Süs Bitkilerinde Ruhsatlı Bitki Koruma Ürünü Sorunu: Üretici Ne Kullanacak?

Bir süs bitkisi fidanlığında bir sabah yaprakların altında zararlı görüldüğünü düşünelim. Üreticinin ilk sorduğu soru genellikle aynı: “Buna hangi ilacı atacağız?” Oysa 2026 Türkiye'sinde cevap bir aktif madde adı söylemek kadar basit değil.

Önce gerçekten hangi zararlının bulunduğu belirlenmeli. Sonra o zararlıya karşı mücadele gerekip gerekmediği araştırılmalı. Kimyasal mücadeleye ihtiyaç varsa Türkiye'de ruhsatlı bir ticari ürünün, yetiştirilen bitkide ve teşhis edilen zararlıya karşı geçerli kullanım tavsiyesi bulunmalı. Üstelik reçeteli ürünse B-Reçete şartları, uygulama yetkisi ve ürün etiketinin diğer hükümleri de yerine getirilmeli.

Bütün bunlara rağmen ruhsatlı bir çözüm bulunamayabilir. İşte sektörün gerçek sıkıntısı bu. Bir zararlıyı öldürebilecek etkin maddeyi bilmek, onu herhangi bir süs ağacında kullanmaya hukuken ve teknik olarak yetmez.

Bu yazıda “şu ilacı kullanın” diye Türkiye'de ruhsatı doğrulanmamış ürün listesi vermeyeceğim. Bunun yerine Bakanlığın kendi veritabanında görünen güncel ve süresi dolmuş izinleri, ruhsat kullanım alanı genişletme yolunu, geçici kullanım iznini ve dünyadaki çözüm mekanizmalarını inceleyeceğim. Sonunda Ödemiş, Bayındır, Yalova veya Sakarya'da çalışan bir fidanlık sahibi, elindeki bitki ve zararlı için hangi sırayla işlem yapması gerektiğini anlayabilecek.

Bu, serinin 22. yazısındaki B-Reçete uygulama analizi ya da 23. yazısındaki tam muafiyet tartışması değil. Bu defa soru doğrudan üreticinin elindeki bitkiye ve zararlıya ilişkin: Ruhsat yoksa yasal mücadele yolu var mı?

Ruhsatlı ürün, ruhsatlı aktif madde ve ruhsatlı tavsiye aynı şey değil

Fidanlıkta üç farklı ifade sürekli karıştırılıyor.

Aktif madde: Bir bitki koruma ürününün biyolojik etki gösteren kimyasal veya biyolojik bileşeni. Aynı aktif madde farklı ticari preparatlarda farklı oran ve formülasyonla bulunabilir.

Ruhsatlı ticari ürün: Türkiye'de belirli bir firma adına, belirli bir formülasyonla ruhsatlandırılmış ürün. Bir aktif maddenin dünyada kullanılması, o maddenin bütün ticari preparatlarının Türkiye'de ruhsatlı olduğu anlamına gelmez.

Ruhsatlı tavsiye: Belirli ticari ürünün hangi bitki veya ürün grubunda, hangi zararlı organizmaya karşı, hangi kullanım koşullarıyla uygulanabileceği. Ürün Türkiye'de ruhsatlı olsa bile süs bitkilerindeki hedef kullanım ruhsat kapsamında olmayabilir.

Dördüncü bir durum daha var: Geçici kullanım izni. Bakanlık belirli koşullarda, belirli kullanım ve süre için sınırlı izin açıklayabiliyor. Bu izin, süresi dolunca kendiliğinden sürekli ruhsatlı tavsiyeye dönüşmez.

Bir bayinin “Bu maddenin etkisini biliyoruz, başka üründe de çalışıyor” demesi ancak araştırmaya başlanacak bir bilgidir; yasal kullanım belgesi değildir. Aynı aktif madde farklı yaprak yüzeylerinde yanma, renk değişimi veya büyüme geriliği oluşturabilir. Formülasyonun çözücü ve yardımcı maddeleri de bitkinin tepkisini etkileyebilir.

Üreticinin seçmesi gereken şey, tek başına molekül değil, geçerli kullanım kapsamı bulunan ürün ve uygulanacağı üretim koşuludur.

Bakanlığın veritabanına bakınca somut olarak ne görüyoruz?

Tarım ve Orman Bakanlığının Bitki Koruma Ürünleri Veri Tabanı (BKÜ), ruhsat ve tavsiye bilgilerinin ana başvuru kaynağı. Sistemin Tavsiye Alternatif arama seçeneği bitki, zararlı ve aktif madde gruplandırmasıyla sorgulama yapılabildiğini açıklıyor. Geçici tavsiyeler de ayrı bir bölümde gösteriliyor; veritabanında geçmiş bir yıllık geçici kayıtların görüntülenebildiğine dair bilgilendirme bulunuyor.

Böyle bir veritabanında görünen her kaydın bugün kullanılabilir sayılması ise ciddi hata olur.

8 Kasım 2026 tarihinde, Bakanlığın süs bitkileri için yayımladığı bazı geçici tavsiyelerde aşağıdaki durum görülüyor:

Bu tablo bir ilaç tavsiye listesi değildir. Bakanlığın yayımladığı ve ilgili sayfalarında açıkça “Geçerlilik süresi geçmiştir” dediği tarihsel izin örneklerini gösteriyor. İsimler ürün satın alma veya uygulama yönlendirmesi olarak kullanılmamalı. Bu aktif maddelerden birinin bugün başka bir ticari üründe ayrı ve halen geçerli kalıcı ruhsatlı tavsiyesi varsa onun koşulları ayrıca sorgulanır.

Buradaki gözlem önemli: Geçici iznin bulunmuş olması, sistemin bazı üretim sorunlarını fark ettiğini ve dönemsel çözüm ürettiğini gösteriyor. Ama son tarih geçince üreticinin önündeki yasal seçenek yeniden kontrol edilmeli.

Daha da önemlisi, Bakanlığın bazı süs bitkisi geçici tavsiyelerinde gıda, kozmetik veya eczacılık amacıyla yetiştirilen bitkilerde kullanılamayacağı belirtiliyor. Demek ki aynı botanik bitki gıda veya süs amaçlı yetiştirildiğinde kullanım statüsü değişebiliyor. Süs amacıyla yetiştirilen bir hurma ile meyvesi tüketilen hurma için aynı varsayımı kuramayız.

BKÜ Veri Tabanı — Tavsiye Alternatif ve geçici tavsiye sorgulama yenilikleri

BKÜ — Süs bitkilerinde gal sineği için 2026 geçici tavsiye kaydı; süresi geçmiş

BKÜ — Süs bitkilerinde kabuklu bit ve koşnil için 2026 geçici tavsiye kaydı; süresi geçmiş

BKÜ — Süs bitkilerinde yabancı otlar için 2026 geçici tavsiye kaydı; süresi geçmiş

BKÜ — Süs amaçlı palmiye, hurma ve sikasta kırmızı palmiye böceğine ilişkin 2026 geçici tavsiye; süresi geçmiş

Bakanlığın “geçici kullanım izni” ile kalıcı ruhsatı nasıl ayrılıyor?

Türkiye'deki temel metin, 14 Mart 2024 tarihli Bitki Koruma Ürünlerinin Ruhsatlandırılması ve Piyasaya Arzı Hakkında Yönetmelik. Sonradan yapılan değişikliklerin uygulanması gerektiği unutulmamalı.

Bu Yönetmeliğin 24. maddesi ruhsat kullanım alanının genişletilmesini, 31. maddesi acil durumlar için geçici kullanım iznini düzenliyor.

Madde 31, bir bitkisel üründe ekonomik zarar oluşturan zararlı için uygun teknik talimatın veya ruhsatlı bitki koruma ürününün bulunmadığı durumlarda, üretim sezonuyla sınırlı ve kontrollü olarak en fazla 120 günlük geçici kullanım izni verilebileceğini söylüyor.

Bu, üreticinin kendisinin karar vereceği bir “120 gün istediğim ürünü kullanırım” serbestisi değil. Bakanlığın teknik inceleme yaparak verdiği, kapsamı ve süresi belli idari izindir.

Üstelik Bakanlığın uygulama talimatı, geçici kullanım izninin yalnızca kimyasal bir çözüm aramak amacıyla başlatılmamasını istiyor. Ekonomik zarar ve mücadele gerekliliği, uygun kültürel ve diğer yöntemlerin durumu, zararlının doğru teşhisi ve bölgesel koşullar değerlendirmeye giriyor.

Görünür geçici tavsiye kayıtlarında bazen 1 Temmuz–31 Ekim gibi tarih aralıkları yazıyor. Yönetmelikteki 120 gün sınırının hangi tarihten hesaplandığı ve ilanın başlangıç tarihiyle izin belgesinin hukuki başlangıcının aynı olup olmadığı, yalnızca özet ekranından kesinleştirilmemeli. Asıl izin yazısı ve geçerli süresi il müdürlüğünden teyit edilmelidir.

Madde 24 ise başka bir yol. Ruhsatlı bir ticari ürünün, yeni bitki–zararlı kullanımını da kapsayacak biçimde tavsiyesinin genişletilmesi için biyolojik etkinlik denemeleri, ilgili durumlarda kalıntı değerlendirmesi ve etiket/ruhsat dosyası gerekiyor. Bakanlığın uygun bulması hâlinde yeni kullanım ürünün tavsiyesine eklenebiliyor.

Bu iki mekanizma aynı işlem değil: Biri sınırlı süreyle acil ihtiyacı karşılamaya çalışır, diğeri bilimsel veri ve resmî değerlendirmeyle ruhsatın kullanım kapsamını genişletmeyi amaçlar.

2024 Ruhsatlandırma Yönetmeliği, 2026 değişiklikleriyle; Madde 24 ve 31

Tarım ve Orman Bakanlığı — Ruhsatlandırma, geçici kullanım izni ve teknik uygulama talimatları

Bir fidanlık geçici izin için doğrudan başvurabilir mi?

Bakanlığın Geçici Kullanım İzni Başvuruları ve Değerlendirme Kriterleri talimatına göre başvuruyu il müdürlüğü yapıyor. Her bitki/bitkisel ürün ve zararlı organizma için ayrı başvuru formu düzenleniyor; il bazında durum ve zarar verileri isteniyor.

İl müdürlüğü, zararlının teşhisi ve yaygınlığının belirlenmesi için ilgili araştırma enstitüsüyle çalışıyor. Bakanlık tarafından görevlendirilen koordinatör araştırma enstitüsü teknik değerlendirme yapıyor; gerekli bulunursa kullanım izni koşulları Genel Müdürlükçe onaylanıyor.

Yani fidanlığın yol haritası şöyle olmalı: Önce zararlı örneğini ve belirtileri doğru tanımla; mevcut ruhsatlı alternatifleri araştır; yoksa hangi bitkide, hangi zararlıda, ne ölçekte ekonomik zarar yaşandığını belgeleriyle il/ilçe müdürlüğüne sun. Müdürlük dosyayı uygun görürse resmî süreç ilerler.

Üretici geçici izni kendisi düzenleyemez. Bir üniversite hocasının sözlü tavsiyesi veya bayi önerisi de bu iznin yerini tutmaz.

Talimat ayrıca iki yıl üst üste geçici izin verilmiş belirli aktif madde ve formülasyonlarda, şartları sağlanıyorsa ruhsat kullanım alanının genişletilmesiyle ilgili ayrı bir değerlendirme yolu tarif ediyor. Ancak iki yıl geçici izin alındığında bütün ticari ürünler otomatik kalıcı ruhsat kazanır diye bir sonuç yok. Orijin ruhsat sahibi, veri, teknik değerlendirme ve komisyon koşulları önemli.

Bu süreçte Türkiye'deki fidanlık örgütlerinin yapabileceği somut iş, her sezon aynı problem için aynı fidanlığın ayrı ayrı şikâyet etmesine yol açmadan teşhisi doğrulanmış kullanım boşluklarını ortak dosyada toplamak.

Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü — Geçici izin, minör kullanım ve etiket genişletme teknik hükümlerini içeren 2024 uygulama talimatları

Bir etken madde yurt dışında ruhsatlıysa Türkiye'de kullanılabilir mi?

Hayır. Yabancı üretici kılavuzları ve üniversite uzatma yayınları teknik araştırma bakımından değerlidir. Fakat bir ürünün ABD'de, Hollanda'da veya İtalya'da süs bitkilerinde kullanılması, Türkiye'deki fidanlığın aynı ticari ürünü aynı koşullarla kullanma hakkı bulunduğu anlamına gelmez.

Formülasyonlar ve etiketlerdeki bitki grupları farklı olabilir. Bazı ürünler yalnızca serada, bazıları açık alan fidanlığında, bazıları belirli tür ve çeşitlerde değerlendirilmiş olabilir. Aynı aktif madde farklı karışımlar veya kullanım yöntemlerinde farklı risk taşıyabilir.

Bununla birlikte yabancı araştırma boşa gitmez. Ruhsat genişletme dosyasında kullanılabilecek bilimsel etkinlik, fitotoksite veya risk değerlendirmesi verileri için bir başlangıç olabilir. Türkiye mevzuatının hangi yabancı çalışmayı hangi koşullarda kabul ettiğini yetkili makam ve ruhsat başvurusu belirler.

Bir üretici, internetteki Amerikan etiketini Türk etiketiymiş gibi yazdırıp kullanmamalı. Yurt dışı bilimsel kaynak, Türkiye'de ruhsat yerine geçmez.

Avrupa Birliği'nin “minor uses” çözümü ne yapıyor?

Avrupa Birliği'nin 1107/2009 sayılı Tüzüğünün 51. maddesi, mevcut ruhsatlı bitki koruma ürününün kapsamının küçük kullanımlar (minor uses) için genişletilmesini düzenliyor.

Dikkat çekici nokta, talebin yalnızca ruhsat sahibi firmadan gelmek zorunda olmaması. Madde 51'e göre resmî veya bilimsel kuruluşlar, mesleki tarım örgütleri ve profesyonel kullanıcılar da uygun bir genişletme başvurusu yapabiliyor.

Fakat bu bir serbest kullanım hükmü değil. Kullanımın küçük kullanım niteliğinde olması, kamu yararı, ürünün gerekli etkinlik ve risk koşullarını taşıması, uygun verilerin sunulması ve yetkili üye devletin kararı gerekiyor.

Tüzük ayrıca bu genişletmelerde etkinlik başarısızlığı veya fitotoksite bakımından sorumluluk ve kullanıcıya özel bilgilendirme konularını açıkça ele alıyor. Bu özellikle süs bitkilerinde önemli: Bir gıda ürününde görünüm kaybının bir bölümü pazarda tolere edilebilirken, yaprağı veya çiçeği için satın alınan süs bitkisinde küçük bir leke bile satış değerini büyük ölçüde düşürebilir.

AB modeli Türkiye'de kendiliğinden yürürlükte olan bir başvuru yolu değil. Ancak üretici birliği, araştırma enstitüsü ve ruhsat sahibi firma arasında görevlerin nasıl dağıtılabileceğini düşünmek için güçlü bir karşılaştırma.

AB 1107/2009 — Madde 51, küçük kullanımlar için ruhsat genişletmesi

ABD'de IR-4 neden süs bitkileri için ayrı araştırma yapıyor?

ABD'deki IR-4 Environmental Horticulture Program küçük pazar payına sahip bitki gruplarında ruhsatlandırmayı desteklemek amacıyla etkinlik ve bitki güvenliği (crop safety/fitotoksite) araştırmaları yürütüyor.

IR-4 araştırma özetleri arasında farklı süs bitkisi türlerinde aktif maddelere ilişkin bitki güvenliği taramaları, zararlı organizmalara karşı etkinlik denemeleri ve çeşitli bitki gruplarında denenen ürünlerin sonuçları bulunuyor.

