ÇEVRE SAĞLIĞI İÇİN ÖNEMLİ OLAN VEKTÖRLER ve HAŞERELERİN KONTROLÜ İÇİN KİMYASAL METODLAR WHO Tercümesi

[uvkb.org]

ÇEVRE SAĞLIĞI İÇİN ÖNEMLİ OLAN
VEKTÖRLER ve HAŞERELERİN KONTROLÜ İÇİN KİMYASAL METODLAR
WHO/CTD/WHOPES/2006.1 YAYINI TERCÜMESİDİR.
TERCÜME YAPAN KİŞİ YADA KURUMA BURADAN TEŞEKKÜR EDİYORUM. EĞER İSMİNİ BİLDİRİRSE İSMİYLE YAYINLARIZ.

YAZININ ORİJİNAL LİNKİ: http://whqlibdoc.who.int/hq/2006/WHO...2006.1_eng.pdf

DÜNYA SAĞLIK ÖRGÜTÜ
TROPİK HASTALIKLARIN KONTROLÜ
WHO PESTİSİT DEĞERLENDİRME PROJESİ
6. BASKI

İÇİNDEKİLER
1. Genel Düşünceler ...... 6
1.1 Giriş .......6
1.2 Kitabın ana hatları ve içeriği.....7
1.3 Uygun bir kimyasal kontrol stratejisinin belirlenmesi...8
1.4 Pestisit formülasyonları ......8
1.5 Pestisit uygulama ekipmanları.....11
1.6. Pestisit direnci.......13

2. PESTİSİTLERİN GÜVENLİ KULLANIMI....14
2.1. Güvenlik önlemlerinin genel prensipleri....14
2.1.1. Toksikoloji ve tehlike.....14
2.1.2. Tedarikçiler ve ekipman.....15
2.1.3. Güvenlik için sorumluluklar....15
2.1.4. Güvenlik eğitimi .....15
2.1.5. Tıbbi gözetim......16
2.1.6. Koruyucu ekipmanlar.....16
2.1.7. Kişisel hijyen ......17
2.1.8. Boş ambalajların imhası.....17

2.2. Uygulama prosedürü......17 2.2.1. İlaçlama meteryalinin hazırlanması....17
2.2.2. Evlerde rezidüel ilaçlamalar....18
2.2.3. Larvasit uygulamaları.....19
2.2.4. Rodentisit uygulamaları.....19
2.2.5. Motorlu ekipmanlarla ve havadan uygulama...19
2.2.6. İnsanlara uygulama.....20
2.2.7. Özel araçlar...... 20
2.2.8. Boş ambalajların imhası.....20

2.3 Diagnos ve zehirlenme semptomları....21
2.3.1. Zehirlenme semptomları.....21
2.3.2. İlk yardım ve temizlenme .....21

3.SİVRİSİNEKLER........23
3.1 Anopheles spp.......23
3.1.1 Kapalı alan uygulaması.....23
3.1.2 İnsektisit uygulanan tuzaklar.....25
3.1.3 Yüzey uygulamaları......27
3.1.4 Larvasit uygulamaları.....28
3.2 Aedes spp.......30
3.2.1. Larvasit uygulamaları.....30
3.2.2. Rezidüel uygulamalar.....31
3.2.3. Yüzey uygulamaları...... 32
3.3 Culex spp.......34
3.3.1 Rezidüel fumigasyon.....34
3.3.2 Yüzey uygulamaları......35
3.3.3 Larvasit uygulamaları.....35
3.4 Mansonia spp.......36



4.SİNEKLER ........36
4.1 Musca domestica ve insanlara yakın ilişkili olan diğer türler..36
4.4.1 Kapalı alan rezidüel sisleme.....37
4.4.2 Yüzey uygulamaları.....38
4.4.3 Larvasit uygulamaları..... 41
4.4.4. Yemler....... 42
4.1.5 Şeritler....... 44
4.2 Glossina spp. (tsetse sinekleri)..... 44 4.2.1 Havadan rezidüel olmayan insektisitlerin uygulanması.. 45
4.2.2 Tuzaklara veya hedeflere insektisit uygulamaları...45
4.2.3 Çiftlik hayvanlarına insektisit uygulamaları...46
4.3 Simulium spp. (karasinekler)..... 46
4.3.1 Larvasit uygulamaları..... 46
4.4. Phlebolomus ve Lutzomyia spp. ( kum sinekleri)... .48
4.4.1 Dinlenme alanlarına rezidüel sinsektisit uygulamaları.. 49
4.4.2. İnsektisit uygulanan materyal.... 49
4.4.3. İnsektisit uygulanan hayvanlar.... 50
4.4.4. İnsektisitlerle yüzey uygulamaları.... 51
4.5. Culicoides, Leptoconops ve Lasiohelea spp.... 51
4.5.1. Larva safhaları...... 52
4.5.2. Erginler....... 52
4.6. Chrysops spp. ve diğer tabanidler..... 53

5. PİRELER........ 53
5.1. Xenopsylla spp. ......54
5.2. Pulex spp. .......55
5.3. Ctenocephalides spp......56
5.3.1 Hayvanların ilaçlanması.....56
5.3.2 Uygulamanın ana hatları.....57
6. TAHTA KURULARI : Cimex lectularius ve C. Hemipterus...58

7. TRİATOMİNE TAHTAKURULARI : Triatoma , Panstrongylus ve Rhodnius spp.60
7.1.1 Hedef alan.......61
7.1.2 İnsektisitler.......61
7.1.3 Uygulma prosedürleri......61
7.1.4 Uygulama çemberi...... 62
7.1.5 Önlemler.......62

8.BİTLER.........62
8.1 Pediculus humanus.......62
8.1.1 Tozlama tekniği......63
8.1.2 Kıyafetlerin ilaçlanması.....63
8.2 Pediculus capitis.......64
8.3 Phthirus pubis.......64
8.4 Önlemler........65

9. HAMAMBÖCEKLERİ : Blatella spp. ve diğer türler....65
9.1 Blatella spp. ve diğer türler......65
9.1.1 Hedef alan......66
9.1.2 İnsektisitler......66
9.1.3 Uygulama prosedürleri.....66
9.1.4 Uygulama çemberi.....68
9.1.5 Önlemler......68

10. KENELER VE AKARLAR......68
10.1 İnsan sağlığı açısından en önemli kene ve akar kaynaklı patojenler.69
10.2 Doğrudan kene ve akar kaynaklı parazitik hastalıklar..70
10.3 Akarisitlerin kapalı alan ugulamaları.... 71
10.4 Akarisitlerin açık alan uygulamaları.... 71
10.5 Çiflik hayvan konukçularındaki akarların kontrolü.. 72
10.6 Kenelerin direk insanlara uygulanmasıyla kontrolü..72

11. EV TOZUAKARLARI....... 73
11.1 Ev tozu akarlarının kontrolü....74
11.2 Ev tozu akarlarının kimyasal kontrolü...74
11.3 Kimyasallar olmadan akara karşı mücadedeler...75
11.3.1. Habitatın boşaltılması....75
11.3.2 . Tozun uzaklaştırılması....75
11.3.3. Isıtma ve dondurma....76
11.3.4. Nemin azaltılması.....76
11.3.5. Yarı geçirgen durumlar....76

12.VENOMOUS ARTROPODALAR..... 76
12.1 Scorpions...... 77
12.1.1. Hedef alan.....77
12.1.2. İnsektisitler.....77
12.2 Örümcekler......78
12.3 Centipedler ve milipedeler.....78
12.4 Beetles.......79
12.5 Hymenoptera (arılar, eşek arıları, sarıca arılar,karıncalar)..79
12.6 Lepidoptera (tırtıllar ve güveleri)....79

13. SALYANGOZLAR .......79
13.1 Salyangoz kontrolü için uygun insektisitler...81
13.2 Mollusitler nereye uygulanmalıdır?....81
13.3 Mollusitler ne zaman uygulanmalıdır?....82
13.4 Mollusitler nasıl uygulanmalıdır ?....82
13.5 Mollusitler uygulamalarının düzenlenmesi... 83
13.6 Önlemler.......83

14.KEMİRGENLER.......83

14.1 Kemirgen kaynaklı hastalıklar.....83
14.1.1 Viral hastalıklar.....83
14.1.2 Riketsiyal hastalıklar.....84
14.1.3. Bakteriyal hastalıklar.....84
14.1.4. Protozoal hastalıklar.....84
14.1.5. Helmintik hastalıklar.....85

14.2 Kemirgen kontrolü......85
14.2.1 Repellentler, kemosterilatlar ve fumigantlar... 85
14.2.2.Rodentisitler......85
14.2.3.Rodentisitlerin uygulanması....86
14.2.4.Kemirgen kontrol stratejileri....87
14.2.5.Önlemler...... .88

15. Kişisel ve pratik önlemler.......88
15.1 Repellentler......88
15.1.1 Repellentlerde kullanılan bileşikler.. 88
15.1.2 Uygulama metotları....89
15.1.3 Uygulama alanları....89
15.2 İnsektisit uygulanan tuzaklar veya perdeler...89
15.3 Ev ilaçlamalarında kullanılacak ürünler...90
15.3.1 Ev ilaçlamalarıda kullanılacak ürünlerin çeşitleri..90
15.3.2 Ev ilaçlamalarında kullanılacak insektisit ürünleri ve halk
sağlığı......93
Pestisit uygulama oranları ve çevirme faktörleri .....93

[uvkb.org]

Cevap: ÇEVRE SAĞLIĞI İÇİN ÖNEMLİ OLAN VEKTÖRLER ve HAŞERELERİN KONTROLÜ İÇİN KİMYASAL METODLAR

1-GENEL DÜŞÜNCELER
1.1.GİRİŞ

Her yıl global çevre sağlığına tehdit oluşturan milyonlarca böcek –salyangoz ve kemirgen, vektör kaynaklı hastalık salgınları olmaktadır. Vektör kaynaklı hastalık salgınları global çevre sağlığına tehdit oluşturan hastalık salgınlarının 5 17sidir. Uygulama ,ekonomik ve
yönetimsel problemler; çevresel değişim ,pestisit direnci ve populasyon hareketiyle birlikte son yıllarda bu hastalıkların hüküm sürmesinde önemli bir artışa neden oldu.Malaria ,florosis,
Japanese encephalitis, onchocerciasis, schistosomiasis,dengue ,trypanosimiasis ve leismanias gibi hastalıklar sosyal yaşama önemli sorunlar oluşturmaktadır. Bunlara ilaveten son zamanlarda önemli rol oynayan evcil sinekler trahom ve ishal hastalıklarının mekanik taşıyıcılarıdır.Bu iki hastalık dışında da evcil sineklerin hastalık vektörü olarak başlıca önemi çocukların ölümüne ve kör olmasına neden olması gibi önemli hastalıklar için diğer giriş yollarından taşınmasına sebep olmalarıdır.
Seçici vektör kontrolü ,birçok vektör kaynaklı hastalık kontrol aktivitesinin ayrılmaz bir parçasıdır.Seçici vektör kontrolü uygulanırken teknik ve uygulanabilirliği,kaynaklar ve altyapıda göz önüne alınarak uygulanmalıdır . Bunlar entegre vektör kontrolünün prensiplerine bağlı olarak vektör kontrol yöntemlerinin kullanımı ve kaynakları ve halkın bağlı bunlara bağlı kalması lokal ayarlamalarla delil tabanlı karar- uygulama süreci ile geliştirilmelidir.
Mevcut vektör kontrol metotları çoğunlukla çevresel yönetim biyolojik kontrol ve kimyasal kullanımına bağlıdır .Nadir istisnalar dışında çevresel yönetim ve biyolojik kontrol sınırlı uygulanabilirliğe sahiptir ve kimyasal kontrol vektör taşınımlı hastalık kontrolünde hala en önemli yöntemdir.
Bu kılavuz ,vektör kontrolü ve çevre sağlığı haşereleri için kimyasal yöntemlerin kullanımına yönelik altıncı defa basılan rehber bir klavuzdur. Pestisit direnci sprey programlarının sürdürülmesi için gerekli fonlardaki azalma ,çevre ve yaygınlaşan kimyasal kullanımına dair kaygılar seçici pestisit kullanımına daha büyük önem verilmesine neden oldu.Dahası, kimyasal olmayan ölçümler ilk başta düşünülmüş ve kimyasal uygulamaların sadece gerektiğinde kullanılması düşünülmüştür. Vektör ve haşere kontrol yönteminin seçimndei ve farklı kimyasal ve kimyasal olmayan metodların kullanımında etkinliğe , sürdürülebilirliğine ve maliyeti esas olmalıdır.Bütün geniş dağılımdaki düzenlemelerde kullanılan vektör kontrol stratejilerinin maliyeti bu karar vermede esas alınarak gözlem yapılmaıdır ve bu konu başka yerlerde de konuşulmuştur.3 Her geçen gün önemi artan alternatif metotlara rağmen ,kimyasal kontrol vektör kaynaklı hastalıkların kontrolünde özelliklede hemen müdehale edilmesi gereken hastalıkların epidemi oluşturduğu durumlarda hayati bir rol oynamaya devam etmektedir.

Son yıllarda vektör kontrol metotlarıdaha fazla ilgi görmüştür. İnsektisit uygulanmış sivrisinek tuzakları sıtma alanında kullanılmaya başlanmıştır.(bölüm-2 ye bakınız). Böcek ve kemirgen kaynaklı hastalıklardan evsel ve kişisel seviyede korunmada ve vektör kaynaklı alanların yok edilmesinde özen gösterilerek daha fazla ödenmiştir .(bölüm14-15)

Kimyasal insektisitlerin dört sınıfı(Organoklorinler,Organofosfatlar,Carbamatlar ve pyretroitler)hala vektör kontrol programlarının başlıca dayanağıdır.Ama bu makalenin son baskısından bu yana Organockorinler ve daha zehirli organofosfat bileşiklerinin kullanımı azalırken Pyretroit lerin kullanıma artmıştır.Organochlorin lerin ,çevreye olan etkisi,ihraç ürünlerindeki kalıntı problemi ve insanlara toksik etkisi nedeniyle kullanımı azalmıştır.DDT bulunabilir olduğu ve yerel vektör türlerinin duyarlı olduğu yerlerde Sıtma ve Leismaniasis için hala kullanılmaktadır.Alternatif insektisitler artık kolaylıkla elde edildiği için DDT artık insektisit seçiminde tercih edilmemektedir.

Bakteriyal insektisitlerin kullanımı,Bacillus thuringiensis israelensis (serotyp H 14)ve Bacillus sphaericus ‘un kullanımı güvenlik gereksiniminin bir sonucu olarak artış gösterdi.Bu metaryeller biolojik kontrol ajanı olarak nitelendirilmelerine rağmen ,sivrisinek ve karasinek larvalarına karşı kimyasal larvasitlerle birlikte bu kitapta ele alınmıştır.

Böcek büyümü düzenleyicileri(İGRs) son yıllarda yaygın bir şekilde kullanılmaya başlandı.IGR pyripoxyfen,methoprene,fenoxycarp,ve hydroprene gibi Juvenil hormon analogları(juvenoidler) ve triflumuron ,novaluoron ve diflubenziron gibi kitin semtez inhibitörleri olarak guruplandırabilir.Juveniller böceğin normal büyüme sürecini etkilerken, kitin sentez inhibitörleri böceğin başkalaşım sürecini etkilemektedir.IGR ‘ler yaygın olarak sivrisinek larvalarına karşı kullanılmalarına rağmen ,diğer çevre sağlığı haşerelerine karşı da etkilidir.Bir uygulamada daha etkili ve daha uzun süreli etki elde edebilmek için IGR ler kontrollü salınımı sağlayacak şekilde formüle edilmiştir.Kirli sularda sirvrinek larvalarına karşı kullanılan ,Juvenil lerin dozu temiz sulardaki üreme yerlere uygulanandan daha fazla olmalıdır.Genel olarak ,IGR ler balıklara,kuşlara,memelilere ve hedef olmayan sucul organizmalara karşı son derece güvenlidir.Aynı zamanda insanlara karşı aşırı düşük toksisiteye sahiptir.Ama yinede bazı IGR ların ,sivrisineklerle aynı habitatı paylaşan ve sivrisineklerle ilişkili olan sucul eklembacaklılara olumsuz etkileri olduğu tespit edilmiştir.

