ÇEVRE SAĞLIĞI İÇİN ÖNEMLİ OLAN VEKTÖRLER ve HAŞERELERİN KONTROLÜ İÇİN KİMYASAL METODLAR WHO Tercümesi

[uvkb.org]

Cevap: ÇEVRE SAĞLIĞI İÇİN ÖNEMLİ OLAN VEKTÖRLER ve HAŞERELERİN KONTROLÜ İÇİN KİMYASAL METODLAR

4-SİNEKLER

Bu bölüm birinci bölümdeki ugun vektör kontrol yöteminin seçimi ve pestisitlerin kullanımı ve ikinci bölümdeki pestisitlerin güvenli kullanımı ile uygulama ekipmanları hakkındaki bilgilerin hepsi birlikte düşünülmelidir.

4.1. Musca domestica ve insanlara yakın ilişkili olan diğer türler

Sinekler insanlara yakın yaşarlar. En önemlisi ev sinekleri familyası , Musca, Fannia ve Muscina cinsleri olan , sokan sinekler, Stomoxys (Muscidae familyasından) ; Chrysomya, Calliphora ve Lucilia; ve Sarcophaga çeçe sinekleri familyasıdır. Musca domestica dünya çapında en çok görülen ve bu bölümün esas konusu olan ev sinekleridir.

Bu sineklerin üreme alanları insan ve hayvan dışkıları ve çok çeşitli diğer organik maddeler, özelliklede evsel çöplerdir. Uygulamalı ve epidemiolojik çalışmalar , pis üreme yerleri ve pis yerlerde beslenme alışkanlıkları nedeniyle, insanlara yakın yerlerde bulunan bazı sinek türleri sigelloz ve diğer diarrheal hastalıklarının( M. Domestica) ve trachoma (M.sorbens) mikroorganizmaların önemli taşıyıcısı olduğunu göstermektedir. Bu iki hastalık ev sinekleri çocuk ölümleri ve körlük gibi önemli sonuçlara sebep olan önemli hastalık vektörleridir. Bu hastalıkların epidemileri yüksek insan ve sinek populasyonlarının olduğu yerlerde ve sağlıksız çevre koşulları bulunduğu yerlerde yoğun olabilmektedir. Sinekler nadiren herhangi bir epidemik hastalığın tek taşıyıcısıdırlar.

Karasinek kontrolü için çevresel sanitasyon temel önlemdir.Karasinek üreme alanlarının elimine edilmesinde organik atıkların uygun şekilde imha edilmesi önemlidir.Mümkün olduğu kadar karasinekler çocuklardan ve yiyeceklerden özellikle mutfaklardan uzak tutulmalı ve yiyecekler üzerleri kapatılarak korunmalıdır.Bazı ülkelerde karasinek populasyonunu azaltmak için cezbedici tuzaklar kullanılmaktadır , biyolojik kontrol de karasinek populasyonunu azaltmak için bir diğer seçenektir.Kimyasal kontrol yalnızca diğer metotlara yardımcı olarak kullanılmalıdır, başlı başına bir metot olarak düşünülmemelidir.

Karasinek kontrolünde birkaç metot vardır.Herhangi birini benimsemeden önce sinek populasyonunun üreme, beslenme yerleri, dinlenme alışkanlıkları ve sineklerin direnç geliştirdikleri insektisitler bilinmelidir. Çeşitli türlerde yaygın olarak kullanılan insektisit duyarlılığı ve uygun insektisiitn sınırlı oranda verilmesi , etkin direnç yönetimine dönmek için ve ısrarla tavsiye edilen insektisitin kullanımına yargılayarak karar verilmesi gerekmektedir.




4.1.1. Kapalı alan uygulaması

a.Hedef alan

Uygulama hayvan barınakları içerisinde ve çevresindeki yüzeylerde,sineklerin üreme yerleri ve sineklerin dinlenmek ve beslenmek için toplandığı yüzeylerde yapılmalıdır.Dinlenme alanları özellikle önemlidir .Karasinekler dinlenmek için tel kablo ve hayvan barınaklarının üzerini kapatmak için kullanılan metaryallerin uçlarını tercih ederler.Ortalama sıcaklık yüksek olduğu zaman karasinekler dış alanlarda dinlenmeyi tercih ederler.Leş sinekleri ve fleshfly dış alanlarda dinlenmeyi tercih ederler.

b.İnsektisitler

Öncelikle ,medikal olarak önemli herhangi bir sinek kontrolü için insektisit seçiminden önce sinek türünün kullanılacak insektisite karşı direncinin olup olmadığı araştırılmalıdır.Karasinek türlerinde direnç gelişimi çok yaygın olduğu için bu özellikle çok önemlidir.Dünyanın her bölgesinde karasinek populasyonları DDT’ ye ve aynı guruptan diğer bileşiklere karşı direnç geliştirdiği tespit edilmiştir.Organik fosforlu ilaçlara karşı direnç dünya çapında yaygındır ve artmaktadır. Karbamatlara ve pyretroidlere karşı direnç gelişimi dünya çapında başlamıştır. Böcek büyüme düzenleyicileri (ICR) hayvan yemlerine karıştırıldığında orta derecede dayanıklılık gözlenmesine rağmen , direkt hayvan gübrelerine uygulandığında herhangi bir direnç gelişimi gözlenmemiştir.Mandıralar ve kümeslerde kullanım için uygun bileşikler tablo-5’ te verilmiştir.Kalıntı probleminin önemsiz olduğu durumlarda kullanılan formulasyon ya emülsiyondur yada suspensiyondur.Suspansiyon konsantreler(SC), ıslandırılabilir toz ve kapsül süspansiyonlar rezidüel etki açısından emulsiyon konsantrelerelerden daha etkindir.Bazı insektisitlere şeker katılması etkinliği 2-3 kat arttırır ,ama bu ,aşırı nemli alanlarda küf gelişimine neden olabilir.

Kural olarak, insektisitlere direnç gelişimi riski , erginlerin hedeflendiği rezidüel uygulamalarda diğer uygulamalardan daha yüksektir .Bu nedenle , rezidüel olarak aşırı pyretroitlerin kullanımı, başka bir alternatifin olmadığı durumlar dışında tavsiye edilmez: bazı ülkelerde bazı alanlarda birlikte kullanılması yasaklanmıştır. Direnç gelişimi riski hem ergin hem larvaya aynı aktif madde kullanıldığında artmaktadır. Bu nedenle, ideali sinek üreme alanlarında dinlenme alanlarından farklı insektisit uygulanmalıdır.

c.Uygulama prosedürü
Formulasyonu uygulamak için ya elle çalıştırılan sırt pulverizatörlere veya motorlu pulverizatörler kullanılır.Gerekli ilaçlama hacmi çoğunlukla uygulanacak yüzeye göre değişir.Düz, absorbant olmayan yüzeyler için 40-80 ml/m2 yeterlidir.Çöplükler ve mülteci kampları gibi alanlarda absorbent yüzeyler için uygulamalarda 250ml/m2 ilaçlama hacmi gerekebilir.

d.Uygulama sıklığı

Etkinlik , insektisite , dozaja , uygulanan yüzeye , iklime ve sinek türlerinin direncine bağlı olarak birkaç haftadan birkaç aya kadar sürebilir. Bileşikler barınaklara ve mandıra hayvanlarına uygulandığında residüekl etkiye bağlı olarak Tablo-5 de verilen dozaj maksimuma çıkarılabilir.



e.Önlemler

Yiyecek ve içme sularının toksik madde ile kirlenmesinden kaçınılmalıdır. Ürün etiketi ve yasal düzenlemeler okunmalı ve takip edilmelidir.

Tablo-5 Sinek kontrolünde rezidüel uygulama için kullanılan uygun insektisitler.
Kimyasal Uygulanan Aktif madde WHO tehlike sınıflandırması Yorum
İnsektisit Grupa Konsantrasyon dozu a.i.b
g/l g/m2


Bendiocarb Carbamate 2-8 0.1-0.4 II 4
Azamethiphos Organofosfat 10-50 1.0-2.0 III 1
Chlorpyriphos- Organofosfat 6-9 0.4-0.6 U 1&5
Methyl
Diazinon Organofosfat 10-20 0.4-0.8 II 1
Dimethoate Organofosfat 10-25 0.046-0.5 II 2
Fenitrothion Organofosfat 10-50 1.0-2.0 II 1
Malathion Organofosfat 50 1.0-2.0 III 3
Naled Organofosfat 10 0.4-0.8 II 4
Pirimphos Organofosfat 12.5-25.0 1.0-2.0 III 1
-methyl
α-Cypermethrin Pyrethroid 0.3-0.6 0.015-0.03 II 1
β- Cypermethrin Pyrethroid 1.0 0.05 II 1
β- Cyfluthrin Pyrethroid 0.15 0.0075 II 1
Bifenthirin Pyrethroid 0.48-0.96 0.024-0.048 II 1
Cyfluthrin Pyrethroid 1.25 0.03 II 1
Cypermethrin Pyrethroid 2.5-10.0 0.025-0.1 II 1
Cyphenothrin Pyrethroid - 0.025-0.5 II 1
Deltamethrin Pyrethroid 0.15-0.30 0.0075-0.015 II 1
Esfenvalerate Pyrethroid 0.5-1.0 0.025-0.05 II 1
Etafenprox Pyrethroid 2.5-5 0.1-0.2 U 1
Fenvalerate Pyrethroid 10-50 1.0 II 2
γ- cyhalothrin Pyrethroid 0.7 0.01-0.03 II 1
Permethrin Pyrethroid 1.25 0.0625 II 1
D-Phenothrin Pyrethroid - 2.5 U 1
ai =aktif madde
a II Sınıf ; orta derecede tehlikeli, III sınıf ; hafif tehlikeli, U sınıf; normal kullanımında akut tehlikesiz
Rakamlar:
1.Mandralarda , restoranlarda ve yiyecek depolama yerlerinde kullanılabilir.
2.Uygulama sırasında hayvanlar uzaklaştırılmalı.mandralarda kullanılmamalı,
3.Birinci sınıf malathion mandralarda ve yiyecek işleme alanlarında kullanılmamalıdır.
4.Mandralarda kullanılmaz.2.5 g/l (%0.25) kuşlar ve hayvanlar uzaklaştırılmadan kullanılabilir
5.Tavuk kümeslerinde uygulama sırasında kuşlar uzaklaştırılmalı ve 4 saat sonra geri getirilebilir.


4.1.2. Yüzey uygulaması

Yüzey uygulaması ev içinde ve dışında sinek yoğunluğunu hızlı bir şekilde azaltmak en etkili metottur. Aeresol olarak düşük dozlarda uygulanan insektisitler sprey damlalarıyla temas eden ergin sinekleri öldürecektir, ama insektisitlerin üreme yerlerinde larva ve pupaya karşı hiçbir kalıcı hiçbir kalıcı etkisi yoktur.



a.Hedef alan

Kapalı alan uygulamaları dairelerde , mutfaklarda , restoranlarda , dükkanlarda , tavuk çiftliklerinde ve hayvan ahırlarında yapılır. Açık alan uygulamaları ise, mülteci kampları, pazar yerleri, gıda endüstrisi alanları, çöp konteynırları ve çöp kamyonları gibi sineklerin dinlenme alanlarında gece yapılır.

b.İnsektisitler

Sineklere karşı yüzey uygulaması için uygun insektisitler tablo-6 ‘ da listelenmiştir.Kapalı alan uygulamaları için , zehirliliği düşük, su bazlı veya kokusu giderilmiş karosen formulasyonlar tavsiye edilir. Pyretroitlerin karışımları ile Piperonyl Butoxide sinerjist etki gösterirler (Tablo 7) ve ULV ve sıcak sisleme uygulamalarında açık alanlarda sineklere karşı son derece etkili olduğu bulunmuştur .

Tablo 6: Sineklere karşı yüzey uygulamaları için uygun insektisitler

İnsektisit Kinyasal Aktif madde dozu WHO tehlike sınıflandırması
sınıf (g/ha) a.i.b
Chlorpyrifos-methyl Organofosfat 100-150 U
Diazinon Organofosfat 336 II
Dimethoate Organofosfat 224 II
Malathion Organofosfat 672 III
Naled Organofosfat 224 II
Pirimiphos-methyl Organofosfat 250 III
Bioresmethrin Pyrethroid 5-10 U
Cypermethrin Pyrethroid 2-5 II
Cyphenothrin Pyrethroid 5-10 II
D,d-trans-
Cyphenothrin Pyrethroid 2.5-5 N.A.
Deltamethrin Pyrethroid 0.5-1.0 II
Esfenvalerate Pyrethroid 2-4 II
Etofenprox Pyrethroid 10-20 U
Lambda-cyhalothrin Pyrethroid 0.5-1.0 II
Permethrin Pyrethroid 5-10 II
D-Phenothrin Pyrethroid 5-20 U
Resmethrin Pyrethroid 2-4 III

ai =aktif madde
a II Sınıf; orta derecede tehlikeli, III sınıf; hafif tehlikeli, U sınıf ; normal kullanımında akut tehlikesiz
NA=düzenlenmemiştir


c.Uygulama Prosedürü

Kapalı alan uygulamaları için pulverizatörler , portatif ULV ekipmanları veya sıcak sis jeneratörleri kullanılır.Açık alan uygulamaları için ise , portatif ekipmanlar araçların giremeyeceği alanlarda kullanılabilmesine rağmen, araca monte edilen ekipmanlar genellikle tercih edilir ve bu iş için en uygun ekipmanlardır. ULV veya sis formülasyonunun dağılma oranı: hedef doz, aracın veya ilaçlama yapan personelin hızı ve ilaçlama bandı (kentsel alanlarda 20-30 metreden açık alanlarda 100 metreye kadar değişen) tarafından belirlenir. Sinek kontrolü için ,yayılma oranı : ULV uygulamaları için 0.5-2,0 l/ha, sıcak sisleme için 10-50 l/ha olması gerekmektedir. Kentsel alanlardaki kontrol çalışmaları için, caddeler arasında 8-16 km/h hızda hareket eden ve formülasyonu 24-48 l/km oranıyla dağıtan araçlar kullanılır. Genellikle sabahın erken saatlerinde sıcaklıklar yükselmeden uygulanmaktadır.