Burada yöntem açısından temel bir fark var: “Bu aktif madde tripsi öldürür” demekle “Bu formülasyon bu süs bitkisi türlerinde, bu kullanım koşullarında zarar vermeden etkili olur” demek farklı. İkinci sonuca ulaşmak için birden fazla tür veya çeşitte fitotoksite ve etkinlik verisi gerekir.

Programın aynı maddeyi çeşitli süs bitkilerinde sınaması, sektör için küçük kullanım boşluklarının araştırma yoluyla daraltılabileceğini gösteriyor. IR-4 verisi ABD'de her ürüne otomatik ruhsat verildiği veya Türkiye'de kullanılabileceği anlamına gelmez. Veri, yetkili ruhsatlandırma kararının yerini tutmaz.

ABD EPA da “minor use” konularını, küçük üretim alanları veya ruhsat sahibinin ticari teşvikinin yetersiz kaldığı bazı kullanımlar bakımından ayrı politika konusu olarak ele alıyor. Bu, ülkemizde yaygın olmayan süs bitkisi türleri için ruhsat dosyası hazırlamanın neden ticari açıdan zor olduğunu açıklamaya yardımcı olur.

IR-4 — Environmental Horticulture, süs bitkilerinde ruhsat araştırmalarının amacı

IR-4 — Süs bitkilerinde etkinlik ve fitotoksite araştırma özetleri

ABD EPA — Minor use tanımı ve üretici/ruhsat sahibi kaynakları

Fitotoksite: Etkili ilaç bazen bitkiyi de öldürebilir

Süs bitkisinde mücadele, yalnızca hedef zararlının popülasyonunu azaltma işi değildir. Uygulamanın bitkinin pazarlanabilir görüntüsünü ve canlılığını koruması gerekir.

Bir fungisit belirli süs bitkisinin genç yaprağında lekelenmeye yol açabilir. Bazı herbisitler kök bölgesine taşınarak kaplı bitkilerde büyüme geriliği oluşturabilir. Uygulama yapılan günün sıcaklığı, bitkinin susuzluk stresi, yaprak yüzeyi ve formülasyondaki yardımcı maddeler hasarı etkileyebilir.

Bu yüzden “aynı cinsten bitki” bile tek başına yeterli güvence değildir; tür ve çeşit hassasiyeti farklı olabilir.

Bakanlığın 2026 tarihli bazı süs bitkisi geçici tavsiyelerinde de fitotoksik etkinin az sayıda bitki üzerinde önceden gözlenmesi yönünde uyarı bulunuyor. Ancak bu uyarı ruhsatı olmayan bir ürün için “önce iki saksıda dene, sonra kullan” izni değildir. Küçük alan kontrolü, ancak yasal kullanım zaten mevcutsa ve etiket/izin koşullarıyla uyumluysa bitkinin hassasiyetini değerlendirmeye yardımcı olabilir.

Kayıt tutulmadan yapılan başarısız uygulamalar üretici için pahalı bir öğrenme yöntemi. Hangi tür ve çeşitte, hangi ruhsatlı ürünün, hangi zamanda ve hangi koşullarda uygulandığı belgelenirse teknik karar daha güvenli verilebilir.

Peki bugün ruhsatlı kimyasal ürün bulunmuyorsa ne yapılacak?

İşte esas pratik soru. “İlaç yoksa mücadele de yok” demek doğru değil; fakat “Her sorunun biyolojik çözümü hazır” demek de gerçekçi değil.

İlk adım zararlıyı doğrulamak. Yaprak sararması her zaman zararlı böcekten kaynaklanmaz. Sulama suyunun tuzluluğu, kök bölgesinde oksijensizlik, besin yetersizliği veya aşırı gübre tuzu benzer belirtiler oluşturabilir. Kimyasal kullanmadan önce gerçekten canlı zararlı, mantar veya başka etmen bulunup bulunmadığı araştırılmalı.

İkinci adım yaygınlığı ölçmek. Sorun yalnızca birkaç saksıdaysa ve izolasyon, budama, fiziksel uzaklaştırma veya yetiştirme koşullarının düzeltilmesiyle yönetilebiliyorsa bütün işletmenin ilaçlanması gerekmez.

Üçüncü adım entegre mücadeleyi değerlendirmek. Kaliforniya Üniversitesi'nin süs bitkileri ve fidanlıklara yönelik IPM rehberi, temiz çoğaltım materyaliyle başlama, yeni bitkileri kontrol etme, düzenli izleme, doğru teşhis, zararlı düzeyine göre karar verme ve kültürel/biyolojik/kimyasal yöntemleri birlikte ele alma yaklaşımını öneriyor.

Örneğin sera içinde uçan böcekler için yapışkan tuzaklar izlemeye yardımcı olabilir. Ama örümcek akarları uçmadığı için yapışkan tuzaklar onların popülasyonunu güvenilir ölçmez; yaprak altı ve canlı birey kontrolü gerekir. Her zararlı için aynı izleme yöntemi kullanılamaz.

Koşnil ve bazı yaprak biti sorunlarında yoğun bulaşık bitkinin ayrılması, bulaşık parçaların uzaklaştırılması ve zararlıları koruyan karınca faaliyetinin yönetilmesi yararlı olabilir. Kök hastalığı şüphesinde aşırı sulamanın, drenajın ve yetiştirme ortamının değerlendirilmesi gerekir. Yabancı otlarda örtü, temizlik, mekanik mücadele ve yeni tohum girişinin önlenmesi seçenek olabilir.

Bunların etkisi tür, zararlı, bulaşma düzeyi ve üretim ortamına göre değişir. Zararlı organizma karantina kapsamındaysa veya acil bitki sağlığı yükümlülüğü doğuruyorsa, üretici kendi başına yalnızca kültürel önlemle yetinmeyip ilgili resmî süreçleri izlemelidir.

Biyolojik mücadele etmeni kullanımı düşünülüyorsa, bunun da Türkiye'deki izin ve uygulanabilirlik koşulları, ortam sıcaklığı, nem ve önceki pestisit kalıntıları değerlendirilmelidir. “Doğal düşman” olması her koşulda salımının serbest veya başarılı olduğu anlamına gelmez.

University of California IPM — Süs bitkileri ve fidanlıklarda entegre mücadele

University of California IPM — Fidanlıklarda biyolojik mücadele ve doğal düşmanların korunması

University of California IPM — Örümcek akarlarında yaprak altı izleme ve tuzak sınırlamaları

Fidanlıkta “ruhsat bulamadık” başvurusu nasıl hazırlanmalı?

Türkiye'deki üretici birliğinin Bakanlığa ilettiği bir başvurunun güçlü olabilmesi için “Süs bitkilerinde ilaç yok” demek yeterli değil. Hangi bitki türünde, hangi zararlı için, hangi ruhsatlı alternatifin bulunmadığı gösterilmeli.

Önerdiğim işletme dosyası şu bilgileri taşımalı:

Bu tablo Bakanlığın zorunlu formu değil, Gardensel'in üretici örgütlerine önerdiği teknik veri hazırlığıdır. Bakanlığın resmî başvuru formu ve istenen ekleri ayrıca kullanılmalıdır.

Aynı üretim havzasında aynı zararlı için on fidanlık ayrı ayrı şikâyet etmek yerine, kayıtları bir araya getirip kaç işletmede, kaç bitkide, ne düzeyde ekonomik zarar yaşandığını gösterebilir. Böyle bir dosyanın teknik karşılığı, tek bir üreticinin sözlü şikâyetinden daha güçlüdür.

Dört yanlış çözümden kaçınılmalı

“Gıdada ruhsatlıysa süs bitkisinde de kullanılır.” Hayır. Bitki, zararlı, uygulama yeri ve etiket koşulları ayrıca kontrol edilmelidir.

“Etken madde aynıysa bütün markalar eşdeğerdir.” Hayır. Ruhsat ve tavsiye ticari ürün ve formülasyon düzeyinde değerlendirilir; yardımcı bileşenler, oranlar ve etiket farklı olabilir.

“Geçen yaz geçici izin vardı; bu sezon da geçerlidir.” Hayır. 2026 BKÜ kayıtlarında bazı izinlerin 15 veya 31 Ekim'de sona erdiği açıkça görünüyor. Yeni resmî izin veya geçerli kalıcı tavsiye doğrulanmadan geçmiş tarihli kayıt kullanılamaz.

“Reçete yazılınca ruhsatsız kullanım yasal olur.” Hayır. B-Reçete satışın ve reçetenin kaydına ilişkindir; uygun ruhsatlı tavsiyenin yerine geçmez. Reçeteci de uygun olmayan kullanım için kendi başına ruhsat düzenleyemez.

Üreticinin karşılaştığı her gecikmenin kaynağı da aynı değil. Bazı sorunlarda ruhsatlı alternatif hiç bulunmaz; bazılarında doğru alternatif vardır ama ürün veya zararlı sistemde yanlış kodlanmıştır; bazılarında stok veya yetkili reçeteci bulunamamıştır. Çözüm için önce sebep ayrılmalı.

2027'ye kadar neyi değiştirmek gerekir?

Bu alanın gerçek ihtiyacını ölçmek için ilk iş, ticari fidanlıklarda bitki–zararlı–ruhsatlı tavsiye matrisi çıkarmak.

Bir örnek düşünelim: Bir üretim bölgesinde beş bitki grubu ve dört önemli zararlı için toplam 20 bitki–zararlı kombinasyonu değerlendiriliyor olsun. Bunların 8'inde geçerli ve uygulanabilir ruhsatlı ürün bulunduğu, 5'inde yalnızca süresi dolmuş geçici tavsiye kaydı görüldüğü, 7'sinde doğrulanmış uygun bir seçenek bulunmadığı saptansın.

Bu sayılar Türkiye için gerçek envanter sonucu değil, önerilen ölçümün örneğidir. Böyle bir çalışma yapılınca “Üretici ne kullanacak?” sorusu cevaplanabilir hâle gelir. Eksik kombinasyonların ruhsat başvurusunda hangi veri gerektiği, hangisinin geçici izinle çözülebileceği ve hangisinde kültürel/biyolojik yöntemlerin yeterli olduğu incelenebilir.

Önemli bir ayrım da ürün sayısı ile etkili çözüm sayısı arasındadır. Aynı aktif maddeyi içeren on farklı marka bulunması, direnç gelişimine karşı on farklı etki mekanizması olduğu anlamına gelmez. Bir zararlıya karşı ruhsatlı ürün saymak kadar etki mekanizması çeşitliliği ve uygulanabilir biyolojik alternatifleri değerlendirmek de gerekir.

SÜSBİR ve ilgili üretici örgütleri, TAGEM araştırma enstitüleri, il müdürlükleri ve ruhsat sahibi firmalar ortak öncelik listesi oluşturabilir. Ancak hangi ürüne hangi kullanımın eklenebileceği bilimsel etkinlik, fitotoksite, çalışan ve çevre riski değerlendirmesine bağlı olmalı; üretici baskısıyla etikette olmayan kullanım otomatik yasallaştırılmamalı.

Kamuya açık bir “başvurulan kullanım boşlukları — araştırılıyor — geçici izin — ruhsat genişletildi — reddedildi ve gerekçesi” izleme sayfası da düşünülebilir. Bu, hem üretici beklentisini yönetir hem de her sezon aynı şikâyetlerin yeniden başlamasını önler.

Gardensel değerlendirmesi: İlaç adı aramakla ruhsat sorununu çözemeyiz

Üretici, fidanlığındaki bitki zarar görürken bürokrasinin çözüm bulmasını beklemek istemez; bu anlaşılır. Ama “İşimi kurtaracak molekülü biliyorum, kullanmama izin verin” yaklaşımı tek başına güvenli ve sürdürülebilir değil.

Dünyadaki uygulamaların ortak dersi şu: Az sayıda yetiştirilen türlerde ruhsatlı kullanım boşluğu gerçek bir ekonomik sorun olabilir. Avrupa Birliği bu amaçla küçük kullanımlar için ruhsat genişletmesi, ABD ise IR-4 gibi etkinlik ve fitotoksite verisi üreten araştırma mekanizmaları geliştirmiş. Türkiye'nin de ruhsat genişletme ve geçici izin yolları var; mesele bunların fidanlıkların gerçek ihtiyaçları açısından ne kadar hızlı, tutarlı ve ölçülebilir çalıştığını göstermek.

Geçici iznin süresi dolmuşsa tarihe bakmadan kullanıma devam edilmemeli. İlgili tür ve zararlıya uygun bir kalıcı tavsiye varsa onun etiketine uyulmalı. Hiçbiri yoksa önce entegre mücadeleyle zarar yönetilmeli; gerçek ruhsat boşluğu belgelenerek il müdürlüğü ve ilgili teknik kurumlar üzerinden resmî çözüm istenmeli.

Bana göre sektörün soracağı soru artık “Hangi ilaç serbest?” olmamalı. “Hangi bitki ve zararlı için güvenilir veri üretildi, hangi ticari ürüne geçerli tavsiye verildi, hangi kullanım açığı için bugün resmî başvuru yürütülüyor?” sorusunu sormalıyız.

Bu soruların veriye dayalı cevapları oluşursa ruhsatsız kullanımı normalleştirmeden fidanlığın üretimini korumak mümkün olur. Süs bitkileri üreticisinin hakkı, denetimsizlik değil; teknik olarak gerekçelendirilmiş, erişilebilir ve güncel bir bitki koruma çözüm sistemidir.

Kaynaklar ve ilgili okumalar

Tarım ve Orman Bakanlığı BKÜ Veri Tabanı — Ruhsatlı tavsiye ve geçici tavsiye arama yöntemleri

Bitki Koruma Ürünlerinin Ruhsatlandırılması Yönetmeliği — Madde 24 ve 31, 2026 güncel sürüm

Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü — Ruhsat ve geçici izin teknik talimatları

Bakanlığın 2024 ruhsat, geçici izin ve etiket genişletme uygulama talimatı

Bakanlık geçici tavsiye kaydı — Süs bitkilerinde gal sineği, 31.10.2026'da süresi dolmuş

Bakanlık geçici tavsiye kaydı — Kabuklu bit ve koşnil, 31.10.2026'da süresi dolmuş

Bakanlık geçici tavsiye kaydı — Süs bitkilerinde yabancı ot, 31.10.2026'da süresi dolmuş

AB 1107/2009 — Madde 51, küçük kullanımlar için ruhsat genişletilmesi

ABD IR-4 — Environmental Horticulture Program, süs bitkilerinde ruhsatlandırma araştırmaları

IR-4 — Bitki güvenliği ve biyolojik etkinlik araştırma özetleri

ABD EPA — Minor use tanımı ve üretici kaynakları

University of California IPM — Fidanlıklarda entegre mücadele esasları

University of California IPM — Biyolojik mücadele ve yetiştirme alanı yönetimi

Özgür Bahçeci — 22. yazı: B-Reçete Süs Bitkileri Sektörünü Nasıl Etkileyecek?

Özgür Bahçeci — 23. yazı: Gıda Üretmeyen Süs Bitkileri B-Reçete Kapsamından Çıkarılmalı mı?

Veri ve güvenlik notu — 8 Kasım 2026: Bu yazıda sözü edilen 2026 geçici kullanım izinleri tarihsel örneklerdir; geçerliliği bitmiş izinler için hiçbir uygulama tavsiyesi verilmemektedir. İlgili ticari ürünün güncel Türkiye ruhsatı, bitki–zararlı tavsiyesi, uygulama yeri, etiket ve güvenlik koşulları kullanımdan önce resmî BKÜ sisteminden veya yetkili kurumdan teyit edilmelidir. Başka ülkelerdeki etiketler, üniversite deneyleri ve geçmiş izinler Türkiye'de hukuki kullanım yetkisi oluşturmaz.