[uvkb.org]

Cevap: ÇEVRE SAĞLIĞI İÇİN ÖNEMLİ OLAN VEKTÖRLER ve HAŞERELERİN KONTROLÜ İÇİN KİMYASAL METODLAR

1.2.Kitabın ana hatları ve içeriği

Beşinci baskıda olduğu gibi her haşere için kendi konusUnda açıklanmıştır. Her bölümde böcek türleri için kısa bir giriş bölümü, medikal önemi ve entegre vektör kontrolü ve haşere mücadelesinde bu kimyasalların rolü bulunmaktadır.Bölümün parçalanmasını azaltmak için özel başlıklarda bütün bilgiler bir araya getirilmiştir.

a-Hedef alan

Bu terim ,ergin vektörlerin veya böceklerin dinlenme ve beslenme yerlerini ve ürüme alanlarını ifade etmektedir.

b-İnsektisitler

Bu makalede, yaygın olarak kullanılan pek çok insektisite yer verilmesine rağmen ,vektör mücadelesinde kullanılan bütün insektisitler kapsamlı olarak verilmeyecektir.Bu makalede
yaygın olarak kullanılan birçok bileşik ve formülasyon dan bahsedilmektir.Mümkün olduğu kadar Uluslar arası Standardizasyon Oraganizasyonu tarafından onaylanan isimlere alfabetik olarak yer verilmiştir.Bu nedenle isim olarak önde bulunan herhangi bir bileşik veya formülasyonun diğerlerinden üstün olduğu anlamına gelmemektedir.Benzer şekilde ,bir bileşiğin listede bulunması veya bulunmaması ,dünya sağlık örgütünün o bileşiğin lehinde veya aleyhinde herhangi bir tavsiyesi manasına gelmemektedir .Bir bileşiği kullanma kararı ,o ülkenin milli sağlık teşkilatı veya vektör kontrolü yapan personeline aittir.Bu nedenle ,kullanmadan önce aktif maddenin niteliği ve tavsiye edilen dozları etiket üzerinden kontrol edilmesi önemlidir.

c-Uygulama prosedürü

Bütün uygulama metotlarını detaylı olarak tanımlamak imkansız olduğundan sadece en çok kullanılanlara yer verilmiştir.




d-Uygulama aralığı

Pestisit uygulaması ve uygulamanın tekrarlanma sıklığı ,vektör türlerine ,vektör türlerinin biyolojilerine ,seçilen pestisite ve formülasyonuna ,kullanılan dozajın etkinliğine ,yerel iklim şartlarında uygulama yapılacak alanının tipine,hastalığın yayılma periyoduna ve kontrol edilmesi düşünülen hastalığın seviyesine dayanır.Uygulama sıklığı bir coğrafik bölgeden diğerine değişir .

e-Önlemler

2.Bölüm dikkatlice incelenmelidir.(pestisistlerin güvenli kullanımı).Bir bileşiğin tehlikesi direk olarak kullanım şekliyle ilişkilidir.Kullanıcıya ,ev sakinlerine ve çevreye zararlı olan bileşikler kullanılmamalıdır.Sağlık bakanlığı veya ilgili milli bir kurum tarafından onaylanan pestisitlerin kullanılması düşünülmelidir.Uygulamadan önce ,uygulamayı yapacak olan kişi etiketi dikkatlice okumalıdır.
WHO spesifikasyonları kaliteyi sağlamak ve risk düzenlemesini amaçlamaktadır. Eüer mümkünse pestisit ürünlerinin formule edilmesi ve aktif maddeleri WHO spesifikasyonlarına uygun düzenlenmelidir. Halk sağlığı pestisitleri için WHO spesifikasyonlarını www.who.int/whopes/quantity adresinden de inceleyebilirsiniz.

1.3. Uygun bir kimyasal kontrol stratejisinin belirlenmesi

Herhangi bir kontrol yönteminin uygulanması ,temel bir ekoloji anlayışına ve hedef türün davranışına dayanmalıdır. Etkili vektör kontrolü aynı zamanda dikkatli eğitimi , vektör yoğunluğu ve hastalık istatistiklerine dair kontrol yöntemlerinin periyodik olarak değerlendirilmesini ve böcek kontrol operasyonlarının denetlenmesini gerektirir.Çevre sağlığı metotları kimyasal pestisitlerle bir arada uygulanmalıdır.

Bir pestisit ve uygun formülasyonu seçilirken ,ilgili böceğe karşı biyolojik etkinliğine ,hedef organizmanın direnç durumuna, uygulama metoduna ,insanlar için güvenilirliğine ,hedef olmayan organizmalara toksisitesine ,pestisitin ruhsat durumuna ve maliyetine odaklanılmalıdır.Eğer mümkünse büyük miktarlarda satın almadan önce küçük lokasyonlarda formülasyonun etkinliği ve uygulama metodu denenmelidir. Birim alandaki aktif madde dozu ve pestisit formulasyonundaki konsantrasyonun miktarını belirtmek için bilmek gereklidir. Aynı zamanda nakliye ve uygulama ekipmanı ve bileşiğin çevreye balıklara insanlara olan olumsuz etkileride düşünülmelidir. Maliyette uygulanacak materyal baz alınmalı ( bir birim alana uygulanacak belirlenen zaman aralığı için etkili uygulamanın maliyeti ) ve sadece kimyasalın satış fiyatı olarak düşünülmemelidir. Bu düşünceler poetensiyal tedarikçilerle tartışılmalı oluşan seçeneklerden içeriği en uygun olan pestisit seçilir. WHO halk sağlığı pestisitleri kılavuzu genel rehberlik sağlamak üzere uygun iyi kaliteli pestisit ve formulasyonu seçiminde kullanılır.


1.4. Pestisit formülasyonları

Pestisitler, saf veya teknik formlarda nadiren kullanılırlar .Genellikle aktif madde insektisit etkisi olmayan çeşitli maddelerle karıştırılarak bir formülasyon elde edilir.Bu inert(tesirsiz) maddeler çeşitli fonksiyonlara sahiptir.Bu fonksiyonlar: stabiliteyi sağlamak ,toksikolojiyi azaltmak ,etkinliği arttırmak.veya ürünün kullanımını kolaylaştırmaktır bunun için aktif madde ile belirli oranlarda kombine edilir.Formülasyon çeşidi kontrol çalışmalarında elde edilen etkiyi önemli ölçüde etkiler.Absorbent (emici) bir yüzeye uygulama yapılacaksa, suda dağılan süspansiyonlar biyolojik olarak emilsiyonlar ve solüsyonlardan daha etkilidir ama uygulanan yüzeyde kalıntı problemleri vardır.Kapsüle edilmiş ürünlerle açık anlarda daha etkili ve daha uzun süre kontrol sağlanır .Özel bir formülasyon seçerken güvenlik ,etkinlik ,yaban hayata olumsuz etki ve kullanım kolaylığı gibi konuların hepsi birlikte düşünülmelidir.En çok kullanılan formülasyonlar aşağıda verilmiştir.

Bait (tready-for use)Yem (kullanıma Hazır):

Hedef haşere tarafından yenen ve çekici olarak tasarlanan bir formulasyondur.

Kapsül süspansiyon (CS)

Bu ürünlerin aktif maddeleri suda suspansiyonu sağlayan küçük plastik polimer kapsüllerle kaplanmıştır.Mikroskobik polimer kapsüller insektisitin yavaş salınımı sağlar ve bileşiğin etki süresini uzatır.Gözenekli yüzeyler tarafından kolaylıkla absorbe edilmezler ve böcek insektisit etkileşimini arttırarak böceklere kolaylıkla yapışırlar. Yüzey konsantrasyonu uygulama anında etki etmeyeceğinden kazaeseri bulaşmasında ellerin yıkanmasıyla zrar daha az olacaktır. Çok az koku problemleri vardır ve aktif madde güneş ışığından korunduğu için iyi bir residüel etkiye sahiptir.Ama diğer formülasyonlara göre daha pahalıdır ,uygulama sırasında çalkalama gerektirir ve leke bırakabilirler.

Dustable powder (DP) ve Granüller(GR)

Tozlama için uygun serbest akışkan bir tozdur. Bu tip formülasyonlar çoğunlukla pire ve bit mücadelesinde kullanılır.

Emilsiyon konsantreler(EC)

Aktif madde + solvent ve emülsifer su ile seyreltildikten sonra stabil omaları için yüksek derecelerde non-polar insektisit (diesel benzin , kerosen) taşıyan ekonomik bir formdur.Kolaylıkla karıştırılabilir ve uygulanabilirler , uygulanan yüzeyde çok az görünür kalıntı bırakırlar.EC’deki suspensiyonu sağlamak için çok az çalkalama gerekmektedir.Ama EC’ler güçlü bir kokuya sahiptir ve gözenekli yüzeyler tarafından absorbe edilir.Bitki yapraklarını yakabilirler ve deri tarafından kolaylıkla absorbe edilebilirler, bu yüzden uygulamayı yapan kişi için risk oluşturur. Emülsife konsantrasyonların diğer bir kullanımı ise yüzey uygulamalarıdır.

Suda emülsiyon olabilir yağ(Emulsiyon oil-in-water EW)

Bu formülasyon ,aktif maddenin mümkün olduğu kadar bir çözücü içerisinde çözülmesinden ve su içerisinde uygun yüzey damlaları oluşturan surfectant(bir sıvının yüzey gerilimini azaltan madde) ların kombinesinden oluşur.EW formülasyonları uzun süre stabildir ve EC’ lerle karşılaştırıldığında daha düşük seviyede solvent ve surfectant içerir ve daha uzun süre stabildir.Sıvı aktif maddelerle konsantrasyon 500 g/lt ye kadar yükseltilebilir.Formülasyon uygulamalar için yalnızca su ile seyreltilebilir .
Granül

Kullanıma hazır serbest-akışkan formulasyon granül boyut aralığında bir formulasyon olarak tanımlanabilir. Granüller emici, suyu çıkarılmış veya kaplayıcı işlenmemiş inert taşıyıcı partiküllerle genellikle kilogram başına 10-100 g aktif madde içerirler.(%1-10).Sivrisinek larvalarının kontrolünde kullanıldığında, vejetasyona penetrasyonu sıvı formulasyonlara göre daha iyi olmakta ve hedef alanda aktif madde yokluğunu sağlanabilmektedir. Granüller uygulayıcılara birçok defa elle( uygun eldivenler kullanılarak ve kullanımdan sonra imha edilerek) kullanma olanağı sağlar.


Suspansiyon konsantre(SC)

Suspansiyon konsantreler EC ve WP formülasyonu arasında bir formülasyon olarak düşünülebilir.Partiküller küçük olduğu için gözenekli yüzeyler ve deri tarafından kolayca absorbe edilemez ve kalıntı bırakmazlar.

Slow release formülation

Bu formülasyonlar larvasidin yavaş salınımını sağlamak için genellikle briket formunda hazırlanır.

Tecnical Grade(TG)

Aktif madde en saf ticari formundadır.Karasinek ve sivrisinek için bazı ULV uygulamaları hariç, böcekleri kontrol etmek için bu form nadiren kullanılır.


Ultra-low-volume liquid

Genellikle suyla karışmayan bir solventte soğuk sisleme ( ultra düşük hacimli) cihazı ile alan spreylemek için kullanılan bir solusyondur. Bunlar kullanıma hazır formulasyonlar veya yağ veya kerosenle seyreltirilerek hazırlanır.

Suda dağılabilen granüller

Suda parçalanıp ve dağıldıktan sonra spreylenerek uygulanan granülleri içeren bir formulasyondur. Süspansiyondaki partiküller aktif madde veya aktif maddeyi taşıyan inert maddeleri de içerebilir. Suda dağılabilen granüller uçucu partiküllerin solunum riski ıslanabilir toz ve suda dağılan toza oranla daha az olmaktadır. Bazı suda dağılabilen granüller yüksek konsantrasyonlarda uygundur ayrıca taşıma ve depolama maliyetini de düşürmektedir.

Suda dağılabilen tabletler

Suda parçalandıktan sonra ayrı ayrı aktif maddenin dağılımını şekillendirmek için tablet formulasyonlar kullanılır. Tabletler ilk dağılımda kabarırlar. Suda dağılabilen tabletlerin kullanımı kolaydır çünkü formulasyon ölçülmek zorunda değildir ve genel olarak solunuma maruz kalma riski daha düşüktür. Bu formulasyon oyuklar tarafından sivrisinek yuvalarının kontrolünde kullanılmıştır.


Islanabilir toz(WP)-suda dağılabilen toz (WDP)

Aktif madde + ıslatma ajanı + taşıyıcı: Bu formülasyonlar su bazlı suspansiyonların hazırlanmasında kullanılırlar.Halk sağlığında kullanılmak üzere ,WP ve WDP’ler 100-500 g/lt (10-50%) konsantrasyonda aktif madde içerirler.WP ve WDP’ler kokusuzdur ve gözenekli yüzeyler ve deri tarafından absorbe edilemezler.Yinede karıştırma esnasında partiküller havaya karışarak solunabilir,bu nedenle karıştırma esnasında maske giyilmelidir.

[uvkb.org]

Cevap: ÇEVRE SAĞLIĞI İÇİN ÖNEMLİ OLAN VEKTÖRLER ve HAŞERELERİN KONTROLÜ İÇİN KİMYASAL METODLAR

1.5. PESTİSİT UYGULAMA EKİPMANLARI

Tavsiye edilen kontrol metodu için uygun ekipmanın seçimi vektör kontrol planlamasının önemli bir parçasıdır.Residüel uygulamalar ,mollusit uygulamaları ve larvasit uygulamaları gibi çeşitli kontrol uygulamalarında, çoğunlukla elle çalıştırılan aletler kullanılır.Spreylerin tazyiğinin esası basittir ancak alan ialçlaması yapacak grubun tüm üyelerinin hortum başının, contanın takılmasını ve pompa yıkamasını bilmesi gerekir. Motorlu ekipmanların kullanılması ve çalışmanın sürdürülmesi ek yetenek gerektirir ve uygulamayı denetleyecek eğitimli personel olmaması durumunda problemler ortaya çıkacaktır.

1-Elle çalıştırılan basınçlı pulverizatör
Bu pulverizatörler, insektisiti haşerenin temas edeceği yüzeye veya veya heşerenin üreme alanına uygulamak için dizayn edilmiştir.Pestisit ve su karışımı ya pulverizatör tankına eklenir veya tankın içinde karıştırılır.Daha sonra el pompası kullanılarak, hava tank içerisinde sıkıştırılarak basınç sağlanır.Sprey kolu üzerindeki pulverizatör üzerindeki manivela spreyin meme aracılığıyla salınımını kontrrol eder .Pulverizatöre su doldurulurken suyun filtre edilmesi,düzenli bakım ve zarar görmüş meme uçlarının değiştirilmesi pulverizatörün etkin bir şekilde kullanılması için önemlidir ,aksi taktirde sudaki partiküllerden kaynaklanan aşınma aşırı sıvı salınımına neden olarak pulverizatörün verimli kullanımını olumsuz olarak etkileyecektir.Bu pulverizatörlerin başlıca dezavantajı tank boşaldıkça basınç azalmaya başlar ve buna parelel olarak meme çıkışında bir kontrol sübobu yoksa ilaç su karışımının salınım oranıda düşer.İnsektisit maliyeti ve hedef haşereyi kontrol etmek için gerekli hedef doz göz önünde bulundurulmalıdır.Tankın içindeki basıncı gözlemek ve meme uçlarının bakımını yapmak ,doğru uygulama oranını sağlamak için önemlidir.Bu pulverizatörlerde uygulama alanında karşılaşılan önemli problemler çalışma günün sonunda uygun temizliğin yapılmayışıyla ilgilidir.Eğitimli personel tarafından düzenli denetimin yapılması önemlidir.

2-Sisleyiciler(Motorlu)
Bu ekipman ya portatiftir veya araca monte edilmiştir.Portatif sırt sisleyicileri düşük hacimdeki insektisiti uygun buhar zerreciğine dönüştüren yüksek hızda hava akımı oluşturan iki zamanlı bir motorla çalıştırılır.Çıkan hacim restriktör tarafından kontrol edilir ama yüksek çıkış oranında büyük damlalar üretilir. Büyük damlalar yüzeyler üzerinde kalır küçük damlalar aeresol gibi haraket ederek ya uçan haşerelerle veya dinlenme halindeki haşerelerle temas eder.İnsektisit formülasyonuna su eklenmesine rağmen sisleyiciler için bütün uygulama hacimleri oldukça küçüktür.Sırt sisleyicileri oldukça kısa zamanda geniş alanları ilaçlayabilirler ve araçlı sisleyicilerin giremeyeceği dar sokaklara kolay geçişi sağlar .Bu makinaların ana dezavantajları: kullanıldıktan sonra yakıt yağ karışımı buji üzerinde bir tabaka oluşturmasıdır. Bu moturun sonraki kullanımında makinanın çalışmasını önler.Bunu önlemek için çalışma gününün sonunda makineyi durdurmak yerine yakıt kapatılarak önlenebilir.Böylece karbiretördeki bütün yakıt yanar ve gece boyunca karışım buji ile temas etmez.Hava,yakıt filitreleri ve memeler düzenli olarak temizlenmeli ve insektisit karışımında kullanılan su temiz ve filtre edilmiş olmalıdır çünkü bitki yaprakları ve kir memeyi kolaylıkla tıkayabilir.Sırt sisleyicilerinin dezavantajlarından biride: motordan kaynaklanan yanma riski, gürültü ve titreşimdir.

3-Aeresol jeneratörleri(motorlu)

Bunlar insektisitlerin teknik formlarında veya daha sık bir şekilde petrol türevinden veya suda seyreltilmiş şekilde uygulanmasını sağlayan soğuk ULV pulverizatörleridir.Bu makinalar sırtta taşınabilir ama daha büyük versiyonları araca monte edilmiştir.İlaçlananan birim başına kullanılan ilaç hacmi sıcak sisleyicilere göre daha küçük olduğu için daha geniş alanları çabuk bir şekilde ilaçlayabilirler.Portatif ULV jeneratörleri girilmesi zor yollarda ve kapalı alan ilaçlamalarında daha etkilidir.Ayrıca monte edilebilen büyük ULV makinaları yol ağının gelişmiş olduğu kentsel alanlarda geniş alanları ilaçlayabilirler.ULV jeneratörlerinde en önemli etken kalibrasyon ve doğru damla büyüklüğüdür.Karasinekler ve sivrisinekler için damla çapı 15-25 mikron aralığında olmalıdır.Bir aeresol yer uygulaması metodu seçerken düşünülmesi gereken faktörler şunlardır:Hedef böceğin davranış şekli ve gün içindeki aktif olduğu saatler ,denetim için eğitimli personelin varlığı,maliyet ve güvenliktir.Sadece üretici tarafından ULV uygulaması için tavsiye edilen insektisitler ULV ekipmanı ile kullanılmalıdır.


4-Sıcak sisleyiciler

Portatif veya araca monte edilen bu makinalar extra maliyetlerine rağmen çoğu vektör kontrol programında kullanılmaktadır.Yoğun sis tabakası yürütülen kontrol programını görmek isteyenler ve kullanıcılar tarafından daha fazla istenmektedir.Buna rağmen damla büyüklüğü ULV makinalarına göre daha az kontrol edilebilir ve 200 mikrona kadar varan farklı büyüklükte damla büyüklükleri elde edilir.Bu nedenle bazı insektisitler yükselen hava akımları ile atmosferin üst katmanlarına taşınarak veya erken yere düşerek ziyan olur.Termal sisleyiciler kullanılırken,formülaayon maliyetini azaltmak için artan insektisit konsantrasyonuna ve azalan akış oranına dikkat edilmelidir.Termal sisleyiciler kullanılırken potansiyel bir yangın tehlikesi vardır,özellikle pulse jet sisleyiciler kapalı alanlarda kullanılırken .

5-Alan spray ekipmanları

Geniş alanların ilaçlanması gerektiği ve acil vektör kontrol programlarının yapılması gerektiği durumlarda kimyasalları uygulamak için sık sık hava araçlarından yararlanılır.Hava araçları özellikle geniş alanlarda hızlı uygulama için veya ıslak toprak ,su,askeri gölge,yoğun orman vejetasyonu veya yer ekipmallarının kullanımının zor olduğu yoğun kensel alanlar için uygundur.Havadan uygulamalar hem uçkun ilaçlarını hemde larvasitleri uygulamak için kullanılabilir.Hava aracından partiküller salındıktan sonra partikülün rotasını etkileyen pekçok etken olduğu için ,bu araçlarla yapılan ilaçlamalarda kimyasalların doğru rotada salınmaları yer araçlarına göre daha zordur.Nitelikleri iyi pulverizatörler kontrollü damla büyükleri üretir ama evaporasyonu telafi etmek için bu damla büyüklükleri yer aletlerine göre daha büyük olmak zorundadır.İdeal olarak ,damla yer seviyesine ulaştığında 15-25 mikron aralığında olmalıdır.Bu yüzden hava uygulamasının kullanımı kararı dikkatlice düşünülmelidir özellikle de kalabalık alanlar ilaçlanırken.Eğer ilaçlanacak alandaki binalar alçaktan uçmayı engelliyorsa hava aracıyla uygulama uygulamadan vazgeçilmelidir çünkü araştırmalar 75 metreden yüksekten yapılan ilaçlamaların etkisiz olduğunu göstermektedir.Acil hareket etmenin gerektiği durumlarda dahi,güvenlik ,zamanlama ,maliyet,meterelojik şartlar,vektör habitatı,biyolojik etkinlik,operasyon alanları ve eğitimli personel ilk olarak düşünülmelidir.


6-Tozlayıcılar

Tozlayıcılar çoğunlukla insan biti kontrolü için veya veba ve tifo epidemilerini önlemek için kemirgen piresine karşı toz ilaçları uygulamak için kullanılmaktadır.Elle çalıştırılan tulumba tipi tozlayıcılar insan üzerindeki artrophodaları kontrol etmek için dizayn edilmiştir ve az sayıda insanda uygulama yapmak için uygundur.Bu tozlayıcılar aynı zamanda pire kontrolü için tozları kemirgen yuvalarına uygulamak için kullanılır.Yoğun insan populasyonları için motorlu ekipmanlar çok güvenilir değildir çünkü tozun niteliği ve akış yönünü düzenlemek zordur ve tıkanmalar oluabilir.Millbank Tozlayıcı mülteci kamplarında bit kontrolünde etkilidir ve kısa bir zamanda üretilebilirler.(Bakınız bölüm 7).Toz ilaçlar küçük müktarlarda aktif madde içermelerine rağmen uygulama alanında ana tehlike 10 mikrondan daha küçük çaptaki partiküllerin solunma riskidir.

[uvkb.org]

Cevap: ÇEVRE SAĞLIĞI İÇİN ÖNEMLİ OLAN VEKTÖRLER ve HAŞERELERİN KONTROLÜ İÇİN KİMYASAL METODLAR

1.6. Pestisit direnci
Pestisitlerin vektör kaynaklı hastalıkların kontrolünde önemi büyüktür.Devasa miktarlarda ve geniş ölçekte pestisit kullanımı mutant genlerin neden olduğu direnç gelişimine neden oldu.Çevre sağlığında önemli olan artropoda larda direnç gelişimi 1946 da 2 den 150 ye ,1980 de 198 e ulaştı.Çapraz direnç birkaç türde ortaya çıktı.Çevre sağlığında önemi olan vektörler arasında (tsetsa fly)çeçe,triatomide bugs,trombiculid mites ve salyangozlar direnç problemi olmayan guruplardır.Farklı coğrafik bölgelerdeki vektörlere pestisit direncinin son durumu WHO 1992 da yayınlanmıştır.

Pestisitlere vektör direncinin gözlenmesi vektör kaynaklı hastalıkların önlenmesi ve haşare kontrol programının ayrılmaz bir parçası olmalıdır. Böyle gözlemlere farklı kaynaklardaki verilerin karşılaştırılabirlikleri sağlanarak standardize edilmelidir. Standardize test kitlerinin kullanımı ve prosedürleri standart ayırt edici konsantrasyonlar önerilmiştir. Pestisitlerin ayırt edici konsantrasyonları (dozlar) standart laboratuvar koşullarında düzenlenerek vektörün dizinin soy veya populasyon ve haşare türleri ile elverişli olarak bilinmektedir..Teşhis konsantrasyonları arazide uygulanan dozun teklit edilmesi değildir ,pestisitle hiç karşılaşmayan nesilleri öldürme yeteneğinde olan ve bu nedenle hedef türe karşı etkili olduğu düşünülen konsantrasyonlardır
.Geniş bir yelpazede haşere türlerine karşı kullanılan insektisitler için teşhis konsantrasyonları yukarıda sözü edilen WHO teknik raporunda (vector resistance to pesticides) listelenmiştir.Özel bir alanda özel bir vektör türü için rapor edilen direnç o alanda kontrol programının değişmesi gerektiğinini göstermez.Programcılar buna rağmen gerekli olması durumunda alternatif stratejiler ve pestisitleri kullanma planlamasına başlamalıdırlar.

Belirli alandaki belirli vektör türlerinin rapor edilen direnci o alandaki kontrol programları politikasında ani değişikliklere kanıt değildir. Bununla beraber direnç yokluğunda pestisit taşınmayı sağlamak için elverişlidir çünkü vektörün direnç seviyesi yüksektir dirençle modifiye edilmemiş, insan-vektör teması azalması gibi veya genlerin direnç azalması sinirlerin insektisit birikintierine bağlı olarak böceklerin uzun süreli temasta bulunması ile ölümcül doz elde edilmektedir. En son öenmli bir örnek , pyrethoidlere yüksek direnç seviyeleri Cote d?lvoire ve Benin de Anopheles gambii Savannah testinde hassas olduğu gözlemlenmiş ve moleküler testler kdr geni yokluğunda çok yüksek sıklıktadır. Deneysel veriler göstermektedir buna rağmen pyrethroidlere maruz kalan sivrisinek ağları yabani sivrisnekleri öldürmeye devam etmektedir ve köylerde geniş alanlara yayılır, malaria tekerrürü çarpıcı olarak azalmıştır.Bu altı çizilen belge direnç ve doğru ölçümlere adapte olmasından önce karışımın etkinliğinin tesirine gerek duymaktadır.

Direnç gelişimi vektör kontrol programının ayrılmaz bir parçasıdır. Program boyunca devam eden araştırma, direnç kontrol stratejilerinin uygulanması için veya direncin tespit edildiği durumda kullanılan pestisitin değiştirilmesi için erken tanı sağlar. Pestisit seçimi ve programın programlanması için temel bilgi sağlamak için kontrol operasyonlarına başlamadan önce vektör duyarlılığı araştırılmalıdır.Direnç Dünya Sağlık Örgütü, 1211 Geneva 27, Switzerland Tropikal Hastalıkların Kontrol Depatmanında mevcut olan standard WHO test kitlerini kullanarak kolayca geliştirilebilir. WHOPES web sitesinde de test kitlerinin temini prosedürlerine ulaşabilirsiniz:
http://www.who.int/whopes7resistance...PVC_2001.2.pdf.


Direnç gelişimi mümkün olduğu kadar bir pestisite karşı direnç gelişimini önlemek veya geciktirmek için dizayn edilmiştir aynı zamanda etkili hastalık kontrolünü sağlamaktadır. Diranç gelişimi ve hastalık sueveyi için güvenilir bir sistem içermektedir. Halk Sağılığında pek az pestisidin güvenli kullanımının uygun olduğunu tanımak için önemlidir. Böylece vektör ve bunlara etkili pestisitlerin duyarlılığı mümkün olduğu kadar devam ettirilmelidir. Direnç yönetimi aşağıda sıralanan yaklaşımlar takip edilerek başarılabilir.

*Yüksek derecede hastalık taşınma seviyesinin olduğu alanlarda pestisit sınırlaması kullanılır.
*Pestisit sınırlaması hastalık taşınmasının zirveye ulaştığı haşere salgınlarının olduğu sezonlarda kullanılır.
*Kimyasal olmayan kontrol metotlarının kullanılması ,uygulanabilir olduğu sezonlarda tamamlayıcı bir önlem olarak.
*Rezidüel insektisitlerin rezidüel olmayanlarla yer değiştirilmesi.
*Her iki sex ten çok yalnızca ergin dişi sivrisinekleri öldüren metotların kullanılması.
*Her bileşik için direnç test sonuçlarında dikte edildiği gibi ilgili insektisitler arasında rotasyonu sağlamak


Şimdiye kadar , direnç teşhisi için alakası olmayan insektisitlerle değiştirerek esas method kullanılmaktadır. Bu çok önemlidir: (1) güvenli, kesin direnç teşhisinden önce etkili alternatifler hazırlanmıştır. (2) direnç gelişimi halk sağlığı amaçlı pek az pestisitin etkinliğinin uygun olduğu
önleyici korumayı gerçekleştirmektir.

[uvkb.org]

Cevap: ÇEVRE SAĞLIĞI İÇİN ÖNEMLİ OLAN VEKTÖRLER ve HAŞERELERİN KONTROLÜ İÇİN KİMYASAL METODLAR

2. PESTİSİTLERİN GÜVENLİ KULLANIMI

Aşağıdaki tavsiyeler vektör kontrolü için çevre sağlığı programlarından sorumlu kişiler için bir rehberdir.

2.1.Güvenlik önlemlerinin genel prensipleri

Bütün insektisitler insanlara bazı derecelerde toksiktir; buna rağmen vektörleri ve haşareleri öldürmek için gerekli olandan fazla dozlar genellikle akut olarak zehirlidir. Pestisitlerin güvenli kullanımın anhtarı tehlikeli kimyasalların kullanımı boyunca güvenli olmayan maruz kalma olasılıkları minumuma indirmektir. Dahası bu ilaçlar kullanılırken dikkat edilmelidir, özellikle ilacı kullanan ve ilaçlanan evdeki insanlar herhangi bir ilçalama programının ayrılmaz parçasıdır.Güvenlik önlemlerinin genel prensipleri kapalı alan rezidüel ilaçlamalara önem verilerek aşağıda tartışılmaktadır.

2.1.1.Toksikoloji ve tehlike

Güvenlik önlemlerini tavsiye ederken ,hem formülasyon dahil insektisitin yapısı hemde tavsiye edilen uygulama metodu dikkate alınmalıdır.Pestisitin insanlara ve diğer memelilere potansiyel tehlike ölçüsü ,belli bir test hayvanı populasyonunun %50 sini öldürmek için gerekli kg vücut ağırlığına düşen tahmini mg aktif madde miktarını gösteren akut /oral veya dermal LD50 değerlerinden elde edilebilir .Bu değerler çeşitli bileşiklerin test hayvanlarına akut toksikolajilerini temsil etmesine rağmen ,bir pestisit arazide kullanıldığında gerçek tehlikeyi tam olarak göstermez.Tehlikeyi etkileyen faktörleraketleme çeşidi,üründeki pestisitin konsantrasyonu,uygulama metodu,uygulanacak alan veya yüzey miktarı ,ilaca maruz kalan hayvan türleri ve yaşları cinsi .Özel bir pestisit formülasyonunun seçiminde sıçanlar için akut /dermal LD50 değerleri kontrol edilmelidir,Çünkü piyasada bulunan çeşitli formülasyonlar farklı değerlere sahip olabilir.

organoklorin insektisitleri ve tabiki organofosfatların düşük dozlarına bağlı olarak uzun süreli maruz kalma hassasiyeti ve zehirliliği nedeniyle pyrethroid insektisitlerin kullanımı geçen iki on yıldır artmıştır.Pyretroitler ,aslında yüksek toksikolojiye sahip olmalarına rağmen aslında çok güvenli insektisitlerdir.Çok düşük dozlarda böceklere karşı etkilidir ve bu yüzden memeli toksikolojisi yüksektir.Hatta düşük konsantrasyonlara sık sık maruz kalma durumunda (sivrisinek tuzakları kullanıldığında) toksikoloji riski uzaktır çünkü kan dolaşımına ulaşan herhangi bir pyretroit daha az toksik olan bileşiklere metabolize olacaktır.Tavsiye edilen konsantrasyonlarda ve uygulama için gerekli önlemlerle pyretroitlerin kullanımı uygulayıcıya çok az tehlikelidir.Ama deri tahrişinden kaçınmak için gerekli önlemler alınmalıdır. 2.2.2 bölümünde pyrethroilerin daha fazla tanımına ulaşabilirsiniz.

Tehlike doğal özelliğinde tehlkeli bir etkisi mevcut olandır. Risk olasılı zaralı bir etkiye maruz kalma sonucu bir kısmi tehlikedir. Zehirlilik için tehlikeli bir kimyasala maruz kalmalıdır. Tehlike ile risk aynı şey değildir,

2.1.2.Tedarikçiler ve ekipman

Bir vektör kontrol kampanyasının planlanması güvenli taşıma ve pestisit konsantrasyonunun depolanmasını içermelidir.Bu ürünler insanların yaşadığı odalarda ve yiyeceklerin muhafaza edildiği yerlerde depolanmamalıdır.Bu ürünler direkt güneş ışığından ve yağmurdan korunmalıdır.Çocuklardan uzak tutulmalıdır.Bu ürünleri kullananlar bu işi yapamaya yetkili kişiler olmalıdır.(Bakınız bölüm 17.1.8)

Bütün pestisit ambalajları içeriği tanımlayacak şekilde etiketlenmeli ve bu etiket operatör için kapsamlı bilgiler içermeli ve dikkat edilmesi gereken hususları içermelidir.Pestisiti dağıtmak için kullanılan ekipman WHO nun genel ve özel tavsiyelerine uymalıdır.Ekipmanda herhangi bir kusur olup olmadığını anlamak için düzenli ve sistematik gözlemler yapılmalıdır.


2.1.3.Güvenlik için sorumluluklar

Bir pestisitin kullanımını onaylayan herhangi bir otorite uygulamanın uygun gözetim altında yapıldığını onaylamalıdır.Bazı örneklerde danışmanlar veya teknik uzmanlar lokal medikal ve çevre sağlığı programlarının sprey takımları ve ölçme aletlerinin çalıştırılması, kazaeseri zehirlenme durumundaki antidotların provizyonunu içeren uygulamalar için yapılacak faaliyetlerin organizasyonu konusunda özel eğitim vermek için işe alınmak zorunda kalınacaktır. Herhangi bir alanı ilaçlayacak uzman sağlıklı bir sisleme için personele ve uygulanan yerde yaşayanlara karşı esas sorumluluğu alacağından sağlık çalışanı ile birlikte bazı aralıklarla tanıtım yapılmalıdır. Saha çalışmasının lideri ve diğer operatörler doğru dozajı sağlamak için uygulama oranları hakkında bilgilendirilmelidir.


2.1.4.Güvenlik eğitimi

Pestisitlerin kullanımıyla ilgili güvenlik sağlanmalıdır: 1-medikal uzman için ,entomolojist için ,mühendis için veya sağlıkçı için ,diognatik önlemler ,işaretler ve toksik etkilerin simptomları verilmelidir. (2)Uygulayıcı ve arazi operasyonlarından sorumlu kişiler için ilaçlama teknikleri ,güvenlik önlemleri ,koruyucu ekipman ,zehirlenme simptomlarının tanımlanması ilkyardım tedbirleri verilmelidir.(Bölüm 2.3.2 e bakınız.) Zehirlenme durumlarının yönetimi el kitapları birincil sağlık çalışanları ve doktorlarda olmalıdır.

İşi yürüten kısım ,çalışan her kişinin görevini ve sorumluluklarını tanımlamalıdır.Toksik meteryal kullanılmadan bu meteryalleri kullanacak personel koruyucu elbiseler ve uygulamada bunlarla çalışabilecekleri konusunda eğitimden geçirilmelidir. Her çalışan yapacakların işin tehlikesini bilmelidir. Gerçekten riskleri anlamalı ve hatalı önyargılarla yanlış yapmamalılardır.

2.1.5. Tıbbi gözetim

İlaca maruz kalan herhangi bir kişinin şikayetlerini tıbbi görevliye iletecek düzenlemelerin yapılması gerekmektedir.Özel bir pestisite ait semptomlar ve işaretlerle örtüşmeyen rahatsızlıklar not edilmeli ve uygun sağlık otoritesine bildirilmelidir. Güç algılanan yazdığını anlama yeteneğinde ve konsantre gibi nörolojik etkilerdeki kayıplar için gözleme tabi tutulmalıdır.Zehirlenmenin derecesini değerlendirmek için klinik gözetim yerine kapsamlı biyokimyasal testler yapılabilir.Organofosfatlı ilaçlar kullanıldığında kandaki kolinesteraz aktivitesininin düzenli olarak belirlenmesi bölüm 2.2.2 de tartışılmaktadır.

2.1.6.Koruyucu ekipmanlar

Kullanılması gerekli olan koruyucu ekipmanlar ve bakımları aşağıda tanımlanmaktadır.

*Şapkalar.Bunlar yüz ve yanağı koruma için geniş ve su geçirmez bir sertliğe sahip olmalı ve düzenli olarak temizlenmeye dayanıklı olmalıdır.
*Maske ve güneşlikler.Plastik örgülü tuzak ,yüzü büyük sprey damlalarından koruyacaktır ve yeterli görüşü sağlayacaktır.Alternatif olarak plastik güneşlik kullanılabilir.
Pelerin.Kısa pelerinler omuzları korumak için şapkanın altına giyilebilir.
*İş tulumu.Bunlar dayanıklı pamuk liflerden yapılmalı ve hafif olmalıdır.Kullanılan pestisite bağlı olarak düzenli olarak yıkanmalıdır.Organofosfat ve carbomat bileşikleri kullanıldığında sabun ve deterjanla yıkama yeterlidir.Organoklorinler için hafif karosen gerekli olabilir.
*Önlükler.PVC önlükler sıvı ilaçlardan koruyacaktır.
Kauçuk botlar.Önlükten sızan sıvının ayaklara sızmasını engeller .
Eldivenler.İnsektisit kullanılırken PVC veya kauçuk eldivenler kullanılmalıdır.Pyterroitler kullanılırken PVC eldivenler kullanılmamalıdır çünkü pyretroitler PVC eldiven tarafından absorbe edilir.Organik bazlı solventler kullanılırken kauçuk eldivenler kullanılmamalıdır.Pamuk eldivenler düzenli yıkandığında koruma sağlar.Su geçirmez eldivenlerin içi ve dışı düzenli olarak yıkanmalıdır.
*Yüz maskeleri.Suda dağılan toz spreyinden kaynaklanan partikülleri filtre etme yeteneğine sahip tül maskeler veya benzer meteryaller spreyin solunmasını azaltmak ve yüzün ilaca maruz kalmasını engellemek için kullanılabilir.Düzenli olarak yıkanmalıdır.Yüzün kirlenmemesi için günün ikinci yarısında kullanılmak üzere yeni maske gerekebilir.
*Respiratörler.Bunlar ,operatörün çok toksik toz formülasyonlardan korumak için dizayn edilmiştir.Kartuş kullanıma göre düzenli olarak değiştirilmelidir.Etkili olması için yüzü bütünüyle kaplamalıdır ve düzenli olarak temizlenmelidir.Normal vektör operasyonları için gerekli değildir.




2.1.7.Kişisel hijyen

Tropik iklimlerde profesyonel ilaçlama operasyonu için güvenlik önlemleri genel olarak yıkama ve çamaşırların değiştirilmesi gibi kişisel hijyen tedbirlerine dayanır.Koruyucu elbiselerin düzenli olarak yıkanması ve ekipmanın yıkanması aşağıda gösterildiği şekilde organize edilmelidir.
*Sık sık değiştirmeyi sağlamak için ilaçlama personeline en az iki elbise sağlanmalıdır.
*Arazide temizlik için su ve sabun bulunan alanlar oluşturulmalıdır.
*Gün sonunda bütün çalışma elbiseleri çıkarılmalı ve banyo yapılmalıdır.
*Eldivenlerin yıkamasına özel önem verilmelidir,çünkü kirlenmiş eldivenler hiç kullanılmamış olanlara göre daha tehlikelidir.
*İlaçlama elemanı yemek yemeden önce temizlenmelidir.
*Yüksek toksikolojiye sahip insektisitler kullanılırken çalışma saatleri düzenlenmelidir.

2.1.8.Boş ambalajların imhası

Boş ambalajların veya boşalmak üzere olan ambalajların imhası önemli bir konudur.Mümkün olduğu kadar boş ambalajları yiyecek ve içecek kabı olarak kullanabilaecek özelliklede bu ambalajların nadir bulunduğu yerlerde yetkisiz insanlar almasına müsaade edilmemelidir.Kullanılan ambalajlar iki üç kere su ile çalkalanarak temizlenmelidir Eğer ambalaj organofosfat içeriyorsa 50g/l çamaşır sodasıyla çalkalanmaya devam edilmelidir ve solusyonun bir gece boyunca ambalajda kalmasına müsaade edilmedir.Bütün ambalajlar insan veya hayvanlar için yiyecek veya içecek depolamak amacıyla kullanılmaması için işaretlenmelidir.

[uvkb.org]

Cevap: ÇEVRE SAĞLIĞI İÇİN ÖNEMLİ OLAN VEKTÖRLER ve HAŞERELERİN KONTROLÜ İÇİN KİMYASAL METODLAR

2.2.Uygulama prosedürü
2.2.1.İlaçlama meteryalinin hazırlanması

İlaca maruz kalma riski en çok ilacın hazırlanması esnasında meydana gelir bu nedenle uygun alanlar hazırlanmalıdır.Memelilere yüksek toksikolojisi olan bileşikler amatör kullanıcılar tarafından kullanılacaksa güvenlik gerekçeleriyle bu konsantrasyonlar seyreltilmiş olarak kullanıcıya sunulmalıdır.Su da dağılabilir toz formülasyonların hazırlanmasında ,Karıştırma derin karıştırma kabında yapılmalıdır ve konsantrasyonun kullanıcının üzerine sıçramasını önlemek için uzun mixerler kullanılmalıdır.

Katıların seyreltilmesi için motorlu aletler seyreltilecek maddeyi kapalı bir kap içinde seyreltir.Bu tür aletlerin bulunamaması durumunda uzun kollu mixerler ve derin kaplar kullanılmalıdır.Arazide ilaçlama elemanının karışımı güvenli bir şekilde yapabilmesi için konsantrasyon küçük kaplara bölünebilir. Kaplar operatörün riskli bulduğu seviyeden fazla doldurulmamalıdır. Uzun kollu kepçeler veya kepçeler bir kaptan diğerine taşımada kullanılabilir. Sahadaki sisleme personeli tarafından güvenli karışım için uygun küçük şişelere veya paketlere konsantrasyonlar paylaştırılabilir. Uygulama alanında taşımaya dayanıklı olması için bütün küçük şişeler korunmalı ve paketlenmelidir. Konsantarsyonların dolumunu yapan kişilere uygun koruyucu elbiseler (bölüm 2.1.6 a bakınız)ve deriye herhangi bir dökülme anında acilen elbiseri çıkartıp yıkanmaya uygun yerleri olmalıdır.





2.2.2.Evlerde rezidüel ilaçlamalar.

İlaçlama elemanının kaçınılmaz olarak ilaca maruz kalacağı kabul edilmelidir ve fiziksel olarak korunma bu etkileşimi sınırlayacaktır.Deri ve pamuk giysiler düzenli olarak sabunla yıkanarak korunabilir.

İlaçlanacak evde yaşayanlara ilaçlamanın amacı ve uygulama zamanı söylenmelidir ve ilaçlamadan önce ve sonra ne yapmaları gerektiği konusunda bilgi verilmelidir.(bütün yiyecek ve içecek kapları ortadan kaldırılmalı,ilaçlama sırasında çocuklar içeriye girmemeli yalnızca zemin yıkanmalı veya süpürülmeli)

Pestisit konsantrasyonu hazırlanırken (hem Wp ve hemde EC ler) uygun yerler temin edilmelidir.Aşağıda belirtildiği gibi ilaçlama elemanları koruyucu elbiseler giymelidir.WP ler hazırlanırken ilaçlama elemanları toz insektisitle temastan kaçınmalı ve rüzgarı arkalarına almalıdırlar.Eğer konsantrasyon deriyle temas ederse derhal yıkanmalıdır.Bu iş yiyecek ve içeceklerden uzak yerlerde yapılmalıdır.

Karıştırma sırasında yerlere sıçrayan insektisit damlaları özellikle tavuklar ve evcil hayvanlar için temizlenmelidir.Beton zeminler yıkanmalı ve toprak zeminlere kum gibi maddeler serilip insektisit emdirildikten sonra toplanarak gömülmelidir.İlaçlama sırasında haşereler ilacın etkisiyle ölerek zemine düşerler bu özellikle tavuklar için bir tehlikedir.Bu nedenle zemin temizlenme ve temizlenen böcek ölüleri uygun bir şekilde imha edilmelidir.

DDT gibi organochlorine insektisitlerin uygulanmasında operatörler koruyucu elbise ve yüzü koruyan bazı formlardan biri giyilmelidir.Uygulama bittiği çalışma gününden sonra duş almalı ve günlük kıyafetlerini giymelidirler. Organofosfatları sisleme yapan personel sisleme boyunca temiz, düzenli olarak yıkanabilen başlık , geniş gölgelikli şapkalar ve ayakkabı veya botlar (sandalet değil) giymelidir.Karıştırıcılar ve paketleyiciler ve diğer konsantrasyonun dolumu yapan personel çalışma esnasında koruyucu elbiseler ve plastik eldivenler giyilmelidir. Çalışma gününün sonunda bunlar tercihen duş başlığı altında yıkanmalıdır.

Fenitrothion ve diazinon kullanıldığında ,tulumların her gün yıkanması ,maske şapka ve ayakkabı veya bot giyilmesi gibi koruyucu önlemler mutlaka alınmalıdır.Konsantrasyon hazırlanırken mutlaka önlük giyilmelidir.Giysi insektisitle ıslandığı anda yıkanmalıdır..Operatörün 5-6 saatten daha fazla ilaçlama işine devam etmesine müsaade edilmemelidir.Haftada bir kere bütün personel muayene edilmelidir.Bu muayenede kolinesteraz seviyesi belirlenmelidir ,çünkü eğer kolinesteraz aktivitesi önemli ölçüde düşmüşse (ilaçlamadan önceki değerden %50 ye) operatör işe ara vermek zorunda kalabilir.
Karbomatlar için ,carbaryl uygulaması sırasında bilinen tedbirler uygulanmalıdır ama propoxur için daha sıkı önlemler gereklidir.Operatör tulum yüz maskesi bot kauçuk eldiven önlük giymelidir .Diğer elemanlarda aynı şekilde giyinmelidir..Hijyene özel önem verilmelidir.Kolinesteraz ölçümü carbomatlar kullanıldığında ölçü değildir .Bendiocarp için ,Propoxur için alınan önlemlerin aynısıdır tek fark insektisit pulverizatör içinde karıştırılmalıdır.
Pyretroitler için, temiz tulum, canvas ayakkabı veya plastik botlar ve şapkalar giymek ve çalışma gününün sonunda yıkanıp kıyafeti değiştirmek gibi bilinen önlemler almak yeterlidir.Aynı zamanda yüz maskesi tavsiye edilmektedir. Daha fazla tahriş edici pyretroitler için siperlik gerekebilir. Olası maruz kalmalar her ne zaman daha azla sınırlandırılırmak istenirse günlük yedi pompa doldurulur ve operatörler hijyen kurallarına
( bir pompa ile sisleme yapıldıktan sonra eller ve yüz yıkanır) uymalıdır. Pyretroitler sivrisinek tuzaklarına uygulanması günümüzde vektör kontrolünde pestisit kullanımının en önemli parçası haline gelmiştir. Daha geniş bir tanıtım aşağıdadır(15.2.9).


2.2.3.Larvasit uygulamaları

Larvasitleri uygulayan insanlar kapalı alan rezidüel uygulamalara göre ilaca daha az maruz kalırlar ve ilaçla maruz kalma sadece el ve kollarla sınırlıdır

Larvasitlerin çoğunluğu için,içme sularının ve suda yaşayan hedef olmayan organizmaların kirlenmemesine dikkat edilmelidir.Temephos ,methoprene , Bacillus thuringiensis H-14 (Bacillus thuringiensis israilensis ) , pyriproxyfen ve permethrin sivrisinek kontrolü için kullanılabilir.(bakınız bölüm 3.2.1.)Bu tür uygulamalar doğru ve güvenilir dozajı sağlayan formülasyonlarla yapılmalıdır.

2.2.4.Rodentisit uygulamaları

Kemirgenlere toxik olan bileşikler genel olarak insanlarda dahil hedef olmayan organizmalarada zehirlidir.Pestisitlerin insanlara olan toksikolojisi rodentisitlere göre daha düşüktür.Rodentisitler kullanılırken eldiven kullanılmalı ve kullanımdan sonra eller yıkanmalıdır .Kapalı alanlarda yem tepsi veya tabaklar üzerine konulmalı açık alanlarda ise yem istasyonları kullanılmalıdır.Rodentisitler kemirgen vücudunda hemen parçalanır bu nedenle ölü kemirgenlerle beslenen leşçil canlıların etkilenmemesine dikkat edilmelidir.Rodentisitler insanların ve hayvanların bulunduğu çevrelerde kullanıldığı zaman kazara zehirlenmeler olabileceği için özel antidot mutlaka bulundurulmalıdır.Ne yazık ki çok az rodentisitin özel antidotu vardır ve rodentisitlerin hızlı etkisi nedeniyle antidot için yeterli zaman olmayabilir.Güvenlik nedenleriyle aticoagulantlar daha kullanışlıdır ve özel antidoto vitamin K1 dir.

Zehirlenme riskini azaltmak için antikoagulantlar tercih edilmelidir.Toksik bileşikler güvenli yerlerde muhafaza edilmelidir ve hedef olmayan hayvanların azalmaması için buna uygun yerlerde uygulanmalıdır .Örneğin rodentisitler bir tepsi veya tahta altına yerleştirilmelidir.

Fumigantlar, bitkisel gıda ürünlerinin, hayvan yemleri, işlenmiş gıda ürünleri, seralar, gemiler ve taşıma araçları kapalı alan fumigasyonu ve kemirgenlerin yuvalarının ve köstebeklerin açık alan fumigasyonunda kullanılır. Fumigantlar olağanüstü difüzyon kapasitesine sahiptir ve kolayca bazı lastiklere ve neoprene penetre olurlar, hızla birincil tabakadan bağırsağa geçerler bu nedenle insan derisini korumaya uygun kişisel korunma kıyafetleri gerekmektedir.


2.2.5.Motorlu ekipmanlarla ve havadan uygulama

Konsantrasyonun yüklenmesinde pilot operatör ve yer ekibi risk altında dadır.Pompalar ,sıvıyı trasfer etmek için araçlar bulundurulmalıdır.Temizleme ve makinaların bakımı rutin olarak yapılmalıdır.Hava aracı ve makinalar kullanılacak amaç için dizayn edilmeli ve pilota toxik maddelerin kullanımıyla ilgili özel eğitim verilmelidir. Makinalar , hortum ve bağlantılar dikkatlice temizlenmeli ve makinacıların rutin bakımları boyunca konsantrasyonları kazaeseri kendilerine bulaştırmamalarına dikkat etmeleri gerekmektedir. Konsantrasyonların fazla dökülmesi hallerinde yükleme noktasının müsait olması durumunda yıkama faaliyetleri orda yürütülmelidir.

Toksik pestisitlerde kullanılan uçaklar ve makinalar bu kullanım amacına uygun dizayn edilmeli ve pilotlara özel eğitim verilmelidir. Geniş alanlarda uygulama yapılacağı zaman ,insanların yaşadıkları alanlardaki sağlık otoriteleri alandaki kalıntılar ve su ve gıdalara uygulanması gibi durumlardan sorumluu tutulacağı için sislemeden önce onlara danışılmalıdır.Uygulamanın amacı ve zamanı ile ilgili bölgede yaşayanlara bilgi verilmelidir. Kabul edilen alanın dışına sürüklenme olmamalıdır.

2.2.6.İnsanlara uygulama

Sıvı veya toz formülasyonlar dış parazitleri kontrol etmek için insanlara giysilere ve çiftlik hayvanlarına uygulanabilir.Yanlış konsantrasyonun kullanılması tehlikeli sonuçlar doğuracağı için doğru formülasyonun kullanılmasına özel önem verilmelidir.

2.2.7.Özel araçlar

Buhar üreten araçlar ,tuzaklar,insektisit muamele adilmiş şeritler ve giysiler.Bunlar ticari olarak piyasada bulunabilmektedir ve hazırlanacak pestisit konsantrasyonu böcek için uygun yiyecekle karıştırılır.Bu tür ilaçlar binaların içlerinde kullanılmamalı ve her uygulama için taze karışım hazırlanmalıdır veya etiketlenerek çocukların ve hayvanların ulaşamayacağı yerlerde saklanmalıdır.

2.2.8. Sivrisinek tuzaklarına insektisit uygulanmanması

Pyrethroitler sivrisinek tuzaklarına uygulanması tavsiye edilen tek insektisittir(konu 3 ve 15).
Zehirlenme simptomları uygulamaya bağlı olarak veya sivrisinek tuzakları sık kullanımışsa geçici halsizlik veya eğer önemli deri teması varsa karıncalanma görülebilir.Yıkanma sıklığına bağlı olarak, sivrisinek tuzakları 6-12 ayda bi daha uygulanması gerekebilir.

Sivrisinek tuzaklarındaki tüm komuniteye uygulandığında , 2.2.2 de belirtilen koruyucu kıyafetlerden giyilmelidir. Ev kullanımı için uygun kit halinde bir veya daha fazla sivrisinek tuzakları uygulayıcılar tarafından kullanılabilir. Deneyimsiz yetişkin ve çocuklar bile uygulamayı yürütebileceği genellikle tek tuzak uygulaması ve insektisitemaruz kalmayı azaltmak için tasarlanan böyle kitler : uzaklık için, insektisit konsantrasyonları genellikle sıvı formulasyondan daha güveli olan kuru tabletler şeklindedir. Kitteki resimle veya yazıyla olan talimatlar dikkatlice izlenmelidir. Eğer imha eldivenleri elastik ise, seyreltme işlemi ve sudaki konsantre insektisitin karışımı esnasında, tuzakların daldırılmasında , kurutmaya konulmasında ve kullanılmayan insektisitin imhasında giyilmelidir . Kullandıktan sonra elastil eldivenler atılmalıdır. Eğer eldiven elastik değilse, insektisit konsantrasyonları karışımı esnasında elden ziyade çubuk yada alet kullanılmalıdır. Eldivenlerin haricinde özel bir kıyafete gerek yoktur, ama derideki sıçramalardan sakınılmalıdır. Herhangi bir konsantrasyon sıçraması hemen yıkanmalıdır. Seyreltilmiş insektisitlerin sıçramalar olursa tuzaklara uygulanması bitmeden yıkanmalıdır. Sucul hayata pryreoitlerin kullanmayanların imhası zehirli olduğundan dikkat ediniz. İnsektisit konsantrasyonları yada kullanılmamış kitler ufak çocuklardan uzak tutulmalıdır.

WHO insektisit uygulamalarında ve sonraki sivrisinek tuzaklarının kullanımı için genel risk düzenlenmesi modeli herhangibir insektisitin tuzaklara uygulanması boyunca veya yetişkinlerin, çocukların, bebeklerin kullanım sonucunda maruz kalınmasına bağlı olarak riskleri tahmin etmek amacıyladır. Sivrisinek tuzaklarında pyrethroid deltamethrinin kullanımının genel olarak tekara temini kendin yap kitleri veya böyle tuzakları kullanan insanların tuzakların ugulanmasının riskinin yokluğu hakkında detaylı bir risk düzenlemesi yayınlanmıştır.

[uvkb.org]

Cevap: ÇEVRE SAĞLIĞI İÇİN ÖNEMLİ OLAN VEKTÖRLER ve HAŞERELERİN KONTROLÜ İÇİN KİMYASAL METODLAR

2.3Diagnos ve zehirlenme semptomları

2.3.1.Zehirlenme semptomları

Hastada ilk şikayet olarak başağrısı ve halsizlik ve endişe ve kuşku görülebilir. Sonra kusma ve kollarda ve bacaklarda halsizlik ve ellerde titreme görülebilir. Zaman ve mekan şuur kaybı ve tamamen kaybı izlenebilir.

Organofosfat ve Carbomate gurubu insektisitlere maruz kalma belirtileri benzerdir ama Carbomate gurubundaki zehirlenme belirtileri daha hızlı olabilmektedir.Organofosfatlar için ,işaretler kişi işten ayrılana kadar görülmeyebilir ve iş esnasında zehirlenme belirtileri hemen tanımlanmayabilir.Aşırı terleme,baş ağrısı,görüş bulanıklığı,göz bebeği
küçülmesi,halsizlik,mide bulantısı,aşırı tükürük oluşumu,kusma ,mide ağrısı, gibi semptomlar görülür.Daha sonra koma refleks kaybı gibi semptomlar görülür.

Pyretroitlerde ise özellikle yüz ve ellerde soğuk ateş üst solunumda tahriş ,tükürük oluşumu ve alerjik reaksiyonlar (2.3.2.e bakınız) gibi semptomlar görülür. Pyreoitler yutulduğunda mide bulantısı, kusma ve karın ağrısı gibi belirgin sindirim simptomları meydana gelmektedir. Bazı zehirlenmelerde hastalar kriz geçirir ve bayılabilirler. Ölüm solunum sisteminde felç geçirmeye bağlıdır.

Fazla dozdan iki veya üç gün sonra veya tekrarlanan antikonjugant rodentisitin ufak dozlarının sindiriminden birkaç hafta sonra dişeti kanaması, deride solgunluk, şişkinlik ve eklemlerin incinmesi, idrar ve dışkı kanamaları ve karın ağrısı meydana gelebilir. Bazı durumlarda ölümle karşılaşılabilir.

Ajana bağlı olarak fumigant zehirlenmenin sinyal ve simptomları çok değişkendir. Karbon di sülfiti kloroform, hidrojen cynaide ve napthelene merkezi sinir sistemine ciddi etkileri olabilir. Methyl bromide ve aliminyum phosphide akciğer ödemine neden olur ve hidrojen cynaide ilk safhalarında siyanoz haricinde şiddetli hipoksiye neden olur.

2.3.2.İlk yardım ve temizlenme

Zehirlenme teşhis edildiğinde doktor veya bir tıbbi görevliye ulaşıldığında gerekli olacak aşağıda sıralanan bilgilerin toplanması önemlidir.toksik maddenin ismi(bakınız ürün ambalajı),bileşiğin miktarı ve zehirlenme yolu(deri ağız gibi)zehirlenme zamanı ,zehirlenme nedeni,bilerek ,bilmeyerek veya uygulama sırasında aşırı doz) ve zehirlenme ile ilgili diğer bilgiler.

İlk yardım yapan kişi pestisitin kimyasal tipini biliyorsa, zehirlenmenin tedavisini bu tipe göre yapılmaya başlanır.Aksi takdirde tedavinin genel kuralları temel alınarak sinyal ve simptomalara bağlı olarak uygulanmaktadır. İlk önce soluk alma ve nabız kontrol edilmelidir. Eğer ikisiden biri yoksa, yaşama döndürmeye başlanmalıdır. Eğer kişi bayılmışsa, çeneyi iterek yukarı dönük veya aşağıya dönük havanın serbestçe girmesi sağlanmalıdır. Yanlış diş yerleştirilmelidir. Kişinin kafasını bir yandan diğerine çevirebilmek için yan yada sırtüstü uzanmalıdır.Bu prosedür kusmayla akciğerlere zehirin ulaşmasını engellemek içindir. Bilinçsiz kişilerce ağızdan bir şey verilmemelidir.

İlk yardım yapan kişinin solventten veya aktif maddeden korunması önemlidir.Bu yüzden eldivenler giyilmeli ve eğer ağızdan ağıza suni teneffüs yapılacaksa ,hastanın ağzındaki salya ve kusmuklar temizlenerek hastanın ağzına mendil konarak suni teneffüs yapılmalıdır.Bütün kirlenmiş çamaşırlar derhal çıkarılmalı ve ilaçla temas eden deri su ve sabunla yıkanmalıdır.Eğer insektisit yutulmuşsa su içiriniz (alkol veya süt içirmeyiniz) eğer bulunabiliyorsa 150-200 ml suya 10 gram medikal kömür eklenerek içirilmelidir.Kusturma sadece nitelikli kişiler tarafından eğer yutulan bileşik toxikse ve tıbbi yardım alınamıyorsa yapılmalıdır.Kusturma sonucunda solventin teneffüs edilmesi akciğer iltihabına neden olabilir.Sadece hastanın bilinci yerinde ise kusturulmalıdır.Kusturduktan sonra bol miktarda su içiriniz.Eğer gözlere de ilaç bulaşmışsa bol su ile yıkayınız.

Hasta antidot verilmek üzere mümkün olduğu kadar çabuk doktora götürülmelidir. Aşırı dozlara maruz kaldıktan sonra akut solunum güçlüğü meydana gelebilir.Gerekliyse oksijen verilir. Hasta gözetim altında tutulmalıdır ve suni teneffüs sağlanmalıdır.1 Saat içinde mide yıkanmalıdır. Organofosfatlarla zehirlenmenin tedavisinde aktif mangal kömürü etkili olabilir.

Organofosfat ve carbomate zehirlenmeleri için 5-10 dakika aralıklarla 1-2 mg atropin atropize sinyalleri( seyreltilmiş, gözün bir noktaya odaklanması, nabız oranı> 140 atış/dakika, yüzün kızarması, tükrük salgılama kaybı ve bronşal hipersalgılama) görülene kadar verilmelidir. Eğer atropin damardan verilemiyorsa kasa yapılabilir. Belirli durumlarda kalp çarpması ve midyirazis güvenilmez özelliği nikotin uyarmasıyla sonuçlanabilir. Obidoxime chloride(Toxogonin) ve pralidoxime chloride(Protapam,2-PAM) gibi oximeler carbamate zehirlenmelerinde verilmemelidir. Atropin uygulamasında otomatik enjektör kullanılması ve oranophosphate veya carbamate insektisitleri uygulandığında kullanılmalıdır.Operatörler değil insektisit zehirlenmenin acil tedavisini (atropine iğnesini içeren) alan supervisorları uygulamalıdır ve ayrıca hayata döndürme çalışmalarınıda doktor yada sağlık personeli yoksa yapmalıdır. Doktor veya tıbbi görevlinin bulunamadığı durumlarda uygulamadan sorumlu kişi insektisit zehirlenmelerine karşı eğitilmelidir.

Pyretroitin özel bir antidotu yoktur. Tedavi aslında semptomatik ve daha fazla emilimi önlemek için temizlemeden sonra yardımcı olmak içindir.Uzun süreli perihal sinir zararlarında vitamin E oil preperatları verilebilir.

Organochlorinin özel bir antidotu yoktur. Tedavinin amacı semptomatik ve hava almasını sağlamaya yardımcı ve hiperaktivitenin ve sarsılsılmasını kontrol etmek üzeredir.Eğer bileşik son günlerde araştırılmışsa , mide yıkama ve aktif mangal kömürü düşünülmelidir.
Eğer deriye temas etmişse , sabun ve suyla yıkanmalıdır. Sarsıntıyı korumak ve önlemek için diazepam damardan yetişkinler için 5-10 mg ve çocuklar için 0.3 mg/kg verilmelidir.

Birkaç akut rodentisitin özel antidotu vardır ve hızlı aktivasyona bağlı olarak nadiren kontrolünde etkili bir zaman olmaktadır. Antikongujant rodentisiti inceleyen kişiler bir tıp doktoruna danışmalı ve teşhis için kan tahlili gerekmektedir. Doktor kliniksel teşhise karar vermek için özel bir antidot olan K1 oral olarak önlem sebebiyle yetişkinler için 10 mg/kg vücut ağırlığı ve çocuklar için 0.25 mg/kg vücut ağırlığına göre vermelidir.

Bir fungisite maruz kalınmasından sonra acilen deri ve gözler temizlenmelidir. En az 15 dakika bol su ve sabunla deri ve gözler yıkanmalıdır. Özel cerrahi müdahele temizlenmeden sonra acilen gereklidir. Farklı ajanlar için özel ölçümler gereklidir.

[uvkb.org]

Cevap: ÇEVRE SAĞLIĞI İÇİN ÖNEMLİ OLAN VEKTÖRLER ve HAŞERELERİN KONTROLÜ İÇİN KİMYASAL METODLAR

3.SİVRİSİNEKLER

Bu bölüm birinci bölümdeki ugun vektör kontrol yöteminin seçimi ve pestisitlerin kullanımı ve ikinci bölümdeki pestisitlerin güvenli kullanımı ile uygulama ekipmanları hakkındaki bilgilerin hepsi birlikte düşünülmelidir.

Sivrisinekler ,sıtma ,florasis ,cüzzam ,sarı humma, West Nile ateş ve beyin iltihabı gibi önemli vektör kaynaklı hastalıkların yayılmasından sorumludur.Bir sivrisinek kontrol stratejisi seçiminde hedef türün biyolojisinin bilinmesi gereklidir çünkü bir tür için etkili olan bir yöntem diğer tür için etkili olmayabilir.Çevre yönetiminin mümkün olduğu durumlarda sivrisineklerin üreme yerleri kalıcı olarak bozulmalıdır.Kimyasal kontrole bir başka alternatif ise biyolojik mücadeledir.Örneğin üreme yerlerine larval predyatörlerin bırakılması gibi .Genel olarak ,çevresel ve biyolojik yaklaşımlar uygulamaları nedeniyle ya sınırlıdır yada daha yüksek bir derecede çevre bilgisinin olmasını gerektirir.Sivrisinek sokmalarından korunmak için repellentler veya insektisit uygulanmış sivrisinek ağları kullanılabilir(konu 15). Bu konu öncelikle sivrisinek vektörlerinin kimyasal kontrolü hakkındadır ve bazı önemli türlerin kontrolü için adres değildir.


3.1. ANOFEL’LER

Bazı antropolojik anofel türleri örneğin insanları ısıran bazı alanlardaki lenfatik hastalık(kan ve bağırsak parazitlerinden ileri gelen hastalık) ve önemli sıtma vektörleridir.Kapalı alanlarda dinlenme eğiliminde olan endofilik vektörlerdir bu nedenle kapalı alan mücadelesi etkili kontrol sağlar.Çoğunlukla exofilik vektörlerdir ama kapalı alanlarda beslenme ve dinlenme eğilimindedir bu nedenle iyi bir kapalı alan mücadelesiyle etkili bir kontrol sağlanabilir.(bakınız tablo1).Mülteci kamplarında çadırların içi residüel insektisitlerle ilaçlanarak sıtmanın yayılması engellenebilir. Exofilik ve endofilik vektörlerin yoğun olduğu alanlarda örneğin dinlendiği ve ısırdığı açık alanda kişisel korunma ve diğer metotlar alan sislemesi veya larva kontrolü gibi düşünülebilir.
Pek çok vektör türü Organoclorin bileşiklerine karşı ,bazıları da Organophosphate ve Carbomate guruplarına karşı dirençlidir.Bir kontrol programında yeni bir insektisit kullanılmaya karar vermeden önce vektörlerin insektisite karşı olan dirençları değerlendirilmelidir.Eğer uzun süre kullanılacaksa direnç gözleme araştırmaları yapılmalıdır(bakınız bölüm 1.6)

3.1.1.KAPALI ALAN UYGULAMASI

Bu metodun genel uygunanabilirliliğine ve oldukça iyi standardize edilmiş uygulama teknik ve ekipmanın sıtma ile savaş için kalıcı açık alan uygulamaları en çok uygulanan metottur.Tipik olarak her 2-3 gün de bir yapılan açık alan kalıcı sislemeleri bir sivrisineğin eve kan emmek için her girme riskini arttırır bu nedenle sıtma parazitlerinin sivrisinek vektörlerinde yaşam çemberlerini tamamlamak için en az yaklaşık 12 gün yaşayamaları gerekmektedir. Çünkü uygulama maliyeti yüksektir ve rezidüel etkisi düşüktür. kapalı alan uygulaması sıtma hastalığı üzerinde üreme yerlerinde yapılan mücadeleden daha büyük bir etkiye sahip olabilir.Çünkü kapalı alan mücadelesi vektörün yaşam süresini ve yoğunluğunu azaltabilir.Uygulamada ,sivrisinek kontrolü için kapalı alan mücadelesinin etkinliği, spesifik insektisit kriterine ,uygulama prosedürüne ,kullanışlı ekipmana ,eğitimli ilaçlama personeline ,yeterli gözlemciye ve güçlü parasal desteğe bağlıdır.Uygulama alanının büyüklüğü yerel şartlara ,sıtma ve sıtma vektörleri tarafından etkilenen alana ,önemli üreme yerlerinin uzaklığına ,vektörlerin uçuş mesafesine ve yüzey şekillerine bağlıdır.
Tablo-1 :Vektör sivrisineklere karşı kapalı alanda kullanılan insektisitler
İnsektisit/////////Kimyasal/////////Aktif Madde/////////Etki Süresi/////////Etki Şekli/////////WHO tehlike//////////////////Grubu//////////////////Dozu(g/m2)/////////(ay)//////////////////////////////////// /////////sınıflandırması///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////a.i.
/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Bendiocarp/////////Carbamate/////////0.100-0.400/////////2-6//////////////////temas-solunum//////////////////II/////////
Propoxur/////////Carbamate/////////1-2//////////////////3-6//////////////////temas-solunum//////////////////II/////////
DDT//////////////////Organoklorine/////////1-2//////////////////>6//////////////////temas///////////////////////////II
Fenitrothion/////////Organofosfat/////////2//////////////////3-6//////////////////temas-solunum///////// II
Malathion/////////Organofosfat /////////2//////////////////2-3//////////////////temas///////////////////////////III/////////
Pirimiphos-
Methyl /////////Organofosfat/////////1-2//////////////////2-3 //////////////////temas-solunum//////////////////II
α Cypermethrin///////// Pyrethroid/////////0.020-0.030/////////4-6//////////////////temas///////////////////////////II
Bifenthrin///////// Pyrethroid/////////0.025-0.050/////////3-6 temas II
Cyfluthrin///////// Pyrethroid/////////0.020-0.050/////////3-6//////////////////temas///////////////////////////II
Deltamethrin///////// Pyrethroid /////////0.020-0.025/////////3-6//////////////////temas///////// //////////////////II
Etofenprox///////// Pyrethroid /////////0.100-0.030/////////3-6//////////////////temas-solunum//////////////////U
γ -Cyhalothrin/////////Pyrethroid/////////0.020-0.030/////////3-6//////////////////temas///////////////////////////II

a.i.aktif madde
II sınıf ; orta derecede tehlikeli, III sınıf; hafif tehlikeli, U sınıf ; normal kullanımında akut tehlikesiz

[uvkb.org]

Cevap: ÇEVRE SAĞLIĞI İÇİN ÖNEMLİ OLAN VEKTÖRLER ve HAŞERELERİN KONTROLÜ İÇİN KİMYASAL METODLAR

a-Hedef alan
Genel olarak evdeki bütün iç duvarlar ve tavan ilaçlanır .İnsanların kalıcı olarak oturdukları evlere ilave olarak ,hasat dönemlerinde insanların uyudukları kulübelerin ve hayvan barınaklarının vektör davranışlarına bağlı olarak ilaçlanması gerekebilir . A. Culicifacies vektörünün beslendiği ve dinlendiği insanların yaşadığı yer ve hayvan ağırları neredeyse her iki yapıda sisleme yapılabilir . Bazı durumlarda hedef türün dinlenme davranışına bağlı olarak ilaçlama,tavanla veya duvarların üst yarısı veya alt yarısıyla sınırlandırılabilir.Diğerlerinde mobilyaların altları ,saçaklar ve verandanın ilaçlanması gerekebilir.İnsektisitlerin gözenekli çamur, çimento veya alkalin beyaz boya kaplanmış duvarlar gibi bazı yüzeylerde güneş ışığına maruz kalmaya bağlı olarak kalıcı etkisi az olabilir.

b-İnsektisitler
Kapalı alan mücadelesi için insektisit seçiminde düşünülmesi gereken faktörler ; maliyet ,kalıcı etki , güvenlik , püskürtme tazyiği , vektör duyarlılığıdır.Kapalı alan mücadelesi için uygun insektsitler bölüm 1.3 de listelenmiştir.DDT nin kullanımı bölüm 1.1 de tartışılmıştır.

c-Uygulama prosedürü

Basit bir ilaçlama yöntemi olarak, elle çalıştırılan basınçlı pulvarizatörler yaygın olarak kullanılmaktadır.Genel olarak suda dağılabilen toz formülasyonları uygulanır çünkü bunlar özellikle gözenekli yüzeylerde kalıcılıkları daha uzundur ve daha ucuzdur. Kapsül süspansiyonları, süspansiyon konsantreler ve suda dağılabilen granüller gibi diğer formulasyonların avantajları bölüm 1 de listelenmiştir. Emülsife konsantre formulasyonlar kapalı alanda tavsiye edilmemektedir çünkü özellikle gözenekli yüzeylerde düşük kararlılığa sahiptirler.

d –Uygulama aralığı

Uygulamanın tekrarlanma sıklığı, kullanılan dozajda insektisitin etki süresine , uygulanan yüzeyin özelliklerine, vektör biyolojisine, sıtmanın yayılma mevsimine ve iklim şartlarına bağlıdır. Ev ilaçlamaları sıtma hastalığının yayılmaya başlamasından önce yapılmalıdır.Farklı insektisitlerin kalıcılık süreleri tablo-1’de verilmiştir. Eğer insektisit kalıntıları temizlenmişse erken uygulama gerekebilir.

e-Önlemler

İnsektisiti uygulayan personelin korunmasına önem verilmelidir ve evcil ve yabani hayvanların ilaca maruz kalmamasına dikkat edilmelidir. 2 .bölümde ilacı uygulayan personelin eğitimi ve kullanılan aletlerin bakımı hakkında bilgiler verilmektedir. Sisleme ekipmanının uygun , düzenli bakımı gereksiz bulaşmalardan sisleyicileri korumada katkıda bulunmaktadır. (bölüm 1.5 e bakınız.)

3.1.2. İnsektisit uygulanacak tuzaklar

En önemli Malaria vektör türleri gece geç saatlerde ısırma eğilimindedirler sivrisinek tuzakları onlara karşı etkili koruma yapacağı düşünülmektedir. Sivrisinekler yırtık tuzaklara rağmen girebilir veya insan derisinin tuzaklara değen kısmından ısırabilir. Bu problemeden sakınmak için insektisit uygulanan tuzaklar insanlarla temasa kapalı olması açısından güvenilir olmalıdır. Pyretroit uygulanan tuzaklar yırtıldığında ısırmayı engelelmeleri düşüktür. Dahası sivrisinek tuzakları olarak uygulanan tuzakların yemleri kokusuyla çeker , böylece topluluktaki bir çok kişinin kullanması halinde geniş sayıda sivrisinek ölecektir. Kapalı alan uygulamasında bir eve sokmak amacıyla giren sivrineklerinin riskinin artması demek sıtmayı yaymak için yaşamsı çok azalacaktır ve hastalık yayıcı populasyon aazalacaktır manasına gelmektedir. Geniş alanda sivrisinek tuzaklarının kullanılmasının bonus etkisi çoklukla gözlemlenmiştir ancak bu tuzakların hepsinde denenmemiştir.

a-Hedef populasyonlar

İnsektisit uygulanan sivrisinek tuzakları sivrisineklerin kapalı alanlarda insanlar uyurken ısırmalarına karşı en etkili olduğu düşünülmektedir. Bu koşullar Afrika’ daki dünyanın en önemli sıtma vektörleri A.gambie ve A.funestus ne uygulanmaktadır. Sivrisinek tuzakları Kuzey Gana gibi dışarda sıcak havda uyunulan açık alanda da başarılı olarak kullanılmaktadır. Sıtma için yüksek endemik olan alanlarda hastalığa çok küçük çocuklar ve hamile kadınlar için bağışılık önemlidir çünkü savunmasızdırlar ve bağılışıklıkları ya henüz tam gelişmemiştir yada azalmıştır. Bu savunmasız grup hedef alınarak sivrisinek tuzaklarının sıklıkla yerleştirilmesi tavsiye edilmektedir.Toplumda yaygın olarak tuzakların yerleştirilmesine rağmen bonus etkisi taşınmayı azaltmayı meydana getirmektedir. Açık alandaki insektisit uygulanan sivrisinek tuzaklarının çeşitlerinin uygulanabilirliği şiddetli ve zayıf şiddetli taşınma tavsiye edilmektedir bununla birlikte Tanzanya Birleşmiş Devlerlerde yüksek veya düşük alanda ki bir mukayesede 15 kat fark bulunmuş, şiddetli taşınma için her iki alanda da yapılan sıtmanın belirli ölçümlerinde ise çocuklarda ölüm %60-80 ¬oranında azalmıştır. Bu bağışıklık kazanmadaki azalmayla alakalı olarak duyarlıkta veya taşınmada uzun süreli azalmaya bağlı olarak görülen ölüm veya hastalık daha ileriki çocukluk döneminde ortaya çıkabileceğini ama tamamen korumadığını göstermektedir. Ancak son zamanlarda yapılan araştırmalrda böyle bir etki görülmemiştir. Şimdiki çalışmalar insektisit uygulanan sivrisinek tuzakları altında yatan insanlar gibi sivrisineklerin en yoğun olduğu bütün sivrisinek alanlarında etkili olduğunu göstermektedir.

b-İnsektisit
Pyretroidler yakın temasta güvenli olması ve sivrisineklerde düşük dozlarda hızlı kalıcı etkisinden dolayı bu grup insektisitlerden sivrisinek tuzaklarında uygulanması tek tavsiye edilendir. Etkili pyretroid olmayan alternatifleri satılmasına rağmen pyretroidlere güçlü dayanıklık geliştiren sivrisineklere karşı insektisit uygulanan sivrisinek tuzaklarında böyle acil bir durumda etki etmesi için tercih edilmeldir.

Tablo-2 de WHO nun tavsiye ettiği sivrisinek tuzaklarına uygulanacak pyretroid ürünleri listelenmiştir.Katı formulasyonlar suda dağılabilen tabletlerin taşınmasının ve amblajlanmasının kolay olması ve kazaeseri şıçrama ve bulaşma gibi maruz kalma etkisilerinin sıvı formulasyonlardan daha düşük olması gibi birçok avantajı vardır. Sıvı formulasyonların ugun olanları , su bazlı ürünler, örneğin kapsül süspansiyonlar, suda emülsi yon olan yağ ve süspansiyon konsantreler tercih edilmektedir. Bunlar yanıcı değildir, emülsifiye konsantrelerden daha az kokuludur ve gözlere veya deriye kazaeseri değdiğinde yada yutulduğunda daha az zehirlidir. Permethrin sivrisinek tuzaklarına uygulanan halen kullanılan tek pyreoit emülsifiye konsantre insektisittir. Yüksek konsantrasyonlu permethrin (örneğin %50 emülsifiye konsantre ) kullanımından kaçınılmalıdır.

Tablo 2. Sivrisinek tuzaklarında tavsiye edilen insektisit formulasyonaları miktarları
İnsektisit//////////////////Formulasyon ///////////////////////////Sivrisinek başına dozaj a
α Cypermethrin////////////////// % 10 süspansiyon konsantreb///////// ///////// 6 ml
Cyfluthrin ////////////////// % 5 suda emülsiyon olan yağ //////////////////15 ml
Deltamethrin////////////////// % 1 süspansiyon konsantre///////// 40 ml
Deltamethrin % 25 suda dağılabilen tablet tek tablet
Etofenprox % 10 suda emülsiyon olan yağ ///////// 30 ml
γ –Cyhalothrin///////// % 2.5 kapsül süspansiyon (mikrokapsül) 10 ml
Permethrin///////// % 10 emülsifiye konsantre 75 ml
a WHO nun tavsite ettiği m2 başına en yüksek aktif madde (a.i.) (α Cypermethrin 20-40 mg ai/ m2;
Cyfluthrin 50 mg ai/ m2; Deltamethrin 15-25 mg ai/ m2; Etofenprox 200 mg ai/ m2 ;
γ –Cyhalothrin 10 -15 mg ai/ m2; Permethrin 200-500 mg ai/ m2 ) Bir cins için sivrisinek tuzaklarının boyu 15 m2 polyester ve pamuk tuzakların içerisinde bilinen sıvılardan biri konulur.
b 10 ml α Cypermethrin % 6 süspansiyon konsantre

c-Uygulama prosedürü

Dikdörtgensel tuzaklar koni tuzaklara göre korumada muhtemelen daha iyidir vücutda değen konik tuzaklar kısımlarından sivrisineklerin ısırmasına izin vermesi daha zor olacaktır. Çoğu tuzak günümüzde polyesterden yapılmaktadır. Yırtılmaya dayanıklı olması için tel en az 75 denye olmalıdır. Monofil polyethylene poylesterden dayanıklıdır. Tuzaklar genel olarak bir pyretroid formulasyonun suda uygun bir karışımın içerisine daldırışır ve tercihen gölgede kurutulmaya bırakılır. İnsektisitin miktarını hesaplanmasını kolaylaştırmak için gereklidir. Tablo 2 de gösterilen sırasıyla her bir polyester veya pamuk tuzakların sudaki uygulamaları için 0.5 veya 2 litre hacim eklenmesi tavsiye edilmektedir. Tablodaki değerler bir cinslik boyuttaki tuzaklar için m2 başına tavsiye edilen en yüksek WHO değerleridir ve polyester ve pamuk tuzaklar için yükseldiği bilinmektedir.

Tek bir uygulama için tuzak plastik torbaya yerleştirilir ve gerekli olan doğru oranlarda su ve insektisit bir tuzağa eklenir. Torbanın ağzı sıkıca kapatılır ve tuzağın ugulanmasında tamamen homojen olmasını sağlamak için bileşenler karıştırmakdır. Tablo 3 de gösterilen karışımlar temel alınarak hazırlanacak bazı tuzaklar geniş kaselerde yapılmalıdır ve her tuzak karıştırmalıdır ve mükemmel sıvı kaseye düşmesine izin vermelidir. Eğer pamuk ve polyester tuzak ikisi birden kullanılacaksa her tip ayrı karışım hazırlanmalıdır.Farklı cinsten olan iki tuzak ayrı ayrı karıştırılmalıdır.
Tekrar uygulanacak tuzaklar ( önerilen birim doz veya önceden ölçülen paket ) tablet, küçük şişe veya küçük torba şeklinde uygulayıcı tarafından bu amaçla kullanılabilir. İnsektisit dozuna tuzağı ıslatmak için yeterli su eklenmeli (aşağıya bakınız) , bunuda kitin talimatlarına eklemek gerektiğini belirtmektedir. Burda yazılan talimatların uygulayacıların anlayacağı dilde olması önemlidir.

d-Uygulama aralığı
Tuzaktaki insektisit aktivitesi yıkanmayla kayba uğramaktadır. Yıkanmanın sıklığına, sabunun alkalinitesine ve temizleme şiddeti gibi bazı faktörlere bağlı olarak faklı alanlarda farklı kararlılık saptanmıştır. Genellikle tuzaklar üç yıkamadan sonra yılda en az bir kez yenilenmelidir. Uzun ömürlü tuzaklar için yılda bir defa (tablo-2 de) WHOPES un önerdiği dozlarda uygulanmalıdır.
e.Önlemler
Deri temasından sakınmak için karıştırma enasında sert plastik eldivenler giyilmelidir. Çalışma esnasında insektisitin karıştırılması aşamasında eldivenlerin zarar görüp ellerin ıslanmaması için delik olup olmadığı kontrol edilmelidir. Karıştırma kaesini kapatan personelin gözlük veya diğer tip gözü koruyucu takması tavsiye edilmektedir. Birçok tuzağı karıştırması gereken kişilerde istenmeyen belirtilere yol açabileceği ve insektisit formulasyonun gazları sonra birikebileceğinden dolayı geniş , sığ karıştırma kasesi uzun ve geniş kaseye göre tercih edilmelidir.
Pyreoitler balıklara zehirlidir. Bu nedenden ötürü çay veya dereye girme ihtimali olan yerlerde fazla imha yapılmamalıdır. Lağım çukuruna döküldüğü takdirde sinek veya sivrisinek larvaları ölecektir ; kuru toprakta aşınması zararlı olacaktır. Boş insektisit şişeleri ve plastik poşetler tekrar kullanımı önlemek için imha edilmelidir. Kütlelerin karıştırılmasından sonra bütün boş şişeler personel tarafından güvenli bir şekilde imha edilmelidir.

(f) Uzun ömürlü insektisit tuzakları

Uzun ömürlü bir insektisit tuzağı fabrikada hazırlanmış sivrisinek tuzağı olup arazi koşullarında minumum zamanda ve minumum sayıdaki standart WHO yıkamaları için biyolojik aktivitesini muhafaza ettiği tahmin edilmektedir. Şu an geçerli olan etkisi uzun süren bir insektisit tuzağı laboratuvar koşulları altında ve WHO kılavuzunda tavsiye edildiği üzere arazi koşullarında 3 yıl boyunca en az 20 standart yıkanma için biyolojik aktivitesini muhafaza ettiği tahmin edilmektedir.
Uzun ömürlü iki insektisit tuzağı test edilmiştir ve WHO21,22 de değerlendirilmiştir. Biri polyethylene telin içerisine doğru tel çıkarılmadan önce permethrin katılarak yapılmaktadır. Telin içerisindeki insektisit emilimi kolay insektsitlerin yüzey tabakasına yıkamanın ve normal temizlik malzemelerinle yıkanması ve ıslanmasına rağmen bant görevi yapmaktadır. Diğer bir usülde uzun ömürlü tuzakların insektisitin bir reçine ile tuzağa yapıştırılmalısıdır.Yaygın kullanımlı uzun ömürlü insektisit tuzaklarının tekrar uygulandığı bir alanda gezinmekten sakınmalı ve evlerde kullanılankendi tuzaklarına tekrar uygulamak için insektisit satın almalarına müsade etmemek gerekir.

[uvkb.org]

Cevap: ÇEVRE SAĞLIĞI İÇİN ÖNEMLİ OLAN VEKTÖRLER ve HAŞERELERİN KONTROLÜ İÇİN KİMYASAL METODLAR

3.1.3. Yüzey uygulaması

Yüzey uygulamaları kentsel alanlarda sıtma hastalığının hızla yayıldığı belirli koşullarda kullanılabilir. .Çünkü uygulama maliyeti yüksektir ve rezidüel etkisi düşüktür. Yüzey uygulaması kesin exophilic, endofilik vektörlerin kontrolü için ve sıtma hastalığı boyunca özellikle kamplarda yerleşik düzene geçmemiş insanları bulunduğu yerlerde hastalık yayan sivrisinekler hızla yok edilmelidir.

a-Hedef alan

Hastalığın yayılmasını önlemek için vektör yoğunluğu münkün olduğu kadar azaltılmak zorundadır , çabalar hastalığın en yaygın olduğu ve populasyonun en yoğun olduğu alanlara odaklanılmalıdır . Araç üzeri sisleyiciler geniş bir alanı hızla kaplayabilir.Yüzey sislemelerin de exophilic vektörlerin sadece dinlenme yerlerinde geniş alana yayılmadıkları zaman veya uygulama yapılalacağında insanların evlerine yakınlarsa taşınmayı azaltmada etkili olacaktır. Duman üfleyiciler bu uygulama tipi için açık alan sisleyecilerden daha uygundur.Hedef alanda kesinlikle çevresel atıklardan sakınmak ve maliyet hesaplamaları yapmak etkinliği arttıracaktır ve gerekli minumum zamanda yapılarak zamandan tasarruf kazanılacaktır.

b-İnsektisit

Soğuk aerosol sisleme ve sıcak sisleme için uygun insektisitler tablo-3’de verilmiştir.

c-Uygulama prosedürü

Uygulamalar yerel vektörün uçuş zamanıyla aynı zamanda yapılmalıdır.Açık alan uygulamaları soğuk aeresollerle araca monte edilen ULV cihazlarıyla yapılır.İnsektisitin evlere maksimum penetrasyonunu sağlamak için kapı ve pencereler açık bırakılmalıdır.Havadan uygulamalarda uygun bir hava aracına monte edilen atomizörler kullanılabilir.Açık alan uygulamaları veya kapalı alan uygulamaları kentsel alanlarda portatif ULV cihazlarıyla yapılabilir.Sıcak sisleme elde taşınan veya araca monte edilen cihazlarla yapılabilir.Sıcak sislemede ve soğuk aeresol uygulamalarında kullanılacak dozajlar tablo-3’de verilmiştir. İnsekitisitlerin açık alan sisleme uygulamaları hakkında daha fazla bilgi WHOPES kılavuzundan edinilebilir.
/////////////////////////////////Aktif madde dozu(g/ha) .........a.i.b
İnsektisit/////////Kimyasal Grup./////////Aeresol------ Sıcak sislemea ---------WHO tehlike sınıflandırması
Fenitrothion/////////Organofosfat/////////250-300/////////250-300/////////II
Malathion/////////Organofosfat/////////112-600/////////500-600/////////III
Primiphos-Methyl/////////Organofosfat/////////230-330/////////180-200/////////III
Bioresmethrin/////////Pyretroit/////////5/////////10/////////U
Cyfluthrin/////////Pyretroit/////////1-2/////////1-2/////////II
Cypermethrin/////////Pyretroit/////////1-3/////////-/////////II
Cyphenothrin/////////Pyretroit/////////2-3/////////5-10/////////II
d.d-trans-/////////Pyretroit/////////1-2/////////2,5-5/////////NA
Cyphenothrin////////////////////////////////////
Deltamethrin/////////Pyretroit/////////0.5-1.0/////////0.5-1.0/////////II
D-phenothrin/////////Pyretroit/////////5-20/////////-/////////U
Etofenprox/////////Pyretroit/////////10-20/////////10-20/////////U
γ -Cyhalothrin/////////Pyretroit/////////1.0/////////1.0/////////II
Permethrin/////////Pyretroit/////////5/////////10/////////II
Resmethrin/////////Pyretroit/////////2-4/////////4/////////III
a.i.= aktif madde
a= Kullanılan sisleme ekipmanın performansına bağlı olarak uygulandığında son formulasyonun uzunluğu
b= II Sınıf ; orta derecede tehlikeli, III sınıf ; hafif tehlikeli, U sınıf ; normal kullanımında akut tehlikesiz
NA=düzenlenmemiştir.

d-Uygulama aralığı

Açık alan uygulamalarının hiçbir kalıcı etkisi olmadığı için, sıtma epidemilerinin kontrolü için günlük uygulamalar, vektör yoğunluğu üzerinde maksimum etkiye sahip olacaktır.

e-Önlemler

İlaçlama elemanı derinin ilaçla temas etmemesi ve insektisit zerrelerinin solunmaması için iyi korunmalıdır.İnsanların ve hayvanların direkt olarak ilaca maruz kalmasından sakınınız.

[uvkb.org]

Cevap: ÇEVRE SAĞLIĞI İÇİN ÖNEMLİ OLAN VEKTÖRLER ve HAŞERELERİN KONTROLÜ İÇİN KİMYASAL METODLAR

3.1.4. Larvasit uygulamaları

Larvasit uygulamaları ,özellikle üreme yerlerine geçişin kolay olduğu ve uygulama yapılacak alan büyüklüğünün sınırlı olduğu durumlarda sıtma kontrolünde yararlı bir metottur.Özellikle kasabaların veya şehirlerin sınırlarında bulunan bariyer niteliği gösteren evlerde kapalı alan ilaçlamalarıyla kombine edilebilir.Larvasit uygulanması gereken vektör üreme yerleri çevresel yönetim kullanılarak ,mümkün olduğu kadar elimine edilmelidir.

a-Hedef alan

Bir larvasit programını uygulamaya başlamadan önce farklı tipteki vektör üreme alanlarından hangisinin daha önemli olduğunu bulmak için surveyler yapılmalıdır.Bu hedef türlere ve yerel coğrafik şartlara göre farklılık gösterecektir.En önemli alanlarda yapılacak mücadele operasyonun maliyetini düşürecektir.

b-İnsektisitler

Larvasit olarak kullanılan insektisitler tablo-4’de listelenmiştir. Kimyasal larvasitin etkinlik süresi; ışığa maruz kalmasına ve uygulanan suyun niteliğine bağlıdır ve temiz sularda birkaç ayla ifade edilirken kirli sularda birkaç günlük etki süresine sahiptir.
Tablo 4:Sivrisinek kontrolü için uygun insektisitler.

İnsektisit/////////Kimyasal gurup/////////Aktif Madde dozu/////////Formülasyon a.i.b (g/ha) ///////// WHO tehlike sınıflandırması
Fuel oil///////////////////////////-//////////////////b//////////////////solüsyon ////////////////// -
B.thurigiensis/////////Biopestisit///////// c//////////////////suda dağılan granül///////// -/////////
israilensis
Diflubenziron Böcek büyüme düzenleyicileri/////////25-100 ıslanabilir toz //////////////////U
Methoprene/////////Böcek büyüme düzenleyicileri/////////20-40//////////////////emülsiyon konsantre///////// U
Novaluron Böcek büyüme düzenleyicileri 10-100 emülsiyon konsantre/////////NA
Pyriproxyfen/////////Böcek büyüme düzenleyicileri/////////5-10//////////////////Granül/////////U
Chlorpyriphos/////////Organofosfat//////////////////11-25//////////////////emülsiyon konsantre///////// /////////II/////////
Fenthion/////////Organofosfat//////////////////22-112//////////////////emülsiyon konsantre,granül//////////////////II/////////
Primiphos- /////////Organofosfa 50-500/////////emülsiyon konsantre/////////III
Methyl/////////Organofosfat///////////////////////////////////////////////////////////////
Temephos/////////Organofosfat//////////////////56-112//////////////////emülsiyon konsantre,granül//////////////////U

a.i.= aktif madde
a II Sınıf; orta derecede tehlikeli, III sınıf hafif tehlikeli, U sınıf ; normal kullanımında akut tehlikesiz
NA=düzenlenmemiştir
Yayıcı ajan eklendiyse 142-190 1/ha veya 19-47 l/ha
C hazır formulasyon ürünün hektar başına 125-750 g dozda su ile veya sivrisinek cinsinin kontrolünde şişeye 1-5 mg/l


Bu nedenle kirli sularda daha yüksek doz kullanılmalıdır.Çevrede kalıcılığı nedeniyle DDT gibi Organoklorinler larvasit olarak tavsiye edilmemektedir. Aynı şekilde memelilere yüksek toksikololojisi olan ilaçlarda larvasit olarak tavsiye edilmemedir.Pyretroitler larvasit olarak önerilmemektedir çünkü geniş bir yayılma spekturumu içinde hedef olmayan arthropodlara etki ettiği ve pyretroitlerin larva seleksiyonunda duyarlılığa neden olma kapasitesi bulunmaktadır.

Böcek büyüme düzenleyicileri(Bölüm1.1e bakınız) ve mikrobial insektisitler (Bacillus thuringiensis israelensis (serotip 11-14) ve Bacillus sphaericus kimyasal larvasitlere alternatif olarak sunulabilir. Böcek büyüme düzenleyicileri hedef olmayan organizmaları etkileyebilir ve bir etki değerlendirmesi yapmadan artropodaların yoğun olduğu yerlerde kullanılmamalıdır .Sıtma vektörlerine karşı(A.gambiae hariç) B.sphaericus tan daha etkili olan B.thuringiensis H-14 sivrisinek larvalarına etkilidir ama tekara uygulamada yaygın formulasyonlarla sık kullanılmaları gerekir.

c.Uygulama prosedürü

Sıvı insektisitlerin uygulanması genelde kapalı alan residüel uygulamalarda kullanılan ekipmanla aynıdır örneğin düz fanlı elle çalıştırılan kompresör sisleyiciler, konik uçak veya konik uçağa uygun memeler.Bazı üreme yerlerinde granül formülasyonlar daha uygun olabilir.

d.Uygulama sıklığı
Kimyasal larvasitlerin uygulama aralığı 7-10 gündür ama durgun sularda veya daha yüksek daz kullanımında bu süre daha uzun olabilir. Böcek büyüme düzenleyicileri daha yüksek pesistansa sahiptir.

e.Önlemler
İnsanlar veya hayvanlar tarafından kullanılan sulara insektisit uygulanırken tavsiye edilen dozun aşılmamasına özen gösterilmelidir.

[uvkb.org]

Cevap: ÇEVRE SAĞLIĞI İÇİN ÖNEMLİ OLAN VEKTÖRLER ve HAŞERELERİN KONTROLÜ İÇİN KİMYASAL METODLAR

3.2.Aedes spp.
Kentsel alanlarda denge ve sarı hummanın ana vektörü Aedes aegypti’ dir.Güneydoğu asya ve Batı Pasifikte ise ikinci derecede vektörü Aedes albopictus’ tur.Son yıllarda A.albopictus, Amerika, Afrika nın kısımlarında ve Avrupa’da gibi ülkelerde yayılmaya başlamıştır ve diğer ülkelerdeki kesin değildir.A.polynensis ve A.pseudoscutellaris Güney Pasifikteki tropikal ve filaryal vektörlerdir. Stegomyia alt takımın A.africanus ve A.simpsoni sensu lato yu içeren en az sekiz diğer Aedes türleri ve A.(Diceromyia) furcifer-taylori gibi diğer alt takımın türleri kentsel alanların dışında sarı hummanın önemli vektörleridir.

Bazı afrika ırkları haricinde A.aegypti çoğunlukla evsel çevrede yapay konteynerlar içerisinde, evsel alanlarda arklar , gıda şişeleri , atık lastikler gibi yağmur sularının biriktiği yerlerde insanlara yakın olarak yaşar. Bazı şehir ve kasabalarda yer altı su borularında ve lağım çukurları önemli larva habitatlarıdır. Aedes albopictus hem yapay hem de doğal üreme yerlerini kullanır.Diğer önemli aedes türleri ,ağaç kovukları ,gövde ve dal arası ve hindistan cevizi dış kabukları gibi doğal üreme yerlerini tercih ederler. A.aegypti’ nin evsel formları kapalı ve açık alanlarda çoğunlukla sabah saatlerinde ve gün ışığına 3-4 saat kala beslenirler ve gölge yerler perde kıvrımları gardrop gibi korunaklı yerlerde dinlenmeyi tercih ederler. A.albopictus, A.aegypti’den daha az domestic tir ve diğer önemli vektör türlerinde olduğu gibi açık alanlarda dinlenme ve beslenme eğilimindedir. Aedes türlerinin genel olarak 400 metreden daha az uçuş mesafesine sahip olduğu genel olarak kabul edilir ama son araştırmalar A.aegypti yumurtlama aktivitesi sırasında daha geniş mesafelere uçtuğu göstermektedir.

Aedes kontrolünün temel unsuru , lastikler, konserve kutuları, çiçek saksıları ve hayvan beslenme kapları gibi üreme yerlerinin ortadan kaldırılması veya bozulmasıdır. Evsel su depoları önemli üreme yeri olabilir ve sivrisineğin girişini önleyecek uygun materyalle kaplanmalı , haftada bir defa boşaltılmalı , temizlenmelidir veya içme sularında kullanılabilen insektisitler uygulanmalıdır (bakınız bölüm 3.2.1). Alternatif olarak biyolojik kontrol ajanı balıklar örneğin Poecilia spp ve Coepodalardan uygun bir cyclopoid türü su tankları veya varillere eklenebilir. Toplumun bulaşma gibi durumlarda sağlık eğitimi ve sosyal destek A.aegypti nin kontrolünün ayrılmaz bir parçasıdır.
Aedes sivrisineklerinin kimyasal kontrolü rutin kontrol stratejisinin bir bölümü olarak veya açık alan uygulaması olarak sarı humma ve hummanın epidemi boyunca veya epidemi beklendiğinde larvasit uygulamasını kapsar. Kapalı alan uygulamaları A.aegypti’ nin kontrolünde etkili olabilir. Aedes türlerinin kimyasal kontrolünde direnç oluşabilir bu nedenle kimyasal kontrol direnç testleriyle birlikte uygulanmalıdır.


3.2.1.Larvasit

Larvasit uygulaması temel sağlık önlemlerinin bir parçası olarak düşünülmelidir.Larvasit yalnızca A.aegypti gibi kapalı alanlara bağımlı türlerde uygulanmalıdır, genellikle bu türlere karşı yavruladıkları ağaç kavuğu ve yaprak axil gibi doğal kısımlara ulaşılması zor olduğundan pratik değildir. Aedes aegypti üremek için su depolarını tercih ettiği için , memelilere toksik olmayan ve suyun tadını ve kokusunu değiştirmeyen larvasitler tercih edilmelidir. Methoprene, pyriproxyfen ve temephos aktif maddelerinin toksilojisi ve bunların B.thuringiensis israilensis in sivrisinek larvasitleri olarak Aedes larvalarına karşı içme sularında etkili kullanımı güvenli olduğu Kimyasal Güvenliği Uluslararası Programı tarafından düzenlenmiştir. Yinede son formulasyonun içeriğinin güvenliği herbirinde çeşitlilik göstereceğinden halen üzerinde çalışma gerktirmesine rağmen B.thuringiensis israilensis formulasyonlarındaki mikrobiyal bileşenler kullanılması muhtemeldir.İçme sularında pestisitlerin kullanımına dair içme sularının kalitesi için yazılan WHO kılavuzundan rehberlik sağlanabilir. Larvasit uygulamasının doğal üreme yerlerinde yapılması uygun değildir. A.aegypti barındığı foseptik veya pis su yollarına yayılan polisteren damlalar uygulanabilir, ne kadar uzak kısımlara uzanırsa okadar düzenli akışa tabi olmaktadır.

a.Hedef alan

Üreme yerlerinin karekterini ve nasıl ve ne zaman uygulama yapılacağına karar vermek için araştırmalar yapılmalıdır.Üreme yerlerinin fiziksel olarak ortadan kaldırılmasının mümkün olmadığı durumlarda garantiye almak için atık şişeler, karınca tuzakları, saksılar, atık lastikler, kavanozlar, ilaçlanmalıdır .

b.İnsektisitler

İçilmeyen sulardaki depolara uygun larvasitler tablo-4’ te verilmiştir. İçme suları için temephos ve methoprene 1mg ai/l (1 ppm) geçmeyecek dozda , pyriproxyfen 0.01 mg ai /l (0.01 ppm) geçmeyecek dozda ve B.thuringiensis israilensis uygulanır.

c.Uygulama prosedürü

Daha geniş beslenme alanlara elde taşınan basınçlı pulvarizatörler kullanılabilir. İç alan da şırınga ve pipetler çiçek saksılarında ve karınca tuzaklarnda kullanılabilir. Granül ve diğer katı formulasyonlar toplu üreme yerlerine direk olarak (koruyarak) elle uygulanabilir. İçme sularının ilaçlanması gerektiği durumlarda konteyner da bulunan su hacmine göre eğerki depo tamamen su ile dolu değilse yeterli insektisit konteynera eklenir.( örneğin 10 litre konteynır hacmi için 1 g %1 temephos)

d.Uygulama sıklığı

Sivrisinek türleri , mevsimsel taşınma, yağmur yağma sıklığı, larvasitin kalıcılığı , üreme yerlerinin çeşidi gibi faktörlerin hepsi uygulama aralığını etkiler.Yağmur sezonları arasına dikkatlice yerleştirilecek 2-3 uygulama bir yılda yeterli olacaktır.Suyun niteliğine ve güneş ışığına maruz kalmaya bağlı olarak daha sık uygulama gerekebilir.

e.Önlemler

Depolardaki su ilaçlanırken insanlara toksik olan dozun aşılmamasına aşırı özen gösterilmelidir.



3.2.2.Residual(kapalı alan)uygulama

Evlerin kapalı alan kalıcı uygulamaları yaygın olarak Aedes aegypti ‘ nin kontrolü içindir. Buna rağmen böyle uygulamalar etkili olabilmektedir, örneğin Akdeniz bölgesinden sıtma eradikasyonu için Aedes aegypti ‘ nin eliminasyonu DDT’ li ilaçlarla ev ilaçlamaları sayesinde gerçekleşmiştir. Residuel insektisitler ,içerisinde su olsun veya olmasın her su deposuna yüzeyden 60 cm yukarısna kadar uygulanabilir. Bu yaklaşım perifokal bazen sıtma vakasının tespit edildiği alan çevresinde yapılan ilaçlamayı tanımlamayan ilaçlama olarak bilinmektedir.Aedes türlerine karşı evlerde yapılan residuel uygulamalar etkili olabilmesine rağmen ,bu yöntem rutin olarak uygulanmamaktadır. Uygun insektisitler(bunlar tablo 1 de listelenen organoklorinlerdir) elle çalıştırılan basınçlı pulvarizatörlerle uygulanabilir.Güçlü sisleme makinaları terkedilmiş depolara geniş alanları hızlı olarak uygulamada kullanılabilir. İnsanların veya hayvanların kullandığı kapların ilaçlanmamasına dikkat edilmelidir.