Tablo 7:Sinek kontrolü için ULV ve sıcak sisleme formülasyonlarında kullanılan Pyretroit karışımları

Pyrethroid karışımı Konsantrasyon

ULV(g/ha) Fog(g/ha)
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Permethrin + 5.0-7.5 5.0-15.0
S-bioallethrin + 0.075-0.75 0.2-2.0
Piperonyl butoxide 5.25-5.75 9.0-17.0

Bioresmethrin + - 5.5
S-bioallethrin + - 11.0-17.0
Piperonyl butoxide - 0-56

Phenothrin + 5.0-12.5 4.0-7.0
Tetramethrin + 2.0- 2.5 1.5-16.0
Piperonyl butoxide 5.0-10.0 2.0-48.0

Etofenprox + 5.0-10.0 0.18-0.37
Pyreytrins + 5.0-10.0 0.18-0.37
Piperronyl butoxide 10-20 10- 20
Lambda-cyhalothrin + 0.5 0.5
Tetramethrin + 1.0 1.0
Piperonyl butoxide 1.5 1.5

Cypermethrin + 2.8 2.8 S-bioallethrin + 2 2
Piperonyl butoxide 10 10


Tetramethrin + 12-14 12-14
D-phenothrin 6-7 6-7


D-tetramethrin + 1.2-2.5 1.2-2.5
Cyphenothrin 3.7-7.5 3.7-7.5

D-Deltamethrin + 1.2-2.5 1.2-2.5
D,D-trans Cyphenothrin 2-8 2-8

Deltamethrin + 0.3-0.7 0.3-0.7
S-bioallethrin + 0.5-1.3 0.16-1.3
Piperonyl butoxide 1.5 1.5
a ai =aktif madde






d.Uygulama sıklığı

Mandıralar , yiyecek işleme tesisleri ve hijyenik şartların önemli olduğu yerlerdeki açık alan yüzey uygulamalarda etkili böcek kontrolünü sağlamak için uygulamaların günlük olarak yapılması gerekebilir. ?ehirlerdeki, köylerdeki veya toplama kamplarındaki açık alan yüzey uygulamalarında yapılmalıdır . Bir kere üreme çemberi kırıldığında ilaçlama aralığı,kontrol edilen alana dışarıdan gelecek ergin oranına bağlı olarak haftada bir veya iki defaya kadar uzatılabilir.Kesin ilaçlama zamanını tahmin edebilmek için ,ergin yoğunluğu mutfaklara veya dinlenme alanlarına yakın yerlere yapışkan tuzaklar asılarak kolayca gözlenebilir.Çok sık ilaçlama yapmamak veya çok gerekli olmadıkça gerekenden daha yüksek insektisit konsantrasyonu kullanmamak gerekmektedir çünkü aşırı ilaçlama çevrede alt letal insektisit kalıntıları oluşmasına yol açacaktır ve bunun sonucu olarak direnç gelişimi kolaylaşacaktır.

e.Önlemler

Kapalı alan ilaçlamaları sırasında yiyecekler ve sular korunmalıdır ve açık alan ilaçlamaları sırasında insanlar ve hayvanlar ilaçlama sahasından uzak tutulmalıdır.Etiketteki talimatlar ve yasal düzenlemeler okunmalı ve uyulmalıdır.

4 .1.3.Larvasit uygulaması

Bir sinek kontrol önlemi olarak larvasit uygulamasının birkaç olumsuz yönü vardır.Sinek üreme ortamı sürekli olarak değişme eğilimindedir. Bu yüzden sık larvasit uygulaması yapmak gerekir.Ortamda larvasitin penetrasyonu ve dağılımı sık problemlere yol açar ,
sinek larvalarının doğal predyatörleri öldürülebilir ve üreme ortamında yetersiz insektisit konsantrasyonuna maruz kalma direnç gelişimine neden olabilir. Belirli üreme ortamındaki spesifik alanlarda yapılan larvasit uygulamaları başarılı olabilmektedir. Larvasit uygulama programlarını destekleyen ülkelerde sinek üreme sezonunda birkaç uygulama tavsiye edilmektedir . Böyle porgramlara rutin olarak kaynak sağlanamadığından uygun olmadığı takdirde, uçuş zamanı süresince ve dizanteri gibi hastalıkların epidemi yaptığı durumlarda da uygun olmayacaktır.

a.Hedef alan

Sineklerin başlıca üreme alanları ve üreme alanlarıyla ilişkili türler aşağıda sıralanmıştır.
Musca domestica(karasinek): organik çöpler insan ve hayvan dışkıları
M.sorbens(face fly): İnsan dışkısı
M.vestutissima(çalı sineği): inek dışkısı
Calliphora spp,Lucilia spp: et , balık, çöp
Muscina spp(false stable fly): çöp
Chrysomya spp.(blowfly): hela, et , balık
Sarcophaga spp(et sineği): et, hayvan dışkısı
Fannia spp(küçük karasinek): hayvan dışkısı
Stomoxy calcitrans(stable fly): saman yığınları, yabancı ot ve çim yığınları hayvan dışkısı.

Sinek yoğunluğu yüksek olduğunda, baskın türleri ve temel üreme yerlerini tanımlamak önemlidir.Sadece en önemli üreme alanlarını hedeflenerek paradan ve zamandan tasarruf edilebilir.


b.İnsektisitler

Böcek büyüme düzenleyicileri kimyasal olarak ergin sineklere etkili olmadığı için larvasit olarak tavsiye edilmektedir. Genel olarak kullanılan böcek büyüme düzenleyicileri Tablo-8 de gösterilmiştir. Karasinek larvalarına karşı geleneksel insektisit sınıflarına ait birçok bileşik genel olarak direnç gelişim baskısını azaltmak için uçkun mücadelesinde kullanılmalıdır.
Pyretroitlerin kullanımı kısmen yüzey uygulamalarında kullanılmalıdır.

Tablo-8: Evsineklerine larvasit olarak kullanılan böcek büyüme düzenleyicileri

İnsektisit Dozaj WHO tehlike sınıflandırması
a.i.a
Diflubenzuron 0.5-1.0 U
Cyromazine 0.5-1.0 U
Pyriproxifen 0.05-0.1 U
Triflumuron 0.25-0.5 U
a.i. aktif madde
a U sınıf; normal kullanımında akut tehlikesiz

c.Uygulama prosedürü

Ortama bağlı olarak üreme alanını bütünüyle 10-15 cm derinliğe yetecek oranda örneğin 0.5-5 l/m2 larvasiti uygulamak için ya elle çalıştırılan basınçlı pulaverizatörler veya motorlu pulverizatörler kullanılır. Larva orta derinlikte bulunabilir ve bu nedenle gelişigüzel yapılan ilaçlamadan etkilemeyecektir. Toz ve granül formülasyonlar özellikle tavuk gübrelerinde kullanılabilir. İnsektisitler , çöplüklerde sineklere karşı kullanılacağı zaman damlama tekniği kullanılmalıdır. Bu yöntemde , çöplüğün üst yüzeyi ve yan yüzeyler toprakla kaplanır, 30 cm yüksek- liğinde kumla kaplanır ve sıkıştırılır.Fermantasyonla üretilen ısı pek çok larvayı öldürecektir ölmeyenlerde yüzeye çıkamayacaktır. Bu durumda, insektisitler yüzeye çıkacak az sayıda dişiyi öldürmek için yüzeye uygulanmalıdır.Çalışma yüzeyi direnç gelişimine karşı bir önlem olarak düşünülmemelidir.

c.Uygulama sıklığı

Genel olarak , üreme alanlarındayapılan düzenli uygulamalar sık uygulamalara rağmen direnç gelişimine selektif olabilirler.(etiketteki uyarılara bakınız)

d.Önlemler

İçme sularına ve kümes hayvanlarının besinlerine uygulanmasından sakınınız.Etiketteki talimatmaları okuyunuz ve bunlara uyunuz.

4.1.4.Cezbediciler

a.Hedef alan

Cezbediciler, ergin sineklerin beslenmek için toplandıkları mandralar ve tavuk çiftlikleri gibi
yerlerin içerisinde veya etrafında kullanılır.

[uvkb.org]

Cevap: ÇEVRE SAĞLIĞI İÇİN ÖNEMLİ OLAN VEKTÖRLER ve HAŞERELERİN KONTROLÜ İÇİN KİMYASAL METODLAR

b.İnsektisitler

Sineklerin kontrolü için kulanılan cezbedicilerde zehir olarak kullanılan insektisitler tablo-9’ de listelenmiştir.Kuru cezbediciler şeker , şeker+kum, mısır koçanı ve istiridye kabuğu gibi taşıyıcılar içerisinde 5-20 g aktif madde/kg (%0.5-2) içerir . Sıvı cezbediciler su içerisinde 100-112.5 g/l (%10-11.25) şeker ve 1-12.5 g aktif madde/l (%0.1-1.25 ) içerir. Cezbediciler balık eti , fermente maya , peynir tatlandırıcısı ve sinek fenemonları gibi özel cezbedici maddeler içerebilir.

Tablo-9:Karasinek kontrolü için zehirli yemlerde kullanılan insektisitler
İnsektisit Kimyasal grubu WHO tehlike sınıflandırması
a.i.b

Spinosad Biopestisit U
Propoxur Carbamate II
Imidacloprid Neonicotinoid II
Thiamethoxam Neonicotinoid N.A.
Azamethiphos Organofosfat III
Diazinon Organofosfat II
Diamethoate Organofosfat II
Naled Organofosfat II
Phoxim Organofosfat II
Trichlorfon Organofosfat II


a.i. aktif madde
a II Sınıf; orta derecede tehlikeli, III sınıf; hafif tehlikeli, U sınıf; normal kullanımında akut tehlikesiz
NA=düzenlenmemiştir


c.Uygulama prosedürü

Kuru cezbediciler, ince bir tabaka şeklinde torbadan elle sallanan yem veya benzer şişe tipik olarak 60-250 g/100 m2 yüzeye yayılarak kullanılır. Sıvı cezbediciler, basınçlı pulverizatörler kullanılarak 2-4 lt/100 m2 oranda uygulanabilir. Bunlar bir boya fırçasıyla bant uygulama şeklinde 7-125 g ai/l ( % 0.7-12.5 ) oranda uygulanabilir. Bu metot, sineklerin toplandığı dikey yüzeylerde de kullanılabildiği için ve uzun süre rezidüel etkiye sahip olduğu için en etkili metottur .

Yemleri sıklıkla yeniden kullanmayı önlemek için özel reservuarlı şişeler dizayn edilmiştir. Agar veya jelatıne yemler tahta kürekle birim tel ağın üzerine atılır. Kürekler alanın zeminine doğru sokularak dağılmasını ve aktarımının kolaylaştırılmasını sağlamkatadır.

d.Uygulama sıklığı

Sinekler tarafından tüketim oranına bağlı olarak kuru cezbedicilerin haftada 1-6 defa uygulanmaları gerekebilir. Sıvı cezbedici yemler ve kuru yem istasyonlarla 1-2 hafta çalışılabilir. Boya fırçasıyla uygulanacak yemler 1-2 ay veya daha fazla etkinliğini koruyabilmektedir.

e.Önlemler

Cezbediciler, tatlı madde ve yiyecek meteryali içerdiği için çocukların ve evcil hayvanların ulaşabileceği yerlerden uzak tutulmalıdır. Etiketteki talimatmaları okuyunuz ve bunlara uyunuz.

4.1.5.Şeritler

Gece, karasinekler objelerin uçları veya tel ve kabloların üzerinde dinlenmeyi tercih ederler. Bu davranıştan yola çıkarak insektisit uygulanmış şeritler veya ipler kullanılmaktadır. Bu metot, sinek kontrolünde yararlı ve etkili bir metottur. Maliyeti fazla yüksek değildir, uzun süreli rezidüel etkiye sahiptir ve rezidüel uygulamalardan daha az direnç gelişimi riski vardır. Ama sinek yoğunluğunun azalması daha yavaştır . İnsektisit uygulanan şeritler veya teller binaların tavanına ,restoranlara tavuk çiftliklerine veya ahırlara asılabilir.

Azamethiphos, diazinon, dimethoate , dimatilan (oral LD50 değeri sıçanlarda 47 mg/kg), , malathion, propoxur veya uygun pyretroitler gibi insektisitler pamuk şeritlere veya yumuşak plastik bantlara uygulanarak kullanılır. Solusyonlar veya organofosfat emülsiyonlar
ve karbomat bileşikleri 100-250 g/l (% 10-25) konsantrasyonda veya pyretroitler 0.5-10 g/l (%0.05-1) dozda kullanılır. Şeritler veya ipler tavanlara asılır. Her metre kare zemin alanı
için 1 metre şerit kullanılır ve koyu veya kırmızı meteryaller parlak renklerden daha etkilidir.
İnsektisite şeker veya çekici yapışkanlar eklenebilir. İnsektisite , kullanılan doza ve asma yerine bağlı olarak etkinlik 2-6 ay dır. Şeritler yerleştirilirken eldiven giyilmelidir ve şeritler yiyeceklerin üzerine veya hayvanların ulaşabileceği yerlere asılmamalıdır.

[uvkb.org]

Cevap: ÇEVRE SAĞLIĞI İÇİN ÖNEMLİ OLAN VEKTÖRLER ve HAŞERELERİN KONTROLÜ İÇİN KİMYASAL METODLAR

4.2.Glossina spp ve çeçe sinekleri

Çeçe sineği türleri Afrika’nın güneyindeki Sahara’da Trypanosomiasisin vektörüdürler. Trypanosoma insanlarda genel olarak ‘’ adı ile bilinen hastalığa sebep olmaktadır.Sadece birkaç çeçe sineği türü vektörüdür ve bun arağmen kendi oranlarınla eşit ölçüde taşınmayapmamaktadırlar . Glossina populasyonlarının önemi Trypanosomiasis in potensiyal vektörü olarak evsel habiatatta üzerlerinde beslendikleri memeli konukçuları ve diğer faktörlere bağlı olarak faaliyetlerine bağlıdır. Afrikalı hayvan trypanosomiasisinin varlığında ve uyku güçlüne bağlı olarak bazı durumlarda vahşi hayvanlar trypanosomenin rezervuarıdırlar , bunumla beraber insan hastalığı olmasına rağmen esasen insan-sinek-insan olarak taşınmaktadırlar.

Uyku hastalığının majör epidemisi ilk olarak 20.y.y.ın ilk yarısında görülmüştür ancak bunlar 1960larda kontrol atında tutulmuştur. Sonraları kırsal sağlık sistemleri dejenere olmuş ve kontrol porgramları zayıflamıştır, buralarda hastalık dramatik boyutlara ulaşmıştır. Kırsal alanlarda sıklıkla uyku hastalığıne neden olmasından dolayı kesin bir tablo çizilmemesine rağmen 1999 ‘ da WHO 36 ülkedeki 60 milyon insanın risk altında olduğu ve bunlardan 300.000 nin etkilendiğini yayınlamıştır. Hayvan trypanosomiasisi insan sağlığı üzerinde olumsuz etkileri bulunmaktadır ,özellikle etinden ve sütünden faydanılması ve zirai uygulamalarda ve çekerek yükü taşımaya uygun hayvan sayısı gibi faaliyetler azalmıştır. Bazı lokasyonlarda sığırlar insanı hastalandıran trypanosomenin rezarvuarı konumundadırlar.

Dişi tsetse sinekleri her 9 gün için sadece bir tane tam beslenen larva üretmektedir: böylece potensiyal yavaş populasyon dağılımı neredeyse larvanın beslenme periyodunda çok sayıda yumurta bırakan diğer bütün haşerelerden oldukça düşüktür. Tsetse sineklerinin özelleşmiş biyolojisine bakılarak kontrolleri için iki önemli netice bulunmaktadır; İlk olarak , pratik kontrolleri için kontrol metotları ergin sineğe karşı yöneltilmeli, larva ve pupa döneminde toprak yakılmalıdır, ikincisi, kabul edilebilen belirli seviyede tutmak için populasyonun sınırlı kısmının ardışık olarak öldürmek gerekmektedir. Böylece, çoğunlukla tsetsenin kontrolündeki zorluklara lojistik destek sağlanmış ve teknik kontrollerin etkinliğinin kilitlemesinin yerine enazından kesin bir başarı sağlanmış olur.

Glossina türülerinde üç tane grup vardır . G. palpalis grubunun 5 türünden uyku hastalığınün esas vektörleri G. palpalis, G. tachinoides ve G. fuscipes içerir. Bu türler kurak alanlarda göl ve nehir birinkiteleri ile sınırlı kalırken nemli alanlarda ormanlarda ve ikincil orman vergetasyonlarında geniş yayılma imkanı bulmaktadır.G. morsitans ın beş grubu hayvan trypanosomiasisinin esas vektörleridir, G. morsitans ve G. pallidipies: bazı türler özellikle G. morsitans Doğu Afrika’da ve Afrikanın savana orman arazilerinde uyku hastalığının halen vektörüdür. G. Fusca grubunun 13 türü yağmur ormanlarında meydana gelmiştir. Bunlar insanda beslenmezler ve hayvan trypanosomiasisinin vektörü olarak az önemi bulunmaktadır.

İnsan ve hayvanın trypanosomiasisinin her ikisinin de birincil kontrolünde ilaçların kullanımı güvenilirdir , ancak vektör kontrolünde bazı durumlarda yaşamı sürdürebilir. 1940 ların sonlarında insektisit kullanılmından önce birincil vektör kontrolü yapılımış sineklerin habitatlarını vejetasyon çeşitlendirmiştir. 1950 ile 1980 arasında Afrika’da özellikle ingilizce konuşulan kesimde organoklorin insektisitler yaygın olarak kullanılmıştır. Günümüzde yalnız sentetik pyretroit insektisitler hemen hemen hem yüzey uygulamasında hemde yemin bileşiği olarak kontrol metodlarında görme yada doğal veya sentetik kokusuyla cansız nesnelere insektisitlerin emdirilmesiyle (tuzak veya hedef) sinekleri cezbetmek üzere evcil hayvalara veya genellikle büyükbaşlara uygulanmaktadır .Genel olarak pyretroitler tsetse sineklerine uygunluğu yüksek derecede kabul edilebilmektedir, kabul edilmesine rağmen ayrı ayrı her sineğin yaş , cinsiyet ve fiziksel haline bağlı olarak insektisitin direnç gelişimi habitatta görülmemiştir.

4.2.1. Havadan rezidüel olmayan insektisitlerin uygulanması

Sıralı sisleme tekniklerinde alçak uçan sabit kanatlı uçaklardan insektisit damlaları atılır. Damlalar çok küçük olduğundan ( 30μm optimum çap hacim kastedilmektedir) vejetasyondaki kararlılığı durumunda genelllikle sadece beş yada altı kez 12-18 gün aralıklarla uygulamanın tekrarlanmasıyla kontrolün etkili düzeyi ilk larvanın üretilmesinden önce dişi ömrü uzunluğuna ve pupa döneminin süresini hesaplayıp tutturmak üzere takip ederek bırakılmasıyla başarılabilir. Bir blok savana ormanlık alanda bir yada daha fazla paralel muzullarla 300 m yukarıdan uçarak en etkili yöntem olan kokpitteki global ayarlanmış zehir sistemleriyle sisleme yapılır. Sisleme sadece uygun hava koşulları altında yapılmalıdır. Bir uygulamada tipik olarak 20-25 mg ai/ha deltamethrin kullanılmaktadır.


4.2.2.Tuzaklar ve hedeflerin uygulanması

Giysi veya ağ tuzaklar ve hedeflere insektisit emdirilir. Günümüzde, yalnız sentetik pretroitler kullanılmaktadır, en deltamethrin süspansiyon konsantre en yaygın olanıdır. Emdirme bir sırt sisleyicisiyle materyali insektisite veya tuzağa uygulanması veya alandaki hedeflere ıslatılmasıyla başarılmaktadır. Uygulama sıklığı hava koşulları ve diğer faktörlere bağlı olarak değişmektedir ancak genellikle letal birikimin sürekliliğini maksimize etmek üzere ve maliyetleri minimize etmek üzere uygulanırlar. Birçok deltamethrin konsantrasyonları kullanılmıştır genel olarak içsel uygulamalarda %0.1 a.i. ve müteakip uygulamalar için % 0.05 a.i. (15 mg ai/m2 giysi başına) tavsiye edilmektedir. γ –Cypermethrin bazı kontrol programlarında yüksek konsantrasyon gerektirmesine rağmen deltamethrin kadar etkili olduğu düşünülmektedir. Diğer sentetik pyretroitler arazi çalışmalarında değerlendirilmektedir.

4.2.3.Çiftlik hayvanları için kullanılan cezbediciler

Bu teknik ilk başta sığırlar olmak üzere çiftlik hayvanlarına daldırma, dökme veya ilaçlama şeklinde insektisit olarak uygulanır . Bunun etkili bir metot olması için kontrol ölçümleri yapılmalıdır buna rağmen çiftlik hayvanlarının büyük oranlarda alanda bulunması ve bu hayvanlara düzenli aralıklarla uygulama yapılması ve yüksek oranda tsetse kan örneği alınmalıdır. Sadece sentetik pyretroitler en etkili maliyetli bir sığıra (kene mücedelesinde) daldırma alt yapı sistemi kullanılarak yapılmaktadır. Deltamethrin suspansiyon konsantre olarak formule edilen daldırma için % 5 lik suspansiyon konsantrenin %0.00375 su ile seyreltilmesiyle optimum konsantrasyonu olarak kullanılan en yaygın insektisittir.
à –Cypermethrin ve λ –cyhalothrin de arzi koşullarında kullanılmaktadır. Alternatif olarak, kullanıma hazır ancak daha pahalı dökme , damla formulasyonları bulunmaktadır. dökme formulasyonları geliştirilmiştir. Gemnellikle süspansiyon konsantrelerdir, genellikle hayvanınarkasına dik olarak yerleştirilir ve yağımsı yayıcı özelliktedir. Deltamethrin, 10ml/100 kg vücut ağırlığı oranında % 1’lik kullanıma hazır süspansiyon konsantre formulasyon olarak uygulanan en yaygın insektisittir. Sentetik pyretroitlerle ilgili yapılan birçok denemelerde en etkili olanlar flumethrin ve cypermethrin olduğu bulunmuştur.

[uvkb.org]

Cevap: ÇEVRE SAĞLIĞI İÇİN ÖNEMLİ OLAN VEKTÖRLER ve HAŞERELERİN KONTROLÜ İÇİN KİMYASAL METODLAR

4.3.Simulium spp.-Karasinekler

Kan emen dişi karasinekler Afrika?da (Simulium damnosum ve S. Neavei complexes) , Meksika?da, Ortai ve Güney Amerika?da (çoğunlukla S. Ochraceum, S. Metallicum, S.callidum ve S. Exiguum) onchocerciasis?in vektörüdür. Batı Afrika?da onchocerciasis yoğun olduğu yerde 1975 ve 2001 arasında WHO Onchocerciasis Kontrol Programı çerçevesinde yürütülmüştür. Larvasit uygulaması vektör kontrolü için en uygulanabilir metottur. Bu metot Batı Afrika?da S. damnosum sensu lato geniş nehirlere doğru oldukça hızlı üreme eğilimi gösterdiğinden buralarda etkilidir ancak Latin Amerika?da bazı Simulium vektör türlerinin ufak nehirlerde üreme eğilimi bulunduğundan uygulaması ve başarılması zordur. Karasineklerin aktif oldukları uçuş zamanı boyunca sınırlandırılmaktadır, rüzgarla yüzlerce kilometrenin üzerinde taşınabilmektedirler, tekrar zararlı olduğu alnalarda vektör programları kapsamında temizlenmelidir.

4.3.1.Larvasit uygulaması

a.Hedef alan

Larvasit birkaç yerde nehirlere ve derelere uygulanır. Uygulama noktası sayısı , uygulamadan önceki surveylerle belirlenmelidir. Uygulama noktası sayısı; yerel vektörlerin üreme alışkanlıklarına ve nehirlerin akış hızı gibi karakteristiklerine göre alandan alana veya nehirden nehire değişecektir.




b.İnsektisitler

Simullium türleri için uygun insektisitler tablo-10?da listelenmiştir. Onchocerciasis Kontrol Programı alanında , etkinliği ve etkili kalma süresi ve hedef olmayan organizmalara güvenli olması nedeniyle Temephos tercih edilmektedir.Ama buna rağmen 1980?de Batı Afrika?da direnç oluşumunu gözlenmesi kullanıcıların bu insektisite alternatif farklı etki mekanizmasına sahip olan yeni insektisitleri benimsemelerine neden oldu. Bu stratejide farklı insektisitler 15 yıl boyunca dönüşümlü olarak kullanılmaktadır.

Tablo-10:Simulium larva kontrolünde Onchocerciasis Kontrol Programı ile dönüşümlü olarak kullanılan insektisitler.

İnsektisit Formulasyon Kimyasal Konsantrasyon akarsu dozu WHO tehlike
sınıflandırması
sınıf ( g a.i./l ) 1/m3 /sec a.i.a



Bacillus thuringiensis Suda dağılabilen granül Biopestisit _ 0.54- 0.72 - Carbosulfan Emülsifiye konsantre Carbamate 250 0.12 II
Phoxim Emülsifiye konsantre Organofosfat 500 0.16 II
Pyraclofos Emülsifiye konsantre Organofosfat 500 0.12 II Temephos Emülsifiye konsantre Organofosfat 200 0.15-0.3 U
Permethrin Emülsifiye konsantre Pyretroid 200 0.045 II
Etofenprox Emülsifiye konsantre Pyretroid 300 0.06 U
a II Sınıf; orta derecede tehlikeli, III sınıf; hafif tehlikeli, U sınıf ; normal kullanımında akut tehlikesiz



Bacillus thuringiensis H-14 yüksek dozlarda kullanılmıştır ve kısa mesafeli etkiye sahiptir. Bununla beraber 10-15 yıldır Onchocerciasis Kontrol Programında kullanılan larvasittir. 75 m3 /s akış oranında kullanılabilir, çevreye tehlikeli değildir ve direnç geliştirme riski olası değildir.
(Tablo 10 da) Uygulanabilir çeşitli larvasitleri yürütmedeki sınırları belirlemek için faunayı hadef almayan ve pahalı olmayan toksisitesi ve etkinliğinin (dozaj ve etkinliğinin uzunluğu) uzunluğu esas alınmıştır.

Genel olarak, Bacillus thuringiensis H-14 larvasit olarak tercih edilmektedir. Bu ürünün yerine özellikle akarsulara uygulama yapılacağında yüksek oranda kullanılamayacağı ve uygulanacak insektisit dozunun uygunluğunun ölçülemeyeceğinden direnç gelişmeyen alanlarda temephos uygulanabilir.

c.Uygulama prosedürü

Geniş alanların hızlı bir şekilde ilaçlanması gerektiği durumlarda hava araçlarıyla uygulama yapılır.(büyük nehirler için sabit kanatlı uçaklar,küçük ve orta büyüklükteki nehirler için helikopterler).Daha küçük alanlar için basit uygulama metotları kullanılabilir, örneğin Kenya?daki eradikasyon çalışmalarında uygulamalarda çoğunlukla 20 litrelik bir varil veya fıçının alt tarafından küçük bir delik açılır ve akarsunun üzerine yerleştirilir. Diğer bir metot; biriket formülasyonlarının kullanılmasıdır, Guatemala?da S. ochraceumun kontrolünde küçük hayvan beslenen derelerde kullanılmıştır. Bacillus thuringiensis H-14 akarsulara atılacağı zaman ürün kimyasal larvasitlerin emülsifiye konsantrasyonlarda mümkün olamayacağı şekilde kendiliğinden dağılamayan bir birikintiden dikkatlice diğerine uygulanır.

d.Uygulama sıklığı

Dişi sineklerin mevsimsel göçleri nedeniyle, tropik iklimlerdeki akarsular , hastalığın üreme çemberini kırmak ve hastalığı tolere edilebilir bir seviyede tutmak için larvanın yaşama süresinden dolayı 7 gün aralıklarla ilaçlanmalıdır. Sıcaklıkların düşük olduğu alanlarda 10-14 gün veya daha uzun aralıklarla uygulanamalıdır.

e.Önlemler
Sucul ortama riskleri nedeniyle larvasit seçimine özel önem verilmelidir ve larvasit uygulandıktan sonraki süreçler gözlemlenmelidir.Bu süreçler larvasitin balıklar üzerindeki ve balıkların beslendikleri omurgasız organizmalar üzerindeki etkisini sürekli olarak gözlenmesini gerektirir.Kullanılan her insektisit doğada parçalanabilir olmalı ve minimum toksikolojik etkiye sahip olmalıdır.

[uvkb.org]

Cevap: ÇEVRE SAĞLIĞI İÇİN ÖNEMLİ OLAN VEKTÖRLER ve HAŞERELERİN KONTROLÜ İÇİN KİMYASAL METODLAR

4.4. Phlebotomus spp. Ve Lutzomyia spp. – kum sinekleri
Dişi kum sinekleri ( Phlebotomus spp. Ve Lutzomyia spp.) insanları ve birçok omurgalı türünü tipik olarak toz bulutunda ve gecede ısırmaktadırlar. Böylece kan emme davranışı ile kum sinekleri iç organlarda leismaniasis(kalazar) , dermal veya ciltte leismaniasisden sorumlu Leishmania patojenlerini taşırlar ve kum sinekleri sıtması(pappataci sıtma hastalığı), Oraya sıtması ve verruga peruana nın virüslerini taşırlar.

Ergin kum sinekleri toprak çatlaklarında , kaya çatlaklarında, tavşan çukurlarında, ağaç kovuklarında, hayvanların yuvalarında , veya evlerde dinlenir. Larva toprakta dinlenir ancak burda yaşaması zordur. Bundan dolayı laboratuvar deneylerinde kum sineklerinin ergin safhasına karşı yöneltilmiştir. Kum sineklerinin sentetik insektisitlerle kontrolündeki ilk çalışmalar Peru’da 1944 de kum sinekleri kaynaklı hastalıkların taşınmasını azaltmak üzere kimyasal kontrol DDT ile yürütülmüştür. Labaoratuvar ve arazi çalışmalarının kum sineklerindeki uygunluğu denemeleri organoklorinlerin , organofosfatların ve pyretroitlerin lethal dozları genellikle sivrisineklerinkinle aynı olduğunu göstermektedir. Kum sineklerinin tek direnç gösterildiği insektisit Hindistan ‘ da yabani populasyonlarındarastlanmamıştır. Sivrisineklerinin kontrolü gibi kum sineklerinin kontrol programlarında cypermethrin, deltamethrin ve λ-cyhalothrin gibi pyretroitlerin kullanımı dünya çapında yagınlaşma eğilimindedir.

Kum sineklerinin 700 türün 70inin hastalık vektörü olduğu görülmüştür ve bunların diğerlerinden ekolojileri ve davranışları olarak farklı oldukları saptanmıştır. Bu faklılıklar kimyasal kontrolun etkili olması ve en iyi nasıl uygulanacağı konusunda önem arzetmektedir. Kimyasal kontrol statejisinde uygun anahtar sorular şöyle ifade edilmektedir:
- Vektör tanımlanmışmıdır?
- Taşınma çemberi kısmi veya insan-sinek-insan olarak tam mı mıdır8örneğin anthroponotik mi)
- Taşınma evlerin çevresinde mi veya bazı durumlarda orman içleri evlerden uzakta mıdır?
- Taşınma mevsimlik mi yoksa yıllık mı?
- Alt yapı sitemi geliştirilebilir mi?, keşif ölçümleri yapılabilir mi?
- Kontrol ölçümleri insanlar için risk taşıyor mu?
- Hangi methodların kullanılacağı: pratik , yasal, çevresel veya kültürel mi?

Ergin kum sineklerinin kontrolünde uygulanacak stratejiler dört aşamaya ayrılabilir: kapalı alan rezidüel sisleme, insektisit uygulanmış materyaller, insektisit uygulanmış hayvanlar ve yüzey sislemesi.

4.4.1 Kapalı alan rezidüel sisleme

Endofilik kum sineklerinin örneğin evlerin içerisinde dinlenen kum sineklerinin kontrolünde insektisitin evlere sislemesi uygulanır. Hastalığa tesiri delili olmasına rağmen henüz güvenilmektedir. Ev sislemesi pyretroitle λ-cyhalothrin (510 ıslanabilir toz 30 mg/m2 oranında) Kabul’de ciltte leismaniasisden 5 60 azaldığına dair bulgular tespit edilmiş ve Peruvian andes de görülme riskini % 54 azaltmıştır. Bütün deneylerde ilaçlanan evin sahiplerini korumak için ilaçlanmayan yerde durmamaları gerekmektedir. Kalıntı bıraktığı kesin olmamakla beraber köylerdeki bütün evler üzeri ötüldüğünde kum sinekleri topluluklarında yayılmasında etkisi vardır.

Hindistan ve Brezilya’da iç organları leismaniasisine karşı rezidel insektisit sisleme mücadelesinin etkinliği düzenli olarak geniş alana yayılmasındaki gecen zamanda iç mekanda uygulama yapılmasındaki güçlükler nedeniyle yetersiz olmuştur. Bunun gibi mücadelelerde Doğu Afrika’da iç organları leismaniasisine endemik(kum sineklerinin exopilik olduğu yerlerde) olduğu alanlarda buna göre davranılmamıştır. Tekrarlanacak uygulamalar taşınma sezonunun uzunluğu ve ilaçlanan yüzeyin karakteristik özelliklerine ve kullanılan insektisit gibi faktörlere göre 3-6 ay sonra yapılmalıdır.

Kum sineklerinin evlerin içerisindeki dinlenme alanlarında ve bunlara yakın nesnelere , çiftlik hayvanları kümesi gibi veya sığır ahırı yerler ilaçlanmalıdır. Birkaç denemede exofilik kum sineklerinin dinlenme alanlarında ağaçların gövdesinde (Latin Amerika’daki çöl sinek türlerinin mücadelesinde) yapılan ilaçlamanın ve termit yığınlarında ( Doğu Afrika ‘da P.martini mücadelesinde). yapılan ilaçlamanın etkinliğini test edilmiştir .Genel olarak, bu strateji yerleşke etrafında bariyer kurmak üzere çöl sineklreinin yayılma davranışlarını değiştirmek hedeflenmiştir. Bu stratejiler etkinlikleri tam olarak ispatlanamamamıştır ve halen tartışılmaktadır.

4.4.2 İnsektisit uygulanacak materyaller

Kum sineklerinin endopagik ve en aktif olduğunda insanlar uyurken sivrisinek tuzakları önemli oranda koruma sağlamaktadır. Örneğin, Nepal’ deki bir arazi çalışmasında , tuzakların uygulandığı alanlarda hiçbir tuzak kullanılmayan alana göre % 70 oranında daha az
iç organları leismaniasisine rastlandığı görülmüştür. Kum sineklerinin ufak boyutları nedeniyle( kanat uzunlukları 3mmden az) ilaçlanmamış ufak aralıklı tuzakların konulduğu yataklarda daha sıcak iklimlerde kabul edilemesede etkili olmuştur. Korunma geniş aralıklı tuzakların(1 cm2 ye kadar) pyretroit uygulanmasıyla kum sineklerinin sokmaları %64-100 oranında azaldığı saptanmıştır. Daldırma tuzakları metodunun kum sineklerine karşı aynı sivrisinek tuzaklarını uygulanmsı gibidir(bölüm-3 e bakınız.) , koruma modu farklı olmasına rağmen insektisit uygulamsındaki kadar genişlikteki tuzaklarda bütün sineklerin geçişine engel olma gibi bir davranış görülmemiştir, ancak sokulma şansı azalmış , tuzaktan giren kum sinekleride hızla düşüp ölmüştür. Colombia ‘da delil kum sinekleri tuzakların dışında uyuyan insanları : tuzaksız evlerde ki insanlar ile aynı odadaki korunmasız kişilere göre deltamethrin uygulanan tuzaklardakilerde kum sinekleri sokmaları %42 daha azdır. Bu olaydaki gibi ev ilaçlamalarında insektisit uygulanacak tuzakların pek bir etkisinin olup olmadığı ve insanların hangilerinin kan emerek beslenmede tercih edildiği bilinmemektedir.

İnsektisit uygulanan tuzak programının benzerleri gibi bir lokasyonda leismaniasisin taşınmasının azalmasına etkisini belirtmek üzere örneğin kum sineklerinin davranışlarını araştırması temel kısımları ve insanlara taşınma zamanı hakkında araştırmak ve yeterli düzeyde delil teşkil etmektedir. Afganistan ve Birleşik Arap Emirlikleri’nde son denemelerde Phlebolomus sergenti iç organlardaki leismaniasisine(L.tropica) karşı önemli koruma göstermiştir ve bu strateji P. sergenti yoğunluğu (yerel komlikasyonlara bağlı olarak) düzenlemede etkili olabilmektedir. Bu denemelerde polyester tuzaklar (100-denye, 156 mesh) 25 mg a.i/m2 %1 lik deltamethrin süspansiyon konsantre ve 500 mg a.i./ m2 permethrin 25 emülsifiye konsantre uygulanmıştır.

L. tropica nın antropik olmasından dolayı bazı leismaniasis kontrol programlarında alanlarda bu endemik parazitin insektisit uygulananan tuzaklarla iç organlardaki leismaniasis hastalığının teşhis edilmesi durumunda en kısa zamanda hastalık yapma özelliğinin azaltılmasına ve böylece taşınma riskinin azaltılmaya çalışılır.

Bu Latin Amerika’nın bazı lokasyonlarında evsel çevrede taşınma gerçekleştiğinin görüldüğü yerlerde deri leishmaniasisi riski altındaki populasyonları korumak için insektisit uygulanmış tuzaklar sağlık bakanlıkları tarafından sağlanmıştır, ama böyle stratejisinin etkinliği nadiren değerlendirilmiştir. 3.1.2 bölümdeki Anophelese e karşı tuzak uygulama metotlarının tartışılması kum sinekleri içinde geçerlidir.

Kum sineklerinin kapalı alandaki sokmalarında önemli oran da toza doğru ilerleyerek aktif olduklarından uyumaya gitmeden önce kum sineklerinin sokma riski altında olan ev sakinleri perdelerini insektisitle ilaçlayarak korunma sağlayabilirler. Venezuela’da arazi çalışmaları Lutzomyia youngi ile taşınan deri leishmaniasisin (L. Braziliensis) taşınmasında 12.5 mg a.i/m2 oranda γ-cyhalothrin 2.5 kapsül süspansiyon seyrek asılan polyester perdelere (0.05-mm aralıklı) uygulanmış koruyucu etkisi olduğunu göstermiştir.

Evsel çevreden uzakta ve genişleyerek insanlara taşınma tehlikesi olan açık alanda pyretroid uygulanan elbiselerde biraz koruma sağlamaktadır. Bu kimyasal metot genellikle endemik kısımlarda geçici olarak çalışan askeri personel tarafından kullanılmaktadır ancak acil risk altında bulunan populasyonlara pratik olduğu düşünülmemektedir. Muhtemelen deri leishmaniasisi veya kum sineklerinin sokmaları için risk altında bulunanlarda kıyafetlerin ilaçlamasında kullanıln permethrinin etkisinin araştırıldığı denemelerin sonuçları 125 mg ai/m2 den 850 mg ai/m2 ye kadar farklı konsantrasyonların kullanılması ve denemelerde yıkanma boyunca çıkan miktardan dolayı çelişkili olmuştur. Muhtemelen etkinlikte gözlenen farklılıklar kum sinekleri arasındaki farklılıklardan kaynaklanmıştır.

4.4.3. İnsektisit uygulanan hayvanlar

Leishmaniasisin hayvansal olduğu yerlerde insanlara taşınma oranı hedeflenen konakçı hayvanla azaltılabilir. Geçmişte bu metot kemirgenlere yuvalarında L. Major ün neden olduğu hayvansal leishmaniasisin karşı veya toplanan enfekteli ev köpeklerinde L. infantum veya L. chagasi nin neden olduğu iç organlar hayvansal leishmaniasisin kontrolünde kullanılmıştır. Enfekteli köpeklerin öldürülmesi artarak tercih edilmeyen metot haline gelmiştir ve alternatif metotlar geliştirilmiştir. Köpeklerin insektisitle(50 ppm deltamehtrin ) ıslatılması veya insektisit losyonlarını arka orta kısmına yakın veya (örneğin 1-2 ml %65 lik permethrin veya 0.1 ml/kg vücut ağırlığının % 50 si permethrin w/v)şeklinde uygulanmaktadır. Imiacloprid (% 10 w/v) köpeklerde kum sineklerinin sokmasını önemli ölçüde azaltmıştır ve böylece hastalıktan korunmuşlardır ancak bu stratejinin etkisini sadece 2-3 ay muhafaza edeceğinden düzenli sıklıklarla uygulamaları gerektirmektedir . Köpeklerde tropikal insektisit uygulanmaları en az 8 boyunca etkisini korumaktadır: deneysel çalışmalar deltamethrin uygulanmış tasmalarla kan emen ve % 90 a kadar yaşama şansı bulunan kum sineklerinin yoğunluğunu azalttığı görülmüştür. İtalyada çok yaygın olarak köpeklerde kullanıımış ,
L. İnfantumun neden olduğu hastalığın görülme riskinin azaldığı ve İran ‘da random çalışmlarda sadece köpeklerde % 54 oranında hastalık oranının azalmasıyla kalmamış bu köpeklere uygulanan köylerdeki çocuklarda da % 43 oranında hastalık oarnı azalmıştır. Kum sineklerinin taşınma sezonun uzunluğu, köpek populasyonunun yoğunluğunun azaldığı dönem ve tasma oranı bütün olarak bu yaklaşımın başarısını etkilemektedir. Yinede, ilaçlanmış tasmaların kullanılması köpeklerin öldürümesinden ziyade oldukça etkili olarak yaygın biçimde kullanılabilmektedir.

Hayvanlara insektisit uygulanması taşınma oranını leishmaniasis in konukçuları olan hayvanların kum sinekleri vektörlerinin birincil kan emme kaynakları olduklarında azaltabilir. Bu sonuç Pakistan’da sıtma kontrolünde Anopheles türlerinin vektörlerinin yüksek derecede hayvansal kaynaklı olduğunda çiftlik hayvanlarında fırça ile uygulanan insektisit açık etkinin analoğudur. Taşınma populasyon yoğunluğunun ve sivrisinek ömrünün azalmaları ile kesilmiştir. Böyle etkiler leishmaniasisin kum sineklerindeki vektörleri esas kan kaynakları olan çiflik hayvanları denemelerle henüz test edilmemiştir ancak bazı lokasyonlarda bu kontrol olarak gösterilebilir.

4.4.4 Yüzey ilaçlaması

Kum sinekleri için en yaygın kullanılan kontrol metodu muhtemelen rezidüel insektisit sislemesinden sonra sıcak veya soğuk sisleme yüzey uygulamasıdır. Bu statejinin etkinliği yoktur buna rağmen en iyi olarak belgelenmiştir. İnsektisitler ve basit uygulama prosedürleri hedef türlerinin pik uçuş aktivitesi uygulama zamanına adapte edilmiş Aedes sivrisineklerinin kontrolünde olduğu gibidir. (3.2.3 e bakınız.)

[uvkb.org]

Cevap: ÇEVRE SAĞLIĞI İÇİN ÖNEMLİ OLAN VEKTÖRLER ve HAŞERELERİN KONTROLÜ İÇİN KİMYASAL METODLAR

4.5 Culicoides, Leptoconops ve Lasiohela spp.

Culicoides, Leptoconops ve Lasiohela spp. bu üç cinsin hepsinde ve bütün türlerinde dünyanın birçok kısmında sokan , tatarcık adıyla anılan , insanlara ve hayvanlara tehlikeli ve dirençli olabilen haşarelerdir. Culicoides spp. ile taşınmasında parazit oranı virüs patojenleri çeşitliliğin önemi sorumludur. Afrika? daki Mansonella perstens ve M. Streptocerca ve Caribbean adalarında M. Ozzardi sıtma kurtlarının vektörleridir. Orta ve Güney Amerika ? da ateşli enfeksiyonlarına neden olan Oropouche virüsünü taşımaktadırlar. İlginç olan patojenler hayvanlarla taşınmaları insanlara taşınmalarından daha iyidir ve geviş getirenlerde Culicoides spp. en çok virüsünün vektörleri olarak tanınırlar ve atlardaki Afrika?lı at hastalık virüsü , bu ikisi uluslararası olarak çiftlik hayvanlarının patojenlerinde en korkulanlarıdır.

Sokan tatarcıklar türlerine bağlı aolarak geniş habitata sahiptirler. Nemli veya ıslak topraklar yüksek organik bileşenleri özellikle ancak çöl de, ağaç deliklerinde, çürük muz kütüğünde ve diğer vejetasyonlarda ve geniş yapraklı herbisitlerde ürerler.

Culicoides spp. türlerinin çoğu aşkamüzeri ve gece uçmalarına rağmen Leptoconops ve Lasiohela gündüz hareket ederler. Sokan tatarcıkların uçuş oranı türlere ve iklim koşullarına göre değişmektedir. En uzun uçuş birkaç yüz metre ile 2-3 km arasındadır ancak 100 km aşarısındaki mesafelere rüzgara bağlı olarak uçan planktonların pasif uçuşları ile taşınabilirler. Yeni habitatlarda kolaykıla koloni kurabilirler ve eğer dağılan tatarcıklar hastalıklıysa kaynaktan lokasyonlara uzaklaşanlar hastalığı tanıtırlar.

4.5.1 Larva safhaları

(a) Üreme alanlarında habitat değişiklikleri

Bu kontrol metotları , çokça hedef türlerin kesin tanınmasına ve üreme alanlarına bağlıdır.Bunlar sulama borularındaki deliklerinin tamiri, çiftlik hayvanlarının gübresinin yığının boşaltılması ve sığır yalakları ve muslukları gibi mikro müdaheleleri veya su seviyesi düzenlemesi ve şehir kanalizasyonu gibi mühendislik metotları gibi makro müdaheleleri içerebilmektedir.

(b) İnsektisit uygulamaları

Bu kontrol metodu üreme alanlarının tanınmasına mevsimsel ilişkili olarak doğru zamanda uygulama yapmak için ve deniz seviyesinden alçaktaki gelgit akışta üremesine bağlıdır. İnsanlara saldırdan türlerin önemli üreme alanları bataklık mangrowlarında ve deniz seviyesinden alçaktadır ancak lağım çukurları gibi iç mekanda da üreyebilirler. Malathion (1120-1400 g ai/ha), diazinon ( 336 g ai/ha) veya temephos (56-112 g ai/ha ) uygulanabilir veya çevreyi ve hedef olmayan organizmaları minumum etkileyen diğer insektisitler elle çalıştırılan sırt pulverizatörlere veya motorlu pulverizatörler veya aplikatörler kullanılır.1-2 ay sonra tekrar uygulanmalıdır bununla beraber temephos ve granüller gibi yavaş salınımlı formulasyonlar uygulandığında aralıklar uzatılabilir. Eğer üreme alanları geniş ise , İskoçya?da ki C. impunctatus gibi üreme alanlarında uygulaması münkün değildir.

4.5.2 Erginler

(a) Repellentler

Bazı kişisel korunma deri veya elbise (bçlüm ?15 e bakınız) maruz kalmaya karşı böcek kovucuların uygulanması ile sağlanabilir. Kovucuların koruma süresi veya seviyesi sokan tatarcık cins ve türlerine göre çeşitlilik meydana getirmektedir.

(b) İnsektisit uygulamaları

İnsektisit kullanımıyla özellikle ergin sokucu tatarcıkların kontrolü ile birkaç araştırma yapılmıştır ancak Tablo-6 da gösterilen preprasyonlardan herhangi biri geçici bir ilaç ile yüzey uygulaması sağlanabilir. Uygulamalar akşam saatlerinde sinekler aktifken yapılmalıdır. Böyle insektisitlerin uygulamasında genel ölçüler çevreye ve hedef olmayan organizmalara minumum etkidir. Çiftlik hayvanları ve evlerdeki hayvanlarında hastalığı taşımalrı önemli ise preprasyonlar da sentetik pyretroitlerden biri kullanılmalı örneğin γ ? cyhalothrin 0.05-1 g ai/1000 m2 oarnında uygulanabilir veya hayvanların üzerine 250 ml %0.2 lik permethrin 2 hafta aralıklarla (5 g ai / büyükbaş uygulama başına eşit ) sisleme yapılabilir. Eğer rezidüel olmayan uygulamalar kulanılıyorsa, tatarcıkların aktif oldukları akşam saatleri boyunca yapılması tavsiye edilmektedir.
Çiftlik hayvanlarında toz veya sistemik insektisitlerin kullanılması etkilidir ve sokan Culicoides i uygulamadan 10 gün sonra (200 g ai/kg vücut ağırlığı) öldürdüğü saptanmıştır. İvermectin in sistemik kullanımı ek avantıjı olarak uygulanan hayvanlarda uygulamadan 5 hafta sonraya kadar hayvan gübresinde üreyen tatarcıkların vektörleri ölü kaldıkları görülmektedir. İlaçlanmış hayvanların dışkılarında üreme alanları toprakolan tatarcık vektörleri bu dönem boyunca üremelerinde ters olarak değişken ölçülerde etkilenecektir.

Parçalanmanın sorun olduğu alanlardaki bazı tatarcık türleri (örneğin C. İmpunctatus İskoçya?nın batısındaki dağlık kesimlerde sokan tatarcıklar) yarı kimyasal tabanlı kontrol metodunu geliştirmek için konukçu lokasyonu, üreme alanlarında lokasyonunda, çitleşme lokasyonunda kullanılan mekanizmalarındaki kimyasal sinyallerin kompleksleri araştırılmıştır. Gelecekte umut vadeden böyle İtme çekme stratejilerine rağmen erken safhalarında halen araştırılmaktadır.

[uvkb.org]

Cevap: ÇEVRE SAĞLIĞI İÇİN ÖNEMLİ OLAN VEKTÖRLER ve HAŞERELERİN KONTROLÜ İÇİN KİMYASAL METODLAR

4.6 Chrysops spp. ve diğer at sinekleri

Böyle haşereler genelllikle at sinekleri veya ufak at sineği adlandırılır ve bazı sıkıntılara neden olurlar. Şarbon, tularaemia ve surra gibi hayvan hastalıklarının mekanik vektörüdürler ve Chrysops?un Afrika?daki Loa loa vektörüdürler. Chrysops kontrolu zordur hem ergin hem larva safhalarında. Tablo-5 de rezidüel uygulamalarda kullanılacak insektisitler, Tablo-6 da kapalı alan uygulamalarında Chrysops ergininin kontrolünde sahil kenarlarında ve kalabalık alanlarda kullanılabilecek insektisitler listelenmiştir.

[uvkb.org]

Cevap: ÇEVRE SAĞLIĞI İÇİN ÖNEMLİ OLAN VEKTÖRLER ve HAŞERELERİN KONTROLÜ İÇİN KİMYASAL METODLAR

5-PİRELER

Bu bölüm birinci bölümdeki ugun vektör kontrol yöteminin seçimi ve pestisitlerin kullanımı ve ikinci bölümdeki pestisitlerin güvenli kullanımı ile uygulama ekipmanları hakkındaki bilgilerin hepsi birlikte düşünülmelidir.

2000 den fazla pire türü tüm dünya çapında yaygındır, bunlardan en az 30 tanesi halk sağlığı üzerine tehlike teşkil etmektedir. Hem erkekler, hem de dişiler kan emer ve yumurtaların olgunlaşması için dişilerin kan emmesi gerekmektedir. Birçok pire tek bir konukçuya özelleşmiştir ancak bikaçı rutin olarak konukçu dizinine sahiptir. Bazı türler kısmen Doğu sıçan piresi gibi Xenopsylla cheopis bazı türler sık beslenir ,genellikle günde bir veya daha fazla kanla beslenir, ağız yapılarından dolayı sıçan piresi olarak adlandırılırlar ve konukçusu oldukları dokulara saldırırlar. En çok olan türler ergin olarak beslenmeksizin ve konukçu bulana kadar uzun süre hayatlarını devam ettirebilmektedirler.

Yumurtalar, genellikle konukçunun üzerine bırakılır ve daha sonra yumurtalar zemine düşer veya konukçu vasıtasıyla konukçunun yuvasına taşınarak orada açılır ve ergin oluncaya kadar orada kalır. Pireler larva , pupa dönemlerini genellikle konukçunun yuvasında veya tünel oyuk gibi alanlarda geçirir.

Birçok pire türü patojen hastalıkların yayılmasında rol oynarlar ama asıl olarak veba ve çok önemli olan sıçan tifo sunun vektörleridir. Bazı türlerin salyaları Chenocepholides felis de olduğu gibi bazı konukçularında kısmen genç hayvanlarda toksik reaksiyon meydana getirirler.

Bazı pire cinsi birçok patojen taşımaktadır ancak tularaemia, sıçan tifusu ve kasık vebası taşıdıklarında önemli problem teşkil etmektedir. Xenopssylla türleri ve özelliklede Xenopsylla cheopis (doğu sıçan piresi) en önemli vektörlerdir ve dünyanın birçok yerinde rastlanmaktadır. Bunlar pirenin etkili olduğu önemlik hastalık vektörleridir çünkü bunlar konukçuya özelleşmişlerdir ve kemirgenlerin yokluğunda insanlara saldırırlar.

Bir veba salgını sırasında , kemirgen mücadelesinden daha çok vektör pireler hedef
alınmalıdır.Aksi taktirde ölü kemirgen konukçularını yeni kan kaynağı aramak için terk eden pireler nedeniyle hastalıkta artış olur.Pire mücadelesinde en hızlı ve etkili yöntem ıslanabilir toz olarak formüle edilen ve düşük hacimli uygun bir insektisitle ilaçlama yapmaktır.

Tungiasis e Tunga penetrans neden omaktadır. Kentleşmenin arttığı evlerin gelişmesi ve uygun ayakkabıların giyilmesi geçen yüzyıllarda bu ectoparazitin varlığının azalmasına imkan tanımıştır. Latin amerika’nın ve Afrika’daki ülkelerin birçoğunda halen birçok insana yakın olarak bulunmaktadırlar.

5.1.Xenopsylla spp.

X.cheopis, X.astia Hindistan’da ve X.brasiliensis Afrika’da vebanın yayılmasında rol oynarlar. Çünkü kemirgenler bu pirelerin konukçusudur, başlıca uygulama yerleri kemirgen yuvaları gezinme alanlarıdır.Kemirgen toz formülasyondaki insektisitle temas ettiğinde insektisiti kaşınırken kürküne yayar .Evlerde veya diğer binalarda, bütün duvarların zeminle birleştikleri köşeleri ve duvardan 15-30 cm lik alan şeritler halinde ilaçlanmalıdır.Eğer ilaçlanacak alanda raf bulunuyorsa , rafların duvarla birleşme yerleri ilaçlanmalıdır. Kemirgenlerin yaşayabileceği veya ziyaret edebileceği yiyecek depoları , enkaz veya evlerin yakınları da ilaçlanmalıdır. (bölüm 14 e bakınız.)

Hem ergin hemde larva kontrolünde kullanılan toz insektisitler tablo-11’da listelenmiştir. Toz formulasyonları uygulamak için en yaygın olarak elle çalıştırılan tozlayıcılar kullanılmaktadır. Kemirgenlerin sık uğradığı alanlar şeritler halinde 0.5 cm kalınlığında 20.25 cm genişliğinde ,yuva girişlerine ve dolaştıkları yerlere uygulanmalıdır.Yabani kemirgenler üzerindeki pirelerle kontrol için her tünele yaklaşık 30 gram toz uygulanmalıdır .Rezidüel pyretroitler ve carbomate ler 2-4 ay etkilidir ama aynı formulasyon organophosphate ler daha az süre etkili kalır.Mikrokapsül olarak formüle edilen bazı ürünler etkinlik süresini oldukça uzatmaktadır.İkinci uygulama genellikle kemirgenler üzerindeki X.cheropis sayısı artınca yapılır.(sıçan başına düşen pire sayısı).Ama yinede bir salgın hastalık durumunda ,ilaçlanan alanda yeni hasta insanların olması durumunda hastanın oturduğu evde ve 200 metre içerisindeki evlerde mümkün olduğu kadar kısa zaman içinde derhal ilaçlama yapılmalıdır.Vebanın endemik olduğu her alanda veya tehdit edebileceği alanlarda periodik insektisite karşı direnç gelişim testleri yapılmalıdır.

Tablo 11:Sıçan piresiyle kontrolde yaygın olarak kullanılan toz insektisitler.


İnsektisit Kimyasal Konsantrasyon WHO tehlike sınıflandırması grup (g/lt) a.i.a

Bendiocarb Carbamate 10 II
Carbaryl Carbamate 50 II
Propoxur Carbamate 10 II Chlorpyrifos Organofosfat 20 II
Diazinon Organofosfat 20 II
Fenitrothion Organofosfat 20 II
Malathion Organofosfat 50 III
Pirimiphos-methyl Organofosfat 20 III
α – cypermethrin Sentetik pyretroit 0.3-0.6 II
Cyphenothrin Sentetik pyretroit 0.05 II
Deltamethrin Sentetik pyretroit 0.5 II
Etofenprox Sentetik pyretroit 5 U
Permethrin Sentetik pyretroit 5 II
D-Phenothrin Sentetik pyretroit 4 U
Resmethrin Sentetik pyretroit 3 III
Tetramethrin Sentetik pyretroit 1-2 U

a II Sınıf; orta derecede tehlikeli, III sınıf; hafif tehlikeli, U sınıf; normal kullanımında akut tehlikesiz

Liman alanlarında hastalık taşıyan pire veya veba hastalığının görülmesi
durumunda, uluslararası sağlık kurallarına uymak koşuluyla cyanide veya methyl bromide kullanarak fumigasyon yapmak gerekli olabilir.Bu uygulama tamamı ile konuyla ilgili yeterli bilgiye sahip nitelikli personel tarafından yapılmalıdır.Endemik alanlardan kemirgenler veya pireler aracılığıyla vebanın konteynerlar aracılığıyla yayılmasını önlemek için , 9 m3 e bir diclorvos sakızı konteyner içerisinde açılarak bırakılmalıdır.Sıçanlar üzerindeki ergin X.cheopis ‘i öldürmek için 24 saat süre yeterlidir.

Açık alanda vebanın taşındığı alanlarda Arvicanthus niloticus (Nile sıçanı), Bandicota bengalensis ve B. İndica ( Hindistan büyük sıçanları) , sincaplar, tarla faresi ve gerbil(uzun,tüylü, kuyruklu bir hayvan) gibi sıçanların yaşadığı açık alanlar sürekli kaynağıdır. Ayrı durumlarda veya vebanın kırıldığı durumlarda bu hayvanların sıklıkla bulunmaktadır. Yabani kemirgenlerin ve onların pirelerinin kontrolü zor ve zahmetli bir iştir.İnsektisit içeren cezbedici kutular kullanılabilir.Kemirgen beslenirken insektisitle temas eder ve insektisiti yuvasına götürür. Geniş bamboo tüpler toz insektisitle yem kutusu olarak kullanıldığında her açılışının sonunda bazı alanlarda başarılı olmaktadır.

[uvkb.org]

Cevap: ÇEVRE SAĞLIĞI İÇİN ÖNEMLİ OLAN VEKTÖRLER ve HAŞERELERİN KONTROLÜ İÇİN KİMYASAL METODLAR

5.2.Pulex spp.
En yaygın olarak bilinen Pulex türü ,insan piresi olarak adlandırılmasına rağmen ,aynı mekanı paylaştıkları sıçan,domuz ,kedi ve köpek üzerinde yaşayabilen P.irritant tır. Bu pireler , için serin, nemli çevre organik besinleri bol yerler gerekmektedir. Avrupa?da için en çok istilanın gerçekleştiği yer çiftlik hayvanların ahırlarıdır. Evlerde pireler gün boyunca yarıklarda çatlaklarda kilimlerde ve yataklarda dinlenir.Eğer evler düzenli olarak ve tamimiyle süpürülür veya elektrikli süpürge ile temizlenirse pireler sorun oluşturacak populasyona ulaşamaz.Bu nedenle ev hijyeni ,özellikle yatak odaları, Pulex kontrolünde en önemlidir.

Pulex pireleri beslendikten sonra genellikle insanın üzerinde kalmaz ,bu nedenle tablo 12 da listelenen emülsiyonlar ,solusyonlar veya suspansiyonlar direkt olarak uyuma alanlarına ve yataklara uygulanır. Zemindeki çatlaklar ve yarıklar da uygulanmalıdır..Eğer pirelerin yaşama alanları insektisit kokusuna maruz kalmazsa o zaman tam kontrolü sağlamak için battaniyeler ve diğer örtüler yıkanmalıdır.Bir ilaçlama uygun ev hijeni ile tamamlanmalıdır. Bir güvenlik önlemi olarak pupa üreme alanı insektisit uygulaması yerine yıkanabilir veya kuru temizleme yapılabilir.

Birçok ülkede , Pulex infestation çüftlik hayvanlarından yeterince iyi düzenlememektedir. Bu koşullar altında pire sayısı oldukça yükselir , hayvanlar sağlıksız olur ve evlerine sinekleri kolaylıkla taşırlar. İyi bir düzenlemede ve hijyende böyle problemler önlenir veya yok edeilir. Eğer populasyon yoğunlaştı ise kullanmadan önce yataklar insektisitle ilaçlanmalı ve duvarlar ve zemin yeterli hacimde sıvı bitene kadar sisleme yapılır.

Tablo 12:Pulex türü pirelerle mücadelede kullanılan insektisitler

İnsektisit Kimyasal Konsantrasyon WHO tehlike sınıflandırması grup (g/lt) a.i.a


Pyrethrum Botanik pestisit 2 II
Bendiocarb Carbamate 2.4 II
Fenoxycarb Böcek büyüme düzenleyicisi 0.6 U
Methoprene Böcek büyüme düzenleyicisi 1-5 U Pyriproxyfen Böcek büyüme düzenleyicisi 0.1-0.5 U
Triflumuron Böcek büyüme düzenleyicisi 0.4-0.5 U
Chlorpyrifos Organofosfat 2-5 II
Chlorpyrifos ?methyl Organofosfat 5 U
Malathion Organofosfat 20 III
Pirimiphos-methyl Organofosfat 10 III
Alpha-cypermethrin Sentetik pyretroit 0.3-0.6 II
Bifenthrin Sentetik pyretroit 0.48-0.96 II
Cypermethrin Sentetik pyretroit 0.5-2.0 II
Cyphenothrin Sentetik pyretroit 0.5-2.0 II
D,D-trans- Sentetik pyretroit 0.25-1.0 N.A.
Cyphenothrin
Deltamethrin Sentetik pyretroit 0.3 II
Lambda-cyhalothrin Sentetik pyretroit 0.3 II
Permethrin Sentetik pyretroit 2-5 II
D-phenothrin Sentetik pyretroit 2-4 U

a.i.aktif madde
a II Sınıf; orta derecede tehlikeli, III sınıf; hafif tehlikeli, U sınıf ; normal kullanımında akut tehlikesiz
NA=düzenlenmemiştir

5.3.Ctenocephalides spp

5.3.1.Hayvanların ilaçlanması

Yaygın türler C.felis (kedi piresi) ve C.canic(köpek piresi).Bu pirelerin kontrolü evcil hayvanların ve yaşama alanlarının ilaçlanmasını gerektirir.Köpekler veya kedilere toz,sprey ,köpük veya şampuanlar uygulanabilir veya insektisit uygulanmış tasmalar kullanılabilir.Kedi ve köpekler de kullanılmaya uygun insektisitler tablo 13 de listelenmiştir.Bu ürünler hayvanların arka kısmına veya boyuna uygulanır ve üreticinin tavsiyelerine birebir riayet edilmelidir. Bazı alanlarda pirelerin direnç kazandığı alanlarda bir kısım insektisitler artık etkili değildir.
Tozlar ve şampuanlar güvenli oluşları ve kullanışlılıkları nedeniyle en çok tercih edilen formülasyonlardır ama diğer metotlara göre daha az etkilidir.Bu formülasyon basit bahçe tozlayıcısıyla kullanılabilir ve kürk ovularak tozun kıl diplerine ulaşması sağlanmalıdır. İlaçlama basit el spreyi kullanılarak yapılabilir ama hayvanın her yanı baştan başa ıslatılmalıdır.Basınçlı kutulardaki airesoller aynı zamanda veteriner ilacı olarak da kullanılabilir.İnsektisitin hayvanın gözlerine veya ağzına gelmemesine dikkat edilmelidir ve genç hayvanlarda kullanılmamalıdır. Ürün etkiketi ve yasal talimatlarını okuyunuz ve uyunuz.

Tablo 13:Evcil hayvanlardaki pirelerle mücadelede kullanılan insektisitkler

İnsektisit Kimyasal Formulasyon Konsantrasyon WHO tehlike grup (g/lt) sınıflandırması (a.i.a )


Pyrethrum + Biopestisit Toz,sprey veya şampuan 2+20 II
sinerjist
Rotenone Biopestisit Toz 10 II
Propoxur Carbamate Sprey 10 II
Toz 10
Tasma 94

Methoprene Böcek büyüme Şampuan 0.2 U
düzenleyicisi Sprey 1-5

Pyriproxyfen Böcek büyüme Sprey , tasma, dökme 0.3-3.0 U
düzenleyicisi
İmidacloprid Neonicotinoid Dökme, sprey 0.02-1.0 II
Chlorpyriphos Organofosfat Toz veya şampuan 8 II
Malathion Organofosfat Daldırma 2.5 III
Toz 50
Sprey 5
Fipronil Phenyl pyrazole Sprey veya dökme 2.5 II
Deltamethrin Pyretroit Sprey veya şampuan 0.025 II
Etofenprox Pyretroit Toz 5 U
Sprey veya şampuan 1-10
Dökme 100-800
Permethrin Pyretroit Toz, sprey veya şampuan 10 II
Islatılması 1
D-phenothrin Pyretroit Toz veya şampuan 2-4 U
Dökme 50-90

a.i.aktif madde
a II Sınıf; orta derecede tehlikeli, III sınıf; hafif tehlikeli, U sınıf ; normal kullanımında akut tehlikesiz


Böcek büyüme düzenleyicileri kedi ve köpeklere ağızdan ve enjeksiyonla verilebilir. Kana geçerler ve pireler beslendiğinde sindirirler. Sonuç olarak yumurta bırakırlar veya larva gelişemez. Bazı böcek büyüme düzenleyicileri hayvan dokularında birikme özelliğine sahiptir ve birkaç ay etkinliğe sahiptir. Bu ürünler diğer insektisitlerle karıştırılarak ergin pirelerin erken safhalarında hızlı öldürmek için bunlarla mücadelede kullanılabilir. Etiketteki tavsiyelere uyunuz.

5.3.2 Uygulamanın ana hatları

İç ve dış alanlar ilaçlanır. Kapsamlı ilaçlama yerine nokta ilaçlamaları uygulanabilir. Ve böcek büyüme düzenleyicileri insektisitlere direnç gelişimini engelllemektedir. İnsektisit yada böcek büyüme düzenleyicilerinin pupaya etkisi yoktur buna rağmen genellikle halı tüyü yada kum tanesi gibi çevresel enkazda ipek koza içinde korunur. Uygulamadan sonra gerekli gözlem yayılmanın ilaçlamadan etkilenmeden pupadan devam edip etmediği hakkında bilgi edinmek için gereklidir. Pupa genellikle 2-4 hafta sürer ancak erginler pupal derinin altında uygun safhaya gelene kadar aktif değillerdir. Serin ve nemli koşullar altında pireler iki yıl boyunca cansız olarak kalabilirler.

İlaçlama yataklara, hayvanların yattıkları kısımlara, zemindeki çatlak ve yarıklara ,zemin ve duvarı birleştiği köşeler ilaçlanmalıdır. İlaçlanmadan önce odalar ve hayvan yatakları eletrik süpürgesiyle temizlenmelidir.

Kapalı alan uygulaması evcil hayvanların dinlenme yerlerine yapılmalıdır.Halılar kilimler yer,zemin ve duvarı birleştiği köşeler ilaçlanmalıdır. Tablo 12 de listelenen insektisitleri içeren petrol bazlı veya su bazlı formulasyonlar kapalı ve açık alan uygulaması için kullanılabilir. El spreyi ve basınçlı spreyler kapalı alan veya açık alanda
4-8 Lt/100 m2 dozda kullanılabilir. Kapalı alan uygulama ultra düşük hacimli sisleme ve yoğun sislemekullanılıyorsa boyanan binalardan sakınınız. Genel olarak tek bir uygulamasonunda yayılmanın durumu kontrol edimesi gereklidir.

[uvkb.org]

Cevap: ÇEVRE SAĞLIĞI İÇİN ÖNEMLİ OLAN VEKTÖRLER ve HAŞERELERİN KONTROLÜ İÇİN KİMYASAL METODLAR

6 TAHTA KURULARI

Bu bölüm birinci bölümdeki ugun vektör kontrol yöteminin seçimi ve pestisitlerin kullanımı ve ikinci bölümdeki pestisitlerin güvenli kullanımı ile uygulama ekipmanları hakkındaki bilgilerin hepsi birlikte düşünülmelidir.

İki önemli tahatakurusu türü ?Cimex lectularius (yaygın tahtakurusu) ve C.hemipterus (tropikal tahta kurusu)-bütünüyle insanlarla birlikte yaşar. Tropik ormanın dışında yaşayamaz biyolojileri çok az bir farkla birbirinden ayrılır .

Yumurtalar tek olarak barınaklarındaki çatlaklara bırakırlar ve sıcaklığa bağlı olarak 3-7 günde yumurtalar açılır. Bütün Hemiptera takımında olduğu gibi tahtakurularında da yarı başkalaşım görülmektedir örneğin juveniller(nimfler) larvalardan faklı olarak erginlerin ufak versiyonlarıdır. Bütün 5 adet nimf dönemleri ve hem ergin dişi hemde ergin erkek ,sıcaklığa bağlı olarak 3-14 gün aralıklarla kanla beslenir.Erginler ,eğer ısı ve nem uygunsa ,beslenmeksizin bir yıla kadar canlı kalabilmektedir. Nimfler genellikle barınaklarındaki tüy dökmeleri ve tüy döktükleri derisiyle uzun dönemler boyunca kalabilmektedir.

Tahtakuruları çoğunlukla gün boyunca tahta kuruları yarıklarda çatlaklarda kuytu ve karanlık yerlerde saklanır gece aktiftir. Özellikle geceleri ışıklar azaldığında aktiftirler. Tahtakuruları rahatsız edici haşereler olmasına rağmen,önemli hastalıkların insanlara geçmesinde sorumlu tutulmamaktadır. Güney Amerika?da yapılan deneylerde trypanosome konukçusu olduğu görülmüştür ve bazı virüsleri taşıdığı hakkında spekülasyonlar ortaya atılmıştır.

Tahtakuruları populasyonları 1950 ve 1970 arasında DDT ile ve diğer insektisitlerle rezidüel uygulamalarla oldukça azaltılmıştır ve birçok komunitede sıcaklık seviyesinde eradiksayonu gerçekleştirilmiştir. 1990 lar boyunca birçok ülkede önemli oranda sayılarında artış olmasına ilaveten kısmen ülkeler arası taşınması ve insektisite direnç gelişimi görülmüştür.

Cimex lectularius ve C. Hemipterus un kontrolünde barınakların ve konukçuya ulaştığı tahtakurularının yoğunlaştığı yüzeylerde kapalı alan rezidüel uygulamalar veya tozla ilaçlanması yapılır. Tahta veya metal yatak ve çıtaları, pencere çerçevesi, kapılardaki, duvarlardaki , zemindeki çatlak ve yarıklar ilaçlanmalıdır. Yatak örtüleri ve yatak örtülerinin ilaçlanması az tercih edilir ,yerine sıcak suyla kaynatılıp güneşte veya sıcak ütüyle kurutulmalıdır(kuru temizlemede tahtakurularını öldürecektir) . tahtakurularını öldürmek için bulaşan malzemeler plastik torbalara konularak ısıtılabilir veya (-18 OC de) 24 saat bekletilmelidir. Tahtakurusunun ilaçlanmasına uygun insektistler Tablo-14 de verilmiştir.Pyretroitler tercih edilmektedir çünkü yüksek derecede aktif değillerdir ancak tahtakurularını tahriş edici etkileri vardır. Bazı alanlarda pyrethrinler 1-2 g/l (%0.1-0.2 ) ile organofosfat ve carbamate insektisit formülasyonlara eklenmesi etkinliğiarttırır ve barınaklarına püskürtülmesiyle tahtakurularının taze insektisit damlalarıyla temas ederek ölmelerini sağlar.
Böcek büyüme düzenleyicileri , tahtakurularının kontrolünde özlekkle direnç gelişmemesi açısından en önemli elementtir. Pyretroidlere direnç gelişen alanlarda, böcek büyüme düzenleyicileri ile pyretroitler karıştırılarak kullanılabilir.
İnsektisiti uygulamak için basınçlı pulverizatörler ve tozlayıcılar kullanılır.Duvarlar, süpürgelikler ve zemin için yaklaşık olarak 25-50-m2 ye 1 litre ilaçlı karışım kullanılmalıdır.Diğer yüzeyler için insektisit direk olarak yarıklara ve çatlaklara uygulanmalıdır.Mobilyalrın altındaki yumuşak iskeleti, örneğin yatak bazaları ve doldurulmuş sandalyeler içlerini açılarak buraları ilaçlanmalıdır. Normal olarak tahtakurusu istilasından kurtulmak için tek bir uygulama yeterlidir , ancak 4-6 hafta boyunca saklanan yumurtalrdan ergin çıkması ihtimaline karşı insektisitin kalıcığılığı kontrol edilmelidir. Bebeklerin yatakları rezidüel ilçalamalar yerine fiziksel olarak temizlenmesi daha uygun olacaktır. Eğer salgın devam ederse iki haftadan daha az aralıklarla ilaçlamalara devam edilmelidir. Uygulanan alanların kurumasına izin veriniz. Rezidüel uygulamalar akşam odalar kullanılacağından kurumanın gerçekleşmesi içi günün erken saatlerinde uygulanmalıdır.
Sıtma kontrolü için pyretroit uygulanmış sivrisinek ağları (bakınız bölüm 3 ve 15)aynı zamanda tahtakurusuna karşıda etkilidir. Bu insanları ,düzenli olarak sivriksinek tuzakı kullanmalarına ikna etmek içinde önemlidir. Eğer tahtakurusuna karşı sivriksinek tuzaklarının uygulanması sonucunda direnç gelişmişse bu alanlarda diğer insektisitlerle yada insektisitlerle böcek büyüme düzenleyicileri karışımları kullanılabilir.

Tablo14.Tahtakurularıyla mücadele için uygun insektisitler.
İnsektisit Kimyasal Konsantrasyon WHO tehlike sınıflandırması grup (g/lt) a.i.a

Bendiocarb Carbamate 2.4 II
Flufenoxuron Böcek büyüme düzenleyicileri 0.3 U
Methoprene Böcek büyüme düzenleyicileri 0.9 U
Chlorpyrifos Organofosfat 2-5 II
Malathion Organofosfat 20 III
Pirimiphos-methyl Organofosfat 10 III
α -Cypermethrin Pyretroit 0.3-0.6 II
β-cyfluthrin Pyretroit 0.25-0.5 II
Bifenthrin Pyretroit 0.48-0.96 II
Cyfluthrin Pyretroit 0.4 II
Cypermethrin Pyretroit 0.5-2.0 II
Cyphenothrin Pyretroit 0.5-1.0 II
Deltamethrin Pyretroit 0.3(0.5b) II
λ-cyhalothrin Pyretroit 0.03 II
Permethrin Pyretroit 1.25 II
D-Phenothrin Pyretroit 1.0-2.0 U
Resmethrin Pyretroit 3 III
Tetramethrin Pyretroit 1-2 U

a.i.aktif madde
a II Sınıf; orta derecede tehlikeli, III sınıf; hafif tehlikeli, U sınıf; normal kullanımında akut tehlikesiz
b toz formulasyon

[uvkb.org]

Cevap: ÇEVRE SAĞLIĞI İÇİN ÖNEMLİ OLAN VEKTÖRLER ve HAŞERELERİN KONTROLÜ İÇİN KİMYASAL METODLAR

7. Triatomine tahtakuruları

Bu bölüm birinci bölümdeki ugun vektör kontrol yöteminin seçimi ve pestisitlerin kullanımı ve ikinci bölümdeki pestisitlerin güvenli kullanımı ile uygulama ekipmanları hakkındaki bilgilerin hepsi birlikte düşünülmelidir.


Triatominae(Hemiptera, Reduviidae) türleri , özellikle Triatoma cinsi Panstrongylus ve Rhadnius,Chage(American trypanosomiasis) hastalığına neden olan Trypanosoma cruzi ‘nin vektörleridir. 1990’da Latin Amerika’da 12 milyondan fazla insan T.cruzi enfektelidir ve 100 milyon insan enfeksiyon riski altındadır.Trypanosomes çoğunlukla triatomide tahtakurusu pislikleri aracılığıyla insanlara bulaşır.Parazit deriyle temas ettiğinde mu kus membramdan vücuda penetre olur veya yaralar ve sıyrıklar aracılığıyla vücuda girer .Chages hastalığı bir hayvan hastalığıdır ve dünya üzerinde 100 den fazla küçük memeli türü T.cruzi ile enfekteli durumdadır.Hastalık daha çok kırsal alanlarda problem oluşturmaktadır.

130 den fazla Triatominae türü saptanmıştır ve bunların yarısı T.cruzi ile enfekteli olarak bulunmuştur.Benzer fizyolojileri ve davranışları nedeniyle bütün türler potansiyel olarak vektör olarak görülmelidir ama en önemlileri evlerde ve ev civarlarında kolonize olanlardır. Arjatin’de, Bolivia’da, Brezilya’da,Paraguay’da, Şili’de, Güney Peru’da ve Uruguay’da en yüksek düzeyde evlerde yaşayan türler Tratomide infestans türleridir. Rhodnius proxilus Orta Amerika’da , Kolmbiya’da ve Venezuala’da önemli vektörleridir. Diğer önemli türler ; T. Brasiliensis ve Panstrongylus megistus ya Orta ve Kuzeydoğu Brezilya’da rastlanmaktadır ve T. Dimidiata ya Orta Amerika, Kolombiya’da ve Ekvator’da rastlanmıştır. Bazı türler tavuk , domuz ve keçi gibi çiftlik hayvanlarında ve yaygın olarak eve girebilecek hayvanlarda taşınırlar ancak evin dışındada koloni kurabilirler.

Triatomide tahtakuruları zamanlarının çoğunu insanların ikamet ettikleri evlerde ve hayvan ahırlarında duvarlardaki yarıklar çatlaklar ve diğer saklanma yerlerinde geçirirler. Her iki cinsiyetteki tahtakuruları da konukçularında beslenirler. Çeşitli konukçularda beslenirler ve emgi yerleri insanlarda kaşıntı ,mide bulantısı ve çarpıntı gibi aşırı dermal reaksiyonlara neden olur.Aşırı miktardaki kan emme sonucu ağır enfeksiyonlarda anemiye kadar devam ettiği düşünülmektedir.

Chage hastalığı ve halk sağlığı çerçevesinde kontrolü pratik olarak tedavisiGenel olarak zordur.Bu nedenle kontrol programlarında öncelikle triatomine vektörlerinin kontrolüne odaklanılmalıdır.Test edilen kontrol programlarından sadece evlerde yapılan işlemler ve insektisit kullanımı triatomide tahtakurularının kontrolünde etkili olduğu tespit edilmiştir.Bu iki yöntem her bir birbirinden farklı etkiye sahip olmasına rağmen bir arada kullanılabilir.Evlerde uygulanacak önlemler böcek yoğunluğunu azaltırken insektisit uygulamaları böcek yoğunluğunu tamamen yok eder.Duvarların boyanması veya sıvanması ,zeminin kaplanması ve çatının yenilenmesi gibi böceğin dinlenme yerlerini yok eden metotlar mümkün olduğu kadar çabuk uygulanmalıdır ve tekrar bulaşmaları önlemek için koruyucu önlemler alınmalıdır.İç ve dış duvarlarda rezidüel insektisit uygulamaları en temel metottur ve sıtma kontrol programlarında kullanılan metotlarla benzerdir.Triatomine tahtakuruları özellikle kimyasal kontrole hassastır ,çünkü diğer böceklerle karşılaştırıldığında düşük üreme oranına ve direnç gelişim ihtimalini azaltan biolojik çeşitliliğe sahiptirler. Genel olarak, beşinci-safha nimfler erken döllere ve erginlere göre daha iyi tolere edilebilirler.

7.1.Triatoma,Panstrongylus ve Rhodnius türleri

7.1.1 Hedef alan

Evlerin iç yüzeyleri ve dış yüzeyler ,yüzeylerdeki yarık ve çatlaklara özel önem verilerek ilaçlanmalıdır.Aynı zamanda çatı da ilaçlanmalıdır. İç mekan mobilyalarıda ilaçlanmlıdır, özellikle yatak altındaki yatak örtüleri ve elbiseler sisleme boyunca dışarıya asılmalıdır. Yeni bulaşmaların önlenmesi için ev ilaçlanırken aynı zamanda tavuk , domuz ve keçi gibi çiftlik hayvanlarında ilaçlama yapılması gerekmektedir , fakat bu kısmen daha düşük etkili olacaktır, böyle habitatların fiziksel kompleksliği nedeniyle alandaki tahtakurularının gizleneceği yere ulaşılamaz ancak insektisitin birikmesi iklim koşullarına( özellikle direk güneş ışığı) bağlı olarak yavaşça aşınabilir ve sıklıkla toz ve enkazla kaplanır.

7.1.2 İnsektisitler

Tritomine tahtakuruları rezidüel uygulama için uygun insektisitler tablo 15 te listelenmiştir. Kapalı alan rezidüel chage hastalığı vektörüne karşı yapılan uygulamalarda en yaygın olarak kullanılan insektisitler fenitrothion ve pyretroidlerdir. Evlerdeki bütün etkilenen komintelerdeki müteakip enfeksiyonlardan sakınmak üzere ilaçlanmalıdır, eğere gerekliyse tekrar uygulama populasyonun yoğunluğuna balı olarak yapılmalıdır.

Tablo 15:Triatomine tahtakuruları kontrolü için uygun rezidüel insektisitler.
İnsektisit Kimyasal Dozaj WHO tehlike sınıflandırması grup (g/m2) a.i.a



Bendiocarb Carbamate 0.4-1 II
Propoxur Carbamate 1 II
Fenitrothion Organofosfat 1 II
Malathion Organofosfat 2 III
α -Cypermethrin Pyretroit 0.050 II
β-cyfluthrin Pyretroit 0.025 II
Bifenthrin Pyretroit 0.050 II
Cyfluthrin Pyretroit 0.050 II
Cypermethrin Pyretroit 0.125 II
Deltamethrin Pyretroit 0.025 II
Etofenprox Pyretroit 0.125 U
Lambda-cyhalothrin Pyretroit 0.030 II

a.i.aktif madde
a II Sınıf; orta derecede tehlikeli, III sınıf; hafif tehlikeli, U sınıf; normal kullanımında akut tehlikesiz



7.1.3 Uygulama prosedürü

Rezidüel uygulamalar genel olarak basınçlı sırt pulverizatörleriyle yapılmaktadır.


7.1.4 Uygulama sıklığı

Rezidüel etkinlik periyodu insektisit ve vektör türe göre değişir.Geçmişte lindane nin kullanıldığı kontrol programlarında hayatta kalan vektör populasyonunu elimine etmek için 3-6 aylık aralıklarla ilaçlama yapmak yeterli oluyordu.Piretroitlerin kullanılmaya başlanmasıyla ,bütün evlerde tek bir uygulama yapılmaktadır ve bir yıl sonra kontroller yapılmaktadır.Eğer ilaçlanan evlerin %5 inde böceğe rastlanırsa bütün evler tekrar ilaçlanmaktadır.%5 ten daha az bulaşmanın olduğu evlerde seçici ilaçlama bulaşmanın olduğu evlerde,komşu evlerde ve hedef eve 200 metre mesafedeki hayvan barınaklarında yapılır.

7.1.5 Önlemler

İlaçlama sırasında su kaynakları yiyecekler ve yemek kaplarının ilaçlanmasından kaçınılmalıdır.

[uvkb.org]

Cevap: ÇEVRE SAĞLIĞI İÇİN ÖNEMLİ OLAN VEKTÖRLER ve HAŞERELERİN KONTROLÜ İÇİN KİMYASAL METODLAR

8 BİTLER

Bu bölüm birinci bölümdeki ugun vektör kontrol yöteminin seçimi ve pestisitlerin kullanımı ve ikinci bölümdeki pestisitlerin güvenli kullanımı ile uygulama ekipmanları hakkındaki bilgilerin hepsi birlikte düşünülmelidir.

Üç tür insan biti vardır:vücut biti(P.humanus),baş biti(P.capitis) ve kasık biti(Phthirus pubis).Bütün ninf safhaları ve her iki eşey kan emer.

Vücut biti genellikle çamaşırların vücutla temas ettiği noktalarda bulunur.Baş biti nadiren vücudun diğer kısımlarında da bulunabilmesine rağmen genel olarak başın saçlı kısmında bulunur.Kasık biti özellikle çocuklarda kasıklarda nadiren de kirpiklerde bulunur.Bütün türler ve bu türlerin bütün ninf ve ergin dönemleri hayatlarını konukçu üzerinde geçirirler, konukçusu olmadan çok kısa bir zaman dahi yaşayamaz.

Sadece vücut biti ,tifo ,ateşli humma gibi hastalıkların vektörüdür.Tifo hastalığının transmisyonu bit ısırığı nedeniyle meydana gelmez ,hastalık taşıyan bit veya bitin dışkısının bit tarafından ısırılmış yere temas etmesiyle veya tahriş olmuş deriyle temas ettiğinde meydana gelir veya hastalığı taşıyan bit dışkısı tozunun solunumuyla meydana gelir.Ateşli hummanın insana bulaşması sadece hastalık taşıyan bitin vücut üzerinde ezilmesiyle meydana gelir ,ne dışkı ne de ısırık hastalığı bulaştırmaz.Bu hastalıkların epidemisi ,hijyen standartlarının düşük olduğu ve insanların birbiriyle yakın olarak yaşadığı savaş veya doğal felaketler sırasında meydana gelir.Bitin neden olduğu hastalıklar sıcak bölgelerde kış mevsiminde meydana gelir.

8.1.Pediculus humanus

Vücut biti enfeksiyonlarından korunmak için temizlik önemlidir .Enfeksiyondan korunmanın en kolay yolu bitle bulaşık elbiselerin en az 70 derecede 1 saat yıkanmasıdır. Acil durumlarda insanların pratil bulmadıkları veya hemen yıkanmanın mümkün olmadığında ısıtılan suda benzin uygulaması yapılabilir. Genel olarak kimyasal kontrol ,bitten kaynaklanan hastalıkların tehdit oluşturduğu durumlarda gerekli olabilir.İki uygulama metodu vardır.En eski metot: Avrupada İkinci Dünya Savaşı sırasında ve ikinci dünya savaşından sonra aşırı olarak kullanıldı.Bu metotta toz insektisitler enfekteli populasyonun üzerine direkt olarak uygulandı.İkinci yaklaşım ise uygun piretroitlerin çamaşırlara uygulanmasıdır. Uygulama yapılacağında hedef alanlar olarak hastalığın yoğun olarak görüldüğü yada kolaylıkla yayılma ihitmali olan yerde uygulanmasıdır.

8.1.1.Toz formülasyonun uygulanması

Tozlama tekniği 1940 larda kullanıldı.Bu teknikte iki alan yaratılır(bulaşık alan ve ilaç uygulanmış alan).Hedef populasyon bulaşık alandan ilaçlanmış alana geçirilir .Bu geçiş sırasında bir seri ilaçlama noktası belirlenir ve bu noktalarda toz formülasyondaki DDT el ile insanların üzerine uygulanır.Bu metot o günün şartları için etkili idi bugün lojistik ve finans kaynağı gerektirmesinden dolayı alternatif teknikler tavsiye edilmektedir. Acil durumlarda etkili bir kontrol için önkoşullar gerektirdiğinden tozlama tekniği yerine günümüzde alternatif metotlat tavsiye edilmektedir.

Etkili bir ilaçlama için kollarından boyun kısmına doğru ve pantolon paçalarından yukarıya doğru bütün kısımları ilaçlanmalıdır. Çoraplar, başlıklar , yatakların içide ilaçlanmalıdır. Kültürel ve dini geleneklere göre kadınlar farklı şekilde bitten ayırma programları çizmektedirler.

Vücut biti populasyonlarının insektisitlere direnç gelişimine karşı insektisitin surveyi kimyasal uygulama yapmaya karar verdikten sonra kabul edilebilirliği gerçekleştirilmiştir. Vücut biti kontrolünde kullanılabilecek insektisitler Tablo-16 da listelenmiştir. İnsektisitle ilgili talimatlara mutlaka uyunuz.

Bit tozları herhangi bir tozlama ekipmanıyla birlikte elle çalıştırılan hava üfleyici kompresörle uygulanabilir. Bazı problemler kuvvetli uygulama için hava üfleyici kompresörlerle karşılaşılmasına rağmen elle yapılan uygulamalarda daha fazla atılmaktadır. Tek uygulama bulaşık elbiselerle mücadele için gereklidir ancak gerekli olduğu durmlarda , salgın devam ediyorsa yada tekrar enfeksiyon ihtimali varsa 3-4 hafta aralıklarla uygulanmalıdır. Tozlama alerjik problemleri olan kişilerde veya maruz kalmış kişilerde tavsiye edilmez. İnsektisit etiketindeki uyarılara dikkatle uyulmalıdır.


8.1.2.Çamaşırların ilaçlanması

Çamaşırlara insektisit uygulama işlemi basit ucuz ve en az altı hafta süresince koruma sağlayan bir yöntemdir.Bu işlem için piretroitlerden permethrin önerilmektedir.Çamaşırlarda 0.65-1/m2 dozda su ile seyreltilerek kullanılır.İnsektisit deriyle temas halinde olduğu için yalnızca çevre sağlığında kullanılan ilaçlar tercih edilmelidir.Çamaşırlar insektisit solusyonuna daldırılır ve kurumaya bırakılır.Bu işlem büyük leğenlerde veya küvetlerde yapılır ve su miktarı ve bu su miktarına eklenecek insektisit miktarı uygulama yapılacak çamaşır miktarıyla oransal olmalıdır.Her meteryal farklı miktarlarda solusyon absorbe edeceği için çamaşırlar sentetik pamuk yünlü olarak sınıflara ayrılmalıdır.Genel olarak pamuk sentetik meteryalden iki kat fazla solusyun absorbe edeceği için pamuklu çamaşırlar sentetik çamaşırlara göre yarım doz düşük konsantrasyona daldırılmalıdır. Eğer bu işlemler esnasında enfekteli-bit elbiselerle veya örtülerde ise insektisitle ilaçlamadan önce bir önuygulama yapılması tavsiye edilmektedir.



Tablo16:Bit kontrolünde kullanılan insektisitler
İnsektisit Kimyasal Formulasyon Konsantrasyon WHO tehlike sınıflandırması grup (g/lt) a.i.a


Carbaryl Carbamate Toz 50 II
Propoxur Carbamate Toz 10 II
Lindane Organochlorine Toz 10 II
Solüsyon 10
Malathion Organofosfat Toz 10 III
Solüsyon 5

Temephos Organofosfat Toz 20 U
Bioallethrin Sentetik pyretroit Solüsyon 3-4 II
Şampuan 3-4
Sprey 6
Permethrin Sentetik pyretroit Toz 5 II
Solüsyon 10
Şampuan 10
D-phenothrin Sentetik pyretroit Toz 2-4 U
Şampuan 2-4
Solüsyon 2-4


a.i.aktif madde
a II Sınıf; orta derecede tehlikeli, III sınıf ; hafif tehlikeli, U sınıf; normal kullanımında akut tehlikesiz


8.2.Pediculus capitis(baş biti)

Bite karşı ruhsatlı ticari insektisitler birçok bölgede kullanımı uygundur.Birçok ürün pyretroitlerden( phenothrin, permethrin , synerjist pyrethrum) veya organofosfat bileşiklerinden (malathion) en az birini içerirler, buna rağmen carbamatelar, özellikle carbaryl uygundur. İlaçlama ile yumurtaların öldürülmesi garanti edilemeyeceğinden 7 gün sonra tekrar bir ilaçlama yapılmalıdır. Yaygın olarak pyretroitlere ve organofosfatlara direnç gelişimi tespit edilmiştir: kdr-tip mutasyonların pyretroitlere direnç geliştirdiği görülmüştür.
Su bazlı formulasyonlu solusyonlar alkol bazlı oranlı olanlara göre tercih edilmekte, özellikel astımlı hastalr için bunun kullanımı gerekmektedir. Taşınma direk kafadan kafaya temas halinde olmaktadır, bitler genellikle aile bireyleri arasında, okul çocukları arasında ve yakın arkadaşlar arasında sıklıkla bulaşır, aralıklı olarak kontrol edilmeli, bulunduysa bitin ilaçlaması yapılmalıdır.
8.3 Phthirus pubis
Kasık biti çoğunlukla kasık bölgelerinde ve genital gölgelerde bulunmasına rağmen ,zaman zaman kaş kirpik ve saçlarda da görülebilmektedir.Vücut biti veya baş biti için kullanılan insektisitler kasık bitine karşıda etkilidir.Toz veya emilsiyon ilaçlar küçük miktarlarda enfekteli bölgelere uygulanmalıdır.Uygulamadan sonra 24 saat süresince ilaçlanan kısımlar yıkanmamalıdır.Tek uygulama genel olarak yeterlidir eğer gerekli olursa 4-7 gün aralıklarla uygulama yapılabilir. Bitlenen saçın traş edilmesi gerekmemektedir. Kirpiklerin elimine edilmesi için pyrethrins içrern bir vaselin kullanılanilir.

8.4.Önlemler

İlacın gözle temasından kaçınılmalıdır.Kasık bitlerine karşı kullanılan bazı toz lar deri iltihabına neden olabilir.Eğer böyle bir durum ortaya çıkarsa insektisit enfekteli bölgeden yıkanmalıdır.Vücut bitine karşı toz kullanıldığında uygulayıcı tarafından yüz maskesi veya aspiratör kullanılmalıdır.

[uvkb.org]

Cevap: ÇEVRE SAĞLIĞI İÇİN ÖNEMLİ OLAN VEKTÖRLER ve HAŞERELERİN KONTROLÜ İÇİN KİMYASAL METODLAR

9 HAMAM BÖCEKLERİ

Bu bölüm birinci bölümdeki ugun vektör kontrol yöteminin seçimi ve pestisitlerin kullanımı ve ikinci bölümdeki pestisitlerin güvenli kullanımı ile uygulama ekipmanları hakkındaki bilgilerin hepsi birlikte düşünülmelidir.

Yaklaşık 4000 tür hamam böceğinin çoğunluğu exophiliktir ve orman zeminlerindeki sebze kalıntılarıyla beslenirler. Çok azı kazaeseri ışıklı pencerelere doğru binalara uçarak insanlarla ilişki içerisindedir ve 30 türden azı önemli zarar veren haşarelerdir.

Bazı domestik türler :Blattella germanica(Alman hamam böceği),Blattella oriantis(Doğu hamam böceği),Periplaneta americana(Amerikan hamamböceği),P.australasie (Avustralyan hamam böceği)ve Supella longipalpa(Kahverengi- bantlı hamam böceği).

Çoğu türün erginleri normal olarak bir çift fonksiyonel ve vestigal kanada sahiptir. P americana gibi tropik türleri uçarlar Ancak genellikle koşarlar: diğerleri Blatella spp. de uçabilir. Yumurtalar ootheca denilen kapsül benzeri bir yapı içerisinde biriktirilir .Ootheca ya uygun bir yere bırakılır veya alman hamam böceklerinde olduğu gibi yumurtalar açılmaya hazır hale gelinceye kadar dişinin abdomeni ucunda taşınır.Çoğu domestik hamam böceği geceleri aktiftir ve beslenirken ağızlarından sıvı besinleri kusarlar Gündüzleri ise resim çervesi arkasında, mutfak dolaplarında, çatlak ve yarıklarda nemli yerlerde gizlenirler..Hoş olmayan kokuları ile rahatsızlık verirler ,pisliklerini yayarlar ,fabrikaları işgal ederler ve kitap ciltlerine zarar verirler.Aynı zamanda bazı patojen bakterilerin insanlara geçişinde mekanik rol oynarlar.

populasyonlarının azaltılması için iyi gıda uygulamaları mutfaklarda gıdaları kapalı şişelerle içerisine girmesini önlemek ve hamam böceğinden tamirat sırasında sulama tıpalarının veya lağım çukurlarının kapaklarında delik olmasıyla sulara bulaşmasını önlemek hamam böceği populasyonu sınırlamak açısından önemlidir . Salgın haline geldiğinde, hamam böcekleri problem olmaya başladığında tek gerçekçi çözüm kimyasal mücadeledir.

Kimyasal kontrol hamam böceklerinin dolaştıkları yüzeylerde ve saklandıkları yarık çatlak ve deliklere yemler veya jeller rezidüel uygulamaya dayanır.İnsektisit direnci (bakınız bölüm 1.6)hamam böceği kontrolünde önemli bir problemdir ve önemli böcek türlerinden olan alman hamam böceğinin organoklorinlere ,organo fosfatlara,karbomatlara ve piretroitlere karşı direnç geliştirdiği saptanmıştır.Piperonil butoksit(bir monooksijen inhibatörü) ile kombine edilen piretroitler monooksijen direnç geliştiren alman hamam böceklerine karşı kullanılabilir.

9.1.Blattella ve diğer türler

Değişik evcil hamam böceği türleri değişik habitataları tercih etmektedirler; Blatta orientalis genellikle daha serin, nemli koşulları tercik eder: Blatella germenica , daha geniş aralıklardaki koşullara toleransı vardır ve daha kuru ortamları tercih etmektedir: Periplanata spp. sıcak, nemli koşulları seçer.

9.1.1.Hedef alan

İlaçlamalara başlamadan önce , yayılmanın yoğunluğu gözeltilmelidir ve maksimum hamam böceği aktivitesi yüksek ışıklı alanlarda tuzak kullanarak barınaklarının tanınması amacı güdülmelidir. Evlerde özelliklede ilaçlanması gereken yerler birincil olarak mutfaklar, hamam böceklerinin kaçtığı yerler ve barınaklarıdır. Süpürgelikler duvarların köşeleri lavabo altları ve buzdolaplarının çevresi ialçlanmalıdır. Özellikle sıcak ve nemli alanlara özel önem verilmelidir.Ticari alanlar:restoranlar mandralar yiyecek işleme tesisleri.İnsektisit uygulamasından önce bütün yiyecekler kaldırılmalı veya üzerleri örtülmelidir.Mekanik mücadele olarak hamam böceklerinin saklanabileceği delikler ve çatlaklar sıvanarak kapatılmalıdır.

9.1.2.İnsektisitler

Uygulama için herhangi bir insektisit seçmeden önce yerel hamam böceği populasyonunun insektisite karşı duyarlılığının değerlendirilmesi gerekmektedir.Yaygın olarak kullanılan insektisitler tablo 17 te listelenmiştir. Jellerin yemlerin kontrolü ve görüntülenmesi kolaylıkla olmaktadır , özellikle yem istasyonları hamamböcekleri tek tükse kullanılmaktadır ve bunlar kazayla temizlemeden etkilenmeleri çok daha az olmaktadır. Uygulanabildiği taktirde ,insektisite karşı dayanıklılığın oluşmasını engellemek için kullanılan insektisit sınıflarının değiştirilmesi tavsiye edilmektedir.Böcek büyüme düzenleyicileri hamam böceği kontrolünde kullanılabilir ama yavaş etki gösterdiklerinden yüksek etkili insektisitlerle kombine edilmeleri tavsiye edilmektedir. Bu kombinasyon , ergin hamam böceğinin juvenil gelişme davranışını azaltır , sonuçta yüksek derecede etkili uygulamadır.

9.1.3.Uygulama prosedürü

Rezidüel ilaçlamada elle çalıştırılan basınçlı sırt pulverizatörleri fanlı memeleri ile yüzeylere sisleme yapılması ve iğne memeler buharlarıyla ulaşılması güç yerlere ve çatkalara insektisit uygulamak için kullanılmaktadır. Genel olarak ilaçlama 4 l/100 m oranda 0.3-0.5 m ilaçlama bandı şeklinde yapılır. Pratik olarak iyice ıslatılarak ve ilaç bitene kadar uygulanır. Yiyeceklerin hazırlandığı ortamlarda ,gözeneksiz yüzeylerde emülsiyon veya akışkan konsentreler tercih edilir.hamamböceklerinin saklanma yerlerinde ise ıslanabilir tozlar tercih edilir.Su bazlı mikrokapsül konsantreler düşük dozlarda etkilidir,memelilere düşük toksikolojisi vardır ve uzun süreli rezidüel etkiye sahiptir.Ağır hamamböceği salgınlarında hızlı bir etki elde etmek için veya hamamböceklerini korunan alandan uzaklