teşhis edilir, hangi bitkiyi etkilediği anlaşılır, hatta mücadele için dünyada kullanılan etkin maddeler bilinir. Sonra Türkiye'deki ruhsatlı kullanım listesine bakılır ve işin ekonomik tarafı ortaya çıkar: Sahada ihtiyaç duyulan bitki–zararlı eşleşmesi için gerçekten kullanılabilir seçenek bulunamayabilir.

Üretici bunu “Süs bitkilerine yeterince ilaç ruhsatı verilmiyor” diye anlatır. Ruhsat sahibi firma ise “Bu küçük kullanım için gereken denemeyi kim finanse edecek?” diye sorabilir. Yetkili kurumun görevi ise bir ürünün etkinliğini, bitkiye zarar vermemesini ve insanla çevre üzerindeki risklerini, ticari talep ne kadar küçük olursa olsun değerlendirmektir.

Bu üç görüşün her birinde haklı unsurlar var. Süs bitkilerindeki ruhsat açığını yalnızca bürokrasiye, yalnızca firmaların ilgisizliğine veya yalnızca üreticilerin talep eksikliğine bağlamak doğru değil. Mesele, çok sayıda tür ve zararlıya bölünmüş bir pazarın, her kullanım için bilimsel veri isteyen ruhsatlandırma sistemiyle karşılaşmasıdır.

Serinin 24. yazısında bugün ruhsatlı tavsiye bulunmayan üreticinin yasal seçeneklerini ele almıştık. Bu kez aynı konuyu tekrar etmiyoruz: Neden boşluk oluşuyor, neden yıllarca kapanmayabiliyor, gerçek yetersizlik nasıl ölçülür ve dünyada hangi kurumlar araştırma maliyetini paylaşıyor?

Önce rakamı doğru soralım: Kaç pestisit var, kaç kullanılabilir çözüm var?

Türkiye'deki Bitki Koruma Ürünleri Veri Tabanı, ruhsatlı ticari ürünler ve bunların kullanım tavsiyeleri için resmî kaynak. Ancak 8 Kasım 2026 itibarıyla bütün süs bitkisi türleri, zararlıları, uygulama yerleri ve geçerli ticari tavsiyeleri kapsayan doğrulanmış bir ulusal sayısal envanter elimizde bulunmuyor.

Bu nedenle “Türkiye'de süs bitkileri için yalnızca 12 ruhsatlı pestisit var” veya “Avrupa'da bunun on katı var” gibi bir sayı yazmak doğru olmaz. Böyle iddialarda neyin sayıldığı açıklanmalı.

Bir ruhsatlı ticari ürün sayılabilir. Aynı etken maddeyi içeren farklı ticari markalar tek tek sayılabilir. Her markanın farklı bitki–zararlı tavsiyesi ayrı kullanım sayılabilir. Etken maddelerin etki mekanizması grupları ise bambaşka bir sayıdır. Son olarak, geçici tavsiyenin bugün yürürlükte olması gerekir.

Örneğin aynı etki mekanizmasına sahip dört ayrı marka, direnç yönetimi açısından dört bağımsız yöntem demek değildir. Buna karşılık tek bir ticari ürünün birden fazla bitki–zararlı kombinasyonunda ruhsatlı tavsiyesi bulunabilir.

Bu yüzden “ruhsatlı pestisit sayısı neden yetersiz?” sorusunu daha doğru biçimde kurmak gerekiyor: Hangi süs bitkisinde, hangi zararlı için, hangi yetiştirme ortamında, halen geçerli ve birbirinden anlamlı biçimde farklı kaç mücadele seçeneği var?

Süs bitkileri pazarı tek ürün değil, çok sayıda küçük pazardan oluşuyor

Bir buğday üreticisinin tarlasında ana ürün ve mücadele hedefleri nispeten belirli. Süs bitkileri fidanlığında ise aynı işletmede akçaağaç, ortanca, mazı, gül, defne, taflan, lavanta, çınar, ardıç ve başka türler yetişebilir.

Bu bitkilerin yaprak özellikleri, büyüme dönemi, saksı veya toprak yetiştirme şekli, ticari kalite ölçütü ve hassasiyetleri aynı değil. Bir zararlı da bütün türlere aynı düzeyde zarar vermeyebilir. Sera ve açık alan uygulamaları arasında çevresel ve operatör maruziyeti yönünden önemli farklar bulunabilir.

Dolayısıyla ticari pazarın toplam büyüklüğü yüksek olsa bile tek bir ürün–zararlı eşleşmesinin pazar hacmi küçük kalabilir.

Örneğin bir firma, Türkiye'de geniş üretim alanı bulunan tek bir üründe belirli bir zararlı için ruhsat genişletirse çok sayıda işletmeye satış yapabilir. Buna karşılık yalnızca belirli bir süs çalısının nadir bir zararlısı için ayrı deneme ve başvuru masrafı üstlendiğinde potansiyel satış çok daha sınırlı olabilir.

Bu, söz konusu zararlının etkilenen fidanlık açısından önemsiz olduğu anlamına gelmez. Bazen ülke çapında küçük pazar, tek işletme açısından büyük ekonomik kayıp yaratabilir.

EPPO, yani Avrupa ve Akdeniz Bitki Koruma Örgütü, tam bu duruma minor use — küçük kullanım diyor. Üretimi az olan bir bitkideki kullanım da, çok yetiştirilen bir bitkide daha az karşılaşılan zararlıya yönelik kullanım da bu kavrama girebilir.

Küçük kullanım, küçük zarar demek değildir. Bir ülke için küçük kullanım sayılan üretim, başka bir ülkede önemli bir ana üretim konusu olabilir. Dolayısıyla Türkiye'nin kendi üretim ve zararlı verilerini toplaması gerekir.

EPPO — Küçük kullanımlar, ekonomik gerekçe ve veri ekstrapolasyonu

Ruhsat bir markaya değil, kullanım koşullarına da dayanıyor

14 Mart 2024 tarihli Bitki Koruma Ürünlerinin Ruhsatlandırılması ve Piyasaya Arzı Hakkında Yönetmelik, ürün dosyasında fizikokimyasal bilgi, etiket, biyolojik etkinlik, yan etki, direnç, kalıntı ve toksikolojik/ekotoksikolojik değerlendirmeler gibi başlıklar içeriyor.

Yönetmeliğin 24. maddesine göre mevcut ruhsatlı ürünün yeni kullanım tavsiyesi için biyolojik etkinlik deneme raporu ve duruma göre diğer teknik belgelerle başvuru yapılması gerekiyor. Bakanlık uygun bulursa yeni kullanım ayrı bir ürün ruhsatı düzenlenmeden mevcut etiketin tavsiye kapsamına eklenebiliyor.

Yani boşluğun nedeni her durumda yeni bir aktif maddenin Türkiye'de ruhsatlandırılamaması değil. Zaten ruhsatlı bir ürünün belirli süs bitkisindeki kullanımının çalışılmamış ve onaylanmamış olması da önemli bir olasılık.

Başvuru için bilimsel veri gerektiğinde ise zaman, deneme arazisi, araştırmacı, analiz, ürün sahibiyle işbirliği ve resmî değerlendirme masrafı doğuyor. Ruhsat sahibinin küçük pazardaki olası satıştan bu yatırımı geri kazanma imkânı sınırlıysa başvuru yapma teşviki zayıflayabiliyor.

Bu çıkarım yalnızca Türkiye'ye özgü bir tahmin değil. EPPO'nun küçük kullanımlar açıklaması, ürün geliştirme ve veri üretiminin maliyetine karşı düşük ticari getirinin bu alandaki temel engellerden biri olduğunu açıkça belirtiyor.

Resmî Gazete — 14 Mart 2024 Bitki Koruma Ürünlerinin Ruhsatlandırılması ve Piyasaya Arzı Hakkında Yönetmelik

Bakanlık — Ruhsata esas başvuru, deneme ve değerlendirme talimatları

Bir ruhsat genişletmesinin neden ekonomik karşılığı olmayabilir?

Basit bir varsayımsal hesap yapalım. Bir firmanın belli bir süs bitkisi–zararlı eşleşmesine yönelik yeni tavsiye için 600.000 TL toplam araştırma, dosya hazırlama ve ilgili iş maliyeti olacağını varsayalım. Bu tutar gerçek bir Bakanlık tarifesi veya piyasa araştırmasından alınmadı; karar mekanizmasını göstermek için seçilmiş bir değer.

Ürünün bu kullanımından, üretim ve satışın değişken giderleri düşüldükten sonra firma başına değil, her alıcı işletmeden yılda ortalama 600 TL katkı kaldığını; kullanımın beş yıl boyunca aynı talebi koruduğunu varsayalım.

Burada para zaman değeri, vergiler, değişen satışlar, ilave üretim maliyetleri, kredi giderleri ve pazarlama riski hesaba katılmadı. 200 işletme gerçek bir ruhsatlandırma eşiği değil, yalnızca bu örneğin aritmetik başabaş noktası.

Gerçek hayatta firmanın maliyeti daha düşük veya yüksek, pazar payı da çok farklı olabilir. Ama sorunun mantığı değişmez: Her yeni kullanım için sabit masraf varken, o kullanımdan yararlanacak üretici sayısı azsa özel firma tek başına veri üretmeye istekli olmayabilir.

Bunun çözümü firmaya “Gelin bütün süs bitkilerini ücretsiz ruhsatlandırın” demek değil. Üretici örgütleri, araştırma enstitüleri ve ruhsat sahiplerinin öncelikli küçük kullanım verisini ortak geliştirmesi daha akılcı olabilir.

Süs bitkilerinde ayrı bir engel: Fitotoksite

Gıda ürünlerinde zararlıyı kontrol etmek önemlidir; süs bitkilerinde buna görsel kaliteyi kaybetmeme şartı güçlü biçimde eklenir.

Bir yaprak biti veya akar ilacı başka bir üründe güvenle kullanılabilirken variegat yapraklı bir çalıda lekelenme, genç sürgünde yanık, çiçekte renk kaybı veya büyüme geriliği oluşturabilir. Bazı bitkilerde hasar hemen, bazılarında yeni sürgün döneminde görülebilir. Uygulama yeri, formülasyon ve bitkinin stresi sonucu değiştirebilir.

Özellikle herbisitlerde kök bölgesinden alınan etken madde, saksılı süs bitkileri için önemli bir güvenlik konusu olabilir. Dış mekânda toprağa dikili bir türde kabul edilebilir görünen kullanım, aynı türün farklı saksı harcında ve farklı sulama rejiminde aynı güvenliği göstermeyebilir.

EPPO'nun PP 1/257 standardı, küçük kullanımlarda etkinlik ve ürün güvenliği verilerinin başka benzer bitki veya zararlı gruplarına aktarılabildiği durumları ele alıyor. Ancak ekstrapolasyonun her zaman mümkün olmadığını, süs bitkilerinde tür ve çeşit hassasiyetlerinin önemli değişkenlik gösterebildiğini açıkça vurguluyor.

Bu yüzden “Güllerde ruhsat var; bütün süs çalılarına genişletelim” veya “Aynı botanik familyadan, sonuç aynı olur” diye otomatik bir kural kurulamaz. Karşılaştırılabilir biyoloji ve bitki hassasiyeti için yeterli veri gerekir.

Ürün pazarındaki görsel kalite şartı, fidanlık için ruhsat araştırmasını daha da önemli hâle getiriyor. Pestisit zararlıyı azaltırken satılabilir bitki sayısını düşürüyorsa etkili mücadele sayılmaz.

EPPO — Küçük kullanımlarda bilimsel veri ekstrapolasyonu veri tabanı

“Her süs türünde ayrı deneme” zorunlu mu?

Böyle genel bir hüküm de yanlış. İyi tasarlanmış veri paylaşımı, bazı bitki ve zararlı gruplarında deneme ihtiyacını azaltabilir.

EPPO, PP 1/224 ve PP 1/257 standartları kapsamında küçük kullanımın etkinlik ve bitki güvenliği değerlendirmesini ele alıyor. EPPO'nun Haziran 2024'te açtığı ekstrapolasyon veritabanı, uygun durumlarda bir kullanıma ait verinin başka bir benzer kullanımı değerlendirmede nasıl yardımcı olabileceğini gösteriyor.

Örneğin farklı bir süs bitkisi türüne ekstrapolasyon düşünülürken bitkinin büyüme şekli, yaprak ve doku yapısı, uygulama koşulları ve zararlının biyolojisi karşılaştırılabilir. Sera ile açık alan arasında anlamlı fark bekleniyorsa iki ortama ilişkin ilave veriler gerekebilir.

Ama EPPO tablosunda bir olasılık bulunması, Türkiye'de üreticiye etiket dışında doğrudan uygulama hakkı vermez. Mevcut ürün ruhsatı, başvuru dosyası ve Bakanlığın kabul ettiği bilimsel gerekçeler yine belirleyicidir.

Türkiye açısından asıl fırsat, her küçük kullanım için sıfırdan bütün denemeleri tekrarlamak zorunlu mu, yoksa mevzuatın kabul ettiği güvenilir ortak verilerle uygun kullanımlar genişletilebilir mi? sorusunu araştırma enstitüleri ve yetkili düzenleyicilerle sistemli biçimde incelemek.

ABD'de bu maliyet çıkmazını kim çözüyor?

ABD'deki IR-4 Project bu konuda somut bir örnek. Programın kendi açıklaması, büyük bitkilerde ve yaygın ürünlerde ilaç firmalarının ticari araştırma yatırımı yaparken özel üretim ve süs bitkilerinin daha az mücadele seçeneğine sahip kalabildiğini söylüyor.

IR-4'ün Environmental Horticulture programı, çiçekler, çalılar, peyzaj bitkileri ve ticari fidanlıklar için biyolojik etkinlik ve bitki güvenliği çalışmalarını koordine ediyor.

Araştırma öncelikleri rastgele seçilmiyor. Üreticilerden ve sektör temsilcilerinden proje talepleri toplanıyor; çok sayıda araştırma kuruluşu ve üniversite ortak denemeler gerçekleştiriyor. Sonuçlar ruhsat sahibi firmalar ve düzenleyici kurumların değerlendirmesi için kullanılabiliyor.

IR-4'ün 2025 yılında düzenlediği çalıştay, 2026–2027 araştırma önceliklerini belirledi. Programın 2026'da yayımladığı araştırma özetlerinde de ayrı crop safety (bitki güvenliği) ve efficacy (etkinlik) projeleri bulunuyor. Bu ayrım tesadüfi değil: Zararlıya etki ile bitkinin zarar görmemesi iki farklı kanıt ihtiyacı.

Programın tarihsel açıklamasına göre 1977'den beri çevresel bahçecilik alanında 56 binden fazla bitki–ürün kullanımı ruhsatlandırma sonuçları arasında yer alıyor. Bu sayı 56 bin ayrı pestisit markası değildir ve Türkiye'yle yapılmış birebir karşılaştırma sayılamaz.

ABD'nin avantajı bütün ilaçları serbest bırakmak değil; özel firmanın tek başına üstlenmek istemediği küçük kullanım verisini kamusal ve sektörel araştırma ağıyla üretmesi.

IR-4 — Environmental Horticulture: araştırma, önceliklendirme ve kullanım genişletme programı

IR-4 — 2025 çalıştayı, 2026–2027 çevresel bahçecilik araştırma öncelikleri

IR-4 — Etkinlik ve fitotoksite araştırmalarının yayımlanmış özetleri

Avrupa Birliği de aynı darboğazı yaşıyor

Avrupa Birliği'nin 1107/2009 sayılı Tüzüğünün 51. maddesi, mevcut ruhsatlı bitki koruma ürünlerinin küçük kullanımlar için kapsamının genişletilmesine imkân veriyor. Belirli koşullarda yalnızca ruhsat sahibi değil, resmî veya bilimsel kuruluşlar, meslek örgütleri ve profesyonel kullanıcılar da talepte bulunabiliyor.

Ama bu otomatik ruhsat değil. Risk değerlendirmesi, uygun veri, kamu yararı ve ilgili üye devletin kararı gerekiyor.

Avrupa'da da tek mevzuat yolu olması, bütün küçük kullanım boşluklarının kapandığı anlamına gelmiyor. European Minor Uses Coordination Facility, ülkeler arasındaki ihtiyaçları bir araya getirmek için çalışıyor. Kuruluşun Ornamentals adlı ayrı bir uzman grubu var.

Bu grubun görevi, yalnızca “Süs bitkilerinde ilaç eksiği var” demek değil; hangi bitki–zararlı–çözüm kombinasyonunda gerçek açık bulunduğunu tanımlayıp ortak çalışma fırsatlarını belirlemek.

Hollanda'da büyük ekonomik öneme sahip bir bitki için yapılan araştırma, başka ülkede küçük alanlarda yetiştirilen aynı veya benzer türün değerlendirmesine yardımcı olabilir. Ancak farklı ülkenin ruhsatı diğer ülkede otomatik geçerli hâle gelmez; ulusal ve AB koşulları, etiket ve yetkili makam kararı önemlidir.

Bu nedenle Türkiye, Avrupa'dan yalnızca ruhsatların sayısını değil, küçük kullanım ihtiyaçlarının uluslararası düzeyde nasıl sınıflandırıldığını ve ortak araştırmanın nasıl örgütlendiğini öğrenmeli.

Avrupa Birliği — 1107/2009 sayılı Tüzük, Madde 51

European Minor Uses Coordination Facility — Ornamentals uzman grubu

Türkiye'de geçici tavsiyeler ne anlatıyor?

Bakanlığın BKÜ Veri Tabanı, bazı süs bitkisi ihtiyaçları için 2026 yılında geçici tavsiyeler yayımladı. Bunlar arasında gal sineği, kabuklu bit/koşnil ve bazı yabancı ot hedeflerine yönelik kayıtlar bulunuyor.

Örneğin veritabanındaki ilgili kayıtlar 1 Temmuz–31 Ekim 2026 dönemini kapsıyor; 8 Kasım 2026 itibarıyla ekranda “Geçerlilik süresi geçmiştir” ifadesi yer alıyor.

Bu bilgi iki açıdan önemli.

Birincisi: Bakanlığın bazı bitki koruma gereksinimlerini geçici izin mekanizmasıyla karşılamaya çalıştığını gösteriyor.

İkincisi: Geçici izinlerin varlığı ve sürelerinin dolması, uzun vadede sürekli ruhsatlı çözüm bulunması ihtiyacını yeniden gündeme getiriyor.

Ama bu birkaç kayıttan “Türkiye'de süs bitkilerinde toplam şu kadar ruhsatlı ilaç var” veya “geçici izin verilen her kullanımın bugün kalıcı ruhsatı yok” sonucu çıkmaz. Aynı bitki–zararlı eşleşmesinde halen geçerli başka ürün veya sonradan verilmiş kalıcı ruhsat bulunabilir. Güncel tavsiye verisi ayrı sorgulanmalı.

Bu geçici kayıtlar uygulama talimatı olarak okunmamalı. Süresi geçmiş bir izin, ticari ürünün bugünkü kullanımına dayanak oluşturmaz.

Tarım ve Orman Bakanlığı — BKÜ Veri Tabanında ruhsat ve tavsiye sorgulama

BKÜ — Süs bitkileri gal sineği, 31.10.2026'da sona eren geçici kayıt

BKÜ — Süs bitkileri koşnil, 31.10.2026'da sona eren geçici kayıt

Süs bitkilerinde kullanılan ilaç sayısı neden direnç yönetimi için de önemli?

Burada üreticinin fark etmediği ikinci bir risk var: Daha fazla marka olması, daha fazla etkili mücadele stratejisi olması anlamına gelmiyor.

Bir fidanlıkta belirli bir zararlı için dört ticari ürün bulunabilir; fakat dördü de aynı etki mekanizması grubuna ait olabilir. Bu ürünleri arka arkaya farklı marka isimleriyle uygulamak, gerçek anlamda etki mekanizması rotasyonu sağlamayabilir.

Direnç riskini azaltmak için ruhsatlı farklı etki mekanizmalarının varlığı, uygun uygulama zamanı, zararlı düzeyinin izlenmesi ve entegre mücadele yöntemleri önemlidir. Ancak yalnızca “aktif maddeyi değiştirdim” demek bile her zaman yeterli değildir; etki mekanizması sınıfı kontrol edilmelidir.

Bütün bunlar, ürün etiketindeki uygulama sayısı ve diğer sınırlar korunarak yapılmalıdır. Bu yazı belirli bir kimyasal için doz, tank karışımı veya uygulama takvimi önermiyor.

Ruhsat açığı analizi bu nedenle yalnızca piyasada kaç ambalaj var sorusuna değil, aynı zararlı karşısında kaç farklı ruhsatlı etki mekanizması ve kimyasal dışı seçenek bulunuyor sorusuna cevap vermeli.

Türkiye için önerim: Bitki–zararlı–ürün eşleşmesi bazında envanter

Süs bitkileri sektörünün ilk ihtiyacı slogan değil, ortak bir ruhsat boşluğu haritası.

Bir pilot çalışma düşünelim. Ödemiş ve Bayındır'dan açık alan fidanlıkları, Yalova ve Sakarya'dan saksılı üreticiler, Antalya'dan kesme çiçek işletmeleri farklı bitki grupları için uzmanlarla birlikte güncel BKÜ sorgusu yapsın.

Şu veriler her bitki–zararlı–yetiştirme ortamı kombinasyonu için tutulsun:

Bu, Gardensel'in önerdiği değerlendirme tablosudur, bugün Bakanlığın yayımladığı tamamlanmış bir ulusal envanter değildir.

Sonuç örneğin şöyle raporlanabilir: “Açık alan süs ağacı yetiştiriciliğinde incelenen 40 bitki–zararlı kombinasyonundan 12'sinde hiç güncel ve uygun BKÜ tavsiyesi bulunamadı; 10'unda yalnızca bir etki mekanizması vardı.”

Bu rakamlar gerçek araştırma sonucu değil, raporlama biçimi örneğidir. Sahada veriler toplanmadan böyle bir oranı Türkiye'nin genel istatistiği gibi yayımlamak doğru olmaz.

Burada bir eksik daha giderilmeli: Sadece biyolojik olarak bir zararlının bulunması, kimyasal mücadele ihtiyacını kanıtlamaz. Ekonomik zarar, yaygınlık ve kimyasal dışı yöntemlerin yeterliliği ayrıca değerlendirilmeli.

Ruhsat boşlukları nasıl önceliklendirilmeli?

Türkiye'de her süs bitkisine her zararlı için ayrı pestisit ruhsatı oluşturmak ekonomik veya çevresel açıdan anlamlı olmayabilir. Öncelik vermek gerekiyor.

Bana göre en az dört unsur birlikte değerlendirilmelidir.

Yaygınlık ve zarar: Zararlı kaç üreticiyi ve kaç satılabilir bitkiyi etkiliyor? Zarar üretim değeri mi, ürünün görüntüsü mü, bitkinin ölümü mü?

Mevcut çözüm seçenekleri: Aynı kullanım için ruhsatlı ürün var mı? Varsa farklı etki mekanizmaları var mı? Kültürel veya biyolojik çözüm yeterli mi?

Bilimsel veri ihtiyacı: Mevcut etkinlik ve fitotoksite verileri ne kadar güvenilir? EPPO benzeri bilimsel ekstrapolasyonla araştırma maliyeti azaltılabilecek mi?

Kullanım riski: İşçi, tüketici, hedef dışı canlılar, su ve toprak üzerinde hangi maruziyet yolları önemli? Ürün kapalı serada mı, açık fidanlıkta mı, daha sonra halka açık alana taşınacak mı?

Bu unsurların ardından sektörün ilk beş veya on ihtiyacı belirlenebilir. Böylece ruhsat sahibi firmaya gerçek pazar büyüklüğü, araştırma enstitüsüne net deneme sorusu, Bakanlığa da dosyalanmış kullanım açığı sunulur.

Üretici örgütleri, kendi üyelerinin gerçek ürün ve zarar verilerini toplayarak bu süreçte belirleyici rol oynayabilir. Firma kataloglarını tek tek çoğaltmak, sistematik ruhsat boşluğu analizinin yerini tutmaz.

SÜSBİR, TAGEM, firmalar ve Bakanlık hangi işi üstlenebilir?

Türkiye'de ABD'nin IR-4 kurumunu birebir kopyalamak zorunlu değil. Ancak iş bölümünü örnek almak mümkün.

Üretici birlikleri gerçek sorunları ve pazar büyüklüğünü belirleyebilir; TAGEM'in ilgili araştırma enstitüleri, deneme planı ve bilimsel değerlendirmede görev alabilir; ruhsat sahibi firmalar ürün ve dosya verilerini yasal koşullarda sağlayabilir; Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü ruhsatlandırma kararını kendi yetkisi içinde verir.

Sektörün ihtiyacı sürekli ve şeffaf bir küçük kullanım çalışma programı olabilir: Her yıl öncelikler açıklanır, başvuruların hangi aşamada olduğu izlenir, hangi türde etkinlik ve fitotoksite verisi gerektiği kamuoyuna uygun düzeyde paylaşılır.

Burada hukuki sınır açık olmalı. Kamusal araştırma finansmanı, otomatik ruhsat hakkı yaratmaz. Etkinlik yetersizse, bitkide kabul edilemez zarar varsa veya insan ve çevre riski yönetilemiyorsa talep reddedilebilir.

Tersi de geçerli: Bilimsel ve ekonomik gerekçesi bulunan bir kullanım, yalnızca büyük ürünlerdeki kadar ticari potansiyeli olmadığı için sonsuza dek araştırmasız kalmamalı. Kamu yararı gerekçesi burada tartışılabilir.

“Geçici izin” kalıcı çözüm neden değil?

2024 tarihli ruhsatlandırma yönetmeliği, 31. maddesinde belirli acil durumlar için en fazla 120 günlük geçici kullanım izni mekanizması tanımlıyor. 24. maddede ise mevcut ruhsatlı ürünün kullanım kapsamının genişletilmesine ilişkin kalıcı yöntem var.

İki düzenleme birbirine alternatif olabilir; ama aynı sorun için her yıl sadece geçici izin aramak, bilimsel veri ve kalıcı tavsiye geliştirme ihtiyacının önüne geçmemeli.

Bakanlığın ilgili uygulama talimatı da geçici izin alan kullanımların, koşullara göre kalıcı etiket genişletmesi kapsamında değerlendirilmesine ilişkin süreçler tanımlıyor.

Bu nedenle sektörün talebi “Her yıl aynı geçici izni yeniden verin” cümlesinde kalmamalı. Daha doğru soru: “Bu kullanımı kalıcı olarak değerlendirebilmek için hangi eksik etkinlik, bitki güvenliği veya başka teknik veri var; bunu kim, ne zaman ve hangi düzenlemede üretebilir?”

Ancak her geçici iznin kalıcı ruhsata dönüştürüleceği de varsayılamaz. Geçici iznin bilimsel ve hukuki koşulları ile sürekli ruhsat genişletmesinin gereklilikleri farklıdır.

Gardensel değerlendirmesi: Sorun şişe sayısı değil, araştırılmamış ihtiyaçların birikmesi

Süs bitkileri için ruhsatlı pestisit sayısının neden yetersiz olduğu sorusuna hemen bir rakamla cevap veremiyoruz; çünkü toplam ürün sayısı, ruhsatlı tavsiye sayısı, geçerli kullanım sayısı ve farklı etki mekanizması sayısı aynı değil. Ülke çapında güvenilir bir açık envanteri olmadan yetersizliğin büyüklüğünü ölçemeyiz.

Ama ekonomik ve bilimsel mekanizma açık. Süs bitkileri çok sayıda tür ve çeşide bölünmüş bir pazar. Tek bir bitki–zararlı kullanımı için olası satış hacmi küçük olabilir. Firma, etkinlik ve fitotoksite verisine yatırım yapmaktan yeterli gelir beklemeyebilir. Ruhsatın kapsamı bu nedenle genişlemeyebilir. Üstelik bitki güvenliği nedeniyle bütün süs bitkilerini tek kalemde değerlendirmek de mümkün değildir.

Dünyadaki çözüm pestisit denetimini kaldırmak olmamış. EPPO veri aktarımı yöntemleri geliştirmiş; AB küçük kullanım için ayrı bir ruhsat genişletme yolu kurmuş; IR-4 ise ortak araştırma ağıyla küçük pazarların ihtiyaçlarını ele almış.

Türkiye için önerim, Bakanlık BKÜ verileriyle doğrulanmış, üretim havzaları ve zararlı organizmalar bazında hazırlanmış bir “Süs Bitkileri Ruhsat Boşluğu Envanteri” oluşturmak. Sonra ekonomik önemi yüksek, uygun bilimsel veriyle desteklenebilir boşluklar için araştırma ve ruhsat genişletme dosyaları hazırlanmalı.

İhtiyacımız daha fazla marka adı değil; doğru süs bitkisinde, doğru zararlıya karşı güvenilir etkinliği, bitki güvenliği ve yasal geçerliliği kanıtlanmış daha fazla gerçek mücadele seçeneği.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Tarım ve Orman Bakanlığı — 2024 BKÜ ruhsatlandırma yönetmeliği; başvuru dosyası, Madde 24 ve 31

Bakanlık BKÜ — Ruhsata esas başvurular ve teknik veri talimatı

Bakanlık BKÜ — Ruhsat ve tavsiye sorgulama sistemi

BKÜ — 31 Ekim 2026'da biten gal sineği geçici tavsiyesi; tarihsel kayıt

BKÜ — 31 Ekim 2026'da biten koşnil geçici tavsiyesi; tarihsel kayıt

EPPO — Küçük kullanımların ekonomik sorunları, PP 1/224 ve PP 1/257 standartları

EPPO — Ruhsatlandırmada etkinlik ve bitki güvenliği veri ekstrapolasyonu

ABD IR-4 — Environmental Horticulture araştırma programı

IR-4 — 2025 çalıştayı ve 2026–2027 araştırma öncelikleri

IR-4 — Etkinlik ve bitki güvenliği araştırma özetleri

Avrupa Birliği — 1107/2009 sayılı Tüzük, Madde 51: küçük kullanımlar

European Minor Uses Coordination Facility — Ornamentals uzman grubu

Özgür Bahçeci — 24. yazı: Üretici Ne Kullanacak?

Araştırma tarihi: 8 Kasım 2026. Türkiye'deki süs bitkileri için geçerli ruhsatlı ürün ve tavsiye sayısına ilişkin eksiksiz, doğrulanmış bir ulusal toplam verilmemiştir. Maliyet tablosu ve örnek sayılar, Türkiye'nin gerçek üretici sayıları veya ruhsatlandırma ücretleri değildir. Süresi dolmuş geçici tavsiyeler yalnızca araştırma örneğidir; bu metin belirli bir pestisit kullanımı, doz veya etiket dışı uygulama önerisi içermez. Ticari ürünün güncel ruhsatı ve bitki–zararlı–kullanım yeri tavsiyesi, işlem tarihinde resmî BKÜ veritabanından doğrulanmalıdır.