3.2.3. Yüzey uygulaması

Dengue ve sarı humma epidemileri sırasında uygulanan aeresol uygulamalarının etkinliği ile ilgili hararetli tartışmalar oldu.Virüsle enfekte olmuş ergin sivrisineklerin sayısını azaltan hiçbir kontrol yöntemi, kısa dönemlerde bile , epidemi durumunda virüsün çoğalmasını yavaşlatamaz. Ama yine de yüzey uygulaması, epideminin başlangıcında uygulanırsa , ertelenebilir. Ancakj kesin olarak hastalığın yayılmasının önlendiğine dair bir örnek gösterilememektedir. Bu, larvasit uygulaması için yeterli zaman sağlayacaktır.Bu yüzden , eğer hastalık erken safhalarda ise ve yeterli mali kaynak mevcutsa, hastalık kaynaklarının azaltılması önlemleriyle birlikte acil açık alan uygulamaları başlatılabilir.
İnsektisit duyarlılığına ek olarak , uygulama oranı, damla büyüklüğü, insektisitin kapalı alanlara nüfuzu gibi parametrelerin hepside bu metodun etkinliği için kritik öğelerdir.İnsektisitin kapalı alanlara penetrasyonu , evin imar durumuna , ilaçlama sırasında kapıların ve pencerelerin açık olup olmamasına , araca monte edilen cihazların kullanılması durumunda binaların uzanış yönüne ve ilaçlama aracının rotasına , meterolojik koşullara bağlıdır.
Vektör populasyonları , geniş alanlara yayılmışsa ,yüzey ilaçlamasında özellikle yer ilaçması zor ise veya alanların hızlıca ilaçlanması gerekiyorsa uçakla hava ilaçlaması yapılabilir. Açık alan hava ilaçlamasında meterolojik faktörlere özellikle rüzgar hızına , sprey yüksekliğine ve yerden yüksekliğe ve uçağın uçuş hızına bağlı olarak sağlanan damla çapı spektrumu düşünülerek bunlara dikkat edilmelidir. Tüm havadan yapılan sisleme uygulamalarında sivil havacılık şirketlerinden bir yetkiliden uçuş izni alınmalıdır sağlanmalıdır. Güvenli mevsimlerde populasyon alnalarında çift eksozlu uçak kullanılabilir. Modern uçaklar global zehirlenme lere karşı dizayn edilmiştir , bu nedenle inseksitin uygulan boyunca uçuş mesafesi doğru olarak ayarlanması ve ilaçlamada bu mesafe korunmalıdır.


a.Hedef alan

İlaçlanması düşünülen alanın tamamının ilaçlanması nadiren tamamlanabilir, bu yüzden insanların toplu olarak bulunduğu yerlere evlerin , okulların , hastanelerin yoğun olduğu bölgelere ve vektör yoğunluğunun fazla olduğu bölgelere önem verilmelidir. Selektif açık alan uygulaması geçmişte teşhis edilen durumlarda evlerin 400 m yukarısından ancak genelde teşhiskonulsa dahi
Uygulama başlatılana kadar zaman geçer ve geniş anlanlara yayılmış olur. Açık alan uygulamalarının yapıldığı yerlerde , ilaçların evlere nüfuz etmesini sağlamak , evlerde oturanlar kapı pencereleri açık tutması için uyarılmalıdır. Dışardan uygulamalar Yüksek bahçe duvarları , toprak evlerde ve pencereler olduğunda etkinliği daha düşük olacaktır. Böyle durumlarda rezidüel uygulamalar açık alan uygulamalarıyla kombine edilmesi daha etkili olacaktır.

b.İnsektisitler

Havadan ve yerden uygulamalarda soğuk ve sıcak sisleme için uygun insektisitler tablo-3’ de verilmiştir.Açık alan uygulaması için uygun insektisit formülasyonunun seçiminde formülasyonun çevreye etkisi ve çevreye uyumu dikkate alınmalıdır.
Sıcak sisleme için sadece alevlenme noktası yüksek insektisit ürünlerini kullanınız. Yüzey sisleme formulasyonları genellikle yağ bazlı olup , küçük sis damlalarının buharlaşmasını engelemeleri yağ taşıyıcı özelliğindendir. Sıcak sisleme ajanları gibi dizel benzin de taşıyıcı olarak kullanılmaktadır, ancak koyu duman ve yağımsı tortu meydana getirirler ki buda çevre tarafından pek istenmemektedir. Su bazlı formulasyonlar çevresel nedenlerden dolayı son zamanlarda kullanışlıdır, bunlar içerdikleri maddeler nedeniyle hızla buharlaşmaktadır.

c.Uygulama prosedürü

Yüzey uygulamaları , ya 10-50 l/ha dozunda, sıcak sisleme olarak yada seyreltilmemiş veya kısmen seyreltilmiş insektisitin kontrollü damla büyüklüğünde (15-25 mikron) 0.5-2 l/ha oranında ULV olarak uygulanabilir.Taşınabilir veya araca monte edilen sis jeneratörleri veya ULV jenaretörleri açık alan uygulamaları için kullanılabilir.Eğer ilaçlanması gereken alan 1000 ha dan daha genişse veya kara araçlarıyla 10 gün içerisinde ilaçlanamayacaksa bazen havadan ULV uygulamaları gerekebilir. İnsektisit damlacıklarının hedef türlerin dinlenme alanlarına penetrasyonunu sağlamanın güçlükleri araçlardan sisleme uygulamalarındaki dağılımın sorunlarına benzerdir.

Uygulama dozu hedef türün duyarlılığına ve uygulama yapılacak çevreye göre değişir.Rüzgar hızının damalacıkların dağılında ve insektisitlerle temasında güçlü bir etkisi vardır. Birçok durumda 1-4 m/s (yaklaşık 3.6-15 km/h ) bir rüzgar hızı yola çıkıştan itibaren damlacıkların rüzgar hızından aşağıda olması için gereklidir. Dahası yüzey uygulamaları toprağın serin olduğu sabah erken saatlerde veya toprak sıcaklığının düşmeye başladığı alacakaranlıkta inversiyon sıcaklıklarda uygulanmalıdır.
Yüzey uygulamaları hedef türün aktivitesine bağlıdır. A. Aegypti ve A. Albopictus gün boyunca aktiftir ,, pik uçuşlar sabah veya öğleden sonra yapılmalıdır. Bu türler için genellikle açık alan sislemesi sabah erken satlerde ve öğlen geç saatlerde yapılmalıdır.
Portatif ULV makinaları ve sıcak sisleyiciler kullanılarak yapılan kapalı alan uygulamaları Aedes aegypti’ nin kısmen kapalı alanda dinlenme davranışı nedeniyle oldukça etkilidir. Araçların girme şansı olmadığı yerlerde tek seçenektirler. Araca monte edilen ekipmanlarla uygulama yapılırken dar caddelerin olduğu alanlarda ve evler caddeye yakınsa sisleme aracın arkasından yapılmalıdır. Araca monte edilen ekipmanlar, geniş caddelerin olduğu alanlarda ve evler caddeye uzaksa sisleme yol kenarlarına yakın ve araca direk olarak sağ açıyla (rüzgarın aşağısında kalacak şekilde)aracın yan tarafına doğru yapılmalıdır.Daha detaylı bilgi için WHO nun uygun yüzey sisleme uygulamaları konusundaki kılavuzundan faydalanabilirsiniz. Geniş uçaklardan soğuk sisleme uygulamaları için 180 metrelik ilaçlama bant genişliğinde 60 metre yükseklikte ilaçlama hızı 240 km/h olması gerekir. Küçük hava araçları 30 metre yükseklikten 50-100 metrelik ilaçlama yaparak 160 km/h hızda uçarlar. Acil durumlar için zirai ilaçlamalarda kullanılan helikopterler kullanılabilir. Bunların döner atomizerlere uygun olması yada insektisitin formulasyonu ve uygulama aralığı için kalibrasyonuna uygun memeleri bulunması gerekmektedir.

d.Uygulama sıklığı

Vektör yoğunluğunun hızlı bir şekilde azaltılmasının gerekli olduğu yerlerde ,açık alan uygulaması 10 gün boyunca her iki üç günde bir yapılmalıdır.Daha sonraki uygulamalar ,ergin vektör yoğunluğunun baskı altında tutulması için haftada bir veya iki kere yapılmalıdır.Yinede, uygun uygulama programının ve benimsenen kontrol stratejisinin etkinliğini belirlemek için sürekli gözlem yapılmalıdır.

e.Uyarılar
Evden eve yüzey ilaçlaması için taşanabilen ekipmanları taşıyan operatörler özel güvenlik önlemleri almalıdır. Normal koruyucu elbiselere ek olarak yüz maskesi takmalıdırlar ve ekipmanları kısa süreli ayarlanmalıdırlar. Ultra-düşük hacimli sisleme uygulamaları sadece uygun hız ve yüksekliği ayarlaması için deneyimli pilotların yapması gerekmektedir. (bölüm15e bakınız)
Sivil havacılık yetkililerinden izin alınmalıdır. Uygulama için zemin araştırması ve çevredeki hedef olmayan canlılara ve hedeflenmeyen davranışları önlemek için yapılmalıdır. ?ehirsel alanlarda sislemede trafik tehlikeleri olabilir ve kısmen büyük damlacıklar kullanıldığında lastiklere leke bıracaktır.

[uvkb.org]

Cevap: ÇEVRE SAĞLIĞI İÇİN ÖNEMLİ OLAN VEKTÖRLER ve HAŞERELERİN KONTROLÜ İÇİN KİMYASAL METODLAR

3.3.Culex türleri

3.3.1.Residuel fumigasyon

Bazı Culex türleri önemli hastalıkların vektörü konumundadır. Bancroftian filariasis in bir vektörü olan C.quinquefasciatus Asya?da , özellikle kuzey ve güney Hindistan? da , Doğu Afrika?nın kentsel kısımlarında , Haiti ?de ve Kuzeydoğu Brezilya?da görülmektedir. Bu böcek bütün tropik şehir ve kasabalarda , Mısır?da C.pipiens e bağlı olarak Bancroftian filariasis in taşınmasının ve Avrupa?da ve Amerika Bileşik Devletleri?nde West Nile virüsünün epidemisinin ve Orta Doğu?da mekaniksel taşınmasın sonucunda Rift Valley humma hastalığına yol açmaktadır. C. Trilaeniorhynchus Kuzey ve Güney Asya?da Japon ansefalitin taşınmasında en önemli vektördür. C. Tarsalis St loui ansefalitin Amerika Bileşik Devletleri?nde vektörüdür.C.annulirostris Murlay Vadisinde ansefalitini taşınmaktadır ve Avustralya?da Ross Nehrinde hastalığa yol açmaktadır. Dha birçok burda değinilmeyen Culex türleri ve vektörleri bulunmaktadır.
Kapalı alanlara bağımlı olan C.quinquefasciatus haricinde birçok Culex türü açık alanda dinlenme eğilimindedir, bu türse evlerde, çamaşırlar, mobilyalar, perdeler, sivrisinek ağları gibi % 50 ilaçlanamayan yerlerde dinlenme eğilimindedir.Bu nedenle residuel uygulamaların, özellikle uçuculuğu ve fumigant etkisi olmayan ilaçlar kullanıldığında, etkinliği sınırlıdır.Üstelik C.quinquefasciatus erginleri pek çok alanda (Organaklorinlere , Organafosfatlara, Carbamate ve Pyretoitler) karşı yüksek derecede dirence sahiptir. İnsektisit uygulanacak tuzaklar (bölüm15) C.quinquefasciatus ın ısırığının verdiği rahatsızlığın tedavisinde bu tuzakların kullanımı major teşvik edici olabilir .Eğer bu tuzakların uzun süreli kullanımı filiarasisin önlenmesinde etkilidir. Şu anda , birçok Culex türünün kimyasal kontrolü için kentsel ve yarı kentsel alanlarda kullanılan
temel kimyasal metottur.
Çevre sağlığı C.quinquefasciatus kontrolünün önemli bir parçası olmalıdır. Bu ,suyun akışını sağlamak için kanalizasyonların temizlenmesini, taşkın alanların kurutulmasını , su toplanmasını sağlayan küçük gölcüklerin doldurulmasını gerektirir. Bazen özel durumlarda çukurlar tarafından meydana gelir, serbest su yüzeyinde ( örneğin köpükle çevrilmemişse) , lağım çukuru ve mikrop tankların hepsi çok sayıda C.quinquefasciatus üretibilir, 1 cm genişliğinde polystryrene tabaka tel üremelerini önlemek üzere uygulanabilir. Zannibardaki ve Güney Hindistan ?daki komunitelerde C.quinquefasciatus populasyonlarında polystryrene tabakaların biraraya getirerek kullanılmasıyla büyük azalmalar sağlanmıştır. Her iki durumda da bu pratikte anti-filaryal hastalığın önlemesinde ilaçların toplu olarak verilmesiyle baskı altına alınmıştır. polystryrene tabaka sonuçta doldurulmalı , tele sürdürülmeli ve toprakla karıştırılmalıdır.Bu çevreye zararlı olmaması göstermektedirki polystryrene teller rutin olarak sera toprağıyla havalandırılmayı sağlamak için karıştırılmalıdır. Buna rağmen boşaltıldığında veya tellerin yayıldığı yüzeydeki uygulanan alanlarda kabarma olduğunda çok dikkatli olunması gerekmektedir. Teller sınırsız larva habitatlarında ve eğilimli fışkıran veya akan habitatlarda kullanılmamalıdır.

3.3.2. Yüzey uygulaması

Açık alan uygulaması çoğunlukla virüs, arbovirüs hastalıklarının kontrolü için uygulanır.Uygulama prosedürü Aedes türlerindekinin aynısıdır (bölüm 3.2.3 e bakınız).Exofilik türler için açık alan dinlenme yerleri ilaçlanmalıdır.

3.3.3. Larvasit uygulaması
a.Hedef alan

C.quinquefasciatus?un üreme yerleri kirli suların toplandığı, lağım çukurları, kanalizasyon kanalları, helalar ve hendeklerdir. C.tritaeniorhynchus ise çeltik tarlaları, bataklıklar gibi daha temiz sularda ürerler .C.armulirostis neredeyse bütün sularda, C.tarsalis ise lağım sularında meralarda ve sulanmış tarım arazilerinde ürerler .


b.İnsektisitler
Larvasit olarak kullanılan kimyasallar tablo-4? te listelenmiştir.Bazı alanlarda önemli seviyelerde direnç gelişimi olmasına rağmen Organik fosforlu ilaçlar halen önemli ölçüde kullanılmaktadır. Rezidüel ilaçlamada daha uzun süre aktiviteyi sağlamak için dozaj arttırılmalıdır. Çeşitli böcek büyüme düzenleyici ve Bacillus sphaericus? ta kirli sularda C. quinquefasciatus ın kontrolünde karşı oldukça etkilidir.

c.Uygulama prosedürü

Elle ayarlanan basınçlı pulavarizatörler sıvı insektisiti üreme alanlarına yaymak için yeterlidir. Birleşik uygulama alanlarında kullanılan insektisit dozajlarını pratik olarak (eğer polystryrene teller karlı değilse) mg/l olarak kullanmak g/ha dan daha uygun bulunmuştur. Amaç uygulama aalana özel miktardaki insektisitin formule edilen bileşiğin hacme her uygulandığı durumda kesin olarak adapte olmalıdır ( örneğin her cezbedici kabı için 5 g/l da (%0.5) 240 ml chlorpyrifos veya her lağıma 100 g/kg granülün (%10luk ) 5 g atılır) . Lağım çukurları gibi aşırı kirli sular için damlama tekniği kullanılabilir. Birleşik çukurların herbirinin çevresine akan suya ağır-yağımsı larvasitler ilaçlanacak alanda kullanılabilir. Taşkın alanlardaki çim alanlarında buraları önemli üreme alanları olduğu için taşkın alanın buradaki çimde aşağıya doğru granül formulasyonları uygundur . Sisleme uygulamaları üreme alnalarının uygulanması için mükemmeldir. Sıvı formulasyonlar çeltik alanlarında C.tritaeniorhynchus ın kontrolünde 5-10 l/ha olarak uygulanmaktadır.

d.Uygulama sıklığı

Yalnız petrolle veya petrolle kuvvetlendirilmiş kimyasal larvasitler için 1-2 haftalık uygulama aralığı gereklidir. C. Quinquefasciatus ın üremesine elverişli pis su atıkları ve lağım çukurlarında kontrolü için organofosfatlar 2-8 hafta etkili kalabilmektedir. Mikrobiyal insektisitler üremeyi 1-2 hafta önlemktedir, çevre koşullarına bağlı olarak erginlere acil müdahelede böcek büyüme
düzenleyicileri 2-20 haftalık koruma sağlamakatadır.


e. Uyarılar

Kirli sularda kullanım için uygun larvasitler hedef olmayan organizmaların etkilenme ihtimali olduğu ekolojik olarak hassas alanlarda kullanımı için uygun değildir.

[uvkb.org]

Cevap: ÇEVRE SAĞLIĞI İÇİN ÖNEMLİ OLAN VEKTÖRLER ve HAŞERELERİN KONTROLÜ İÇİN KİMYASAL METODLAR

3.4. Mansonia spp.

Birçok Mansonia türleri , Wuchereria ve Brugia malayi kısmen lenfatik filariasisin önmeli vektörleridir. M. uniformis bu türlerin en yaygın olanıdır. Mansonia larvaları Pistia, Eichhornia, Salvinia ve Scirpus gibi aquatik bitkilerin kökleri ve sulanan çimlere saldırmaktadır. Böyle duurumlarda konukçusu olduğu bitkierin uzaklaştırma ihtimali pratik değildir Mansonia için gerekli mücadelede ancak kimyasal veya mikrobiyal larvasitler kullanılabilir.( Tablo-4) Erginler çoğunlukla ekzofilik olmasına rağmen tahmin edilen rakamlarda bazı türlerin evlerde insanların yemek artklarında bulunmaktadırlar. Bunların kontrolünde kaplaı alan yüzey ilaçlaması Anopheles kontrolü için kullanılabilir. (bölüm 3.1 e bakınız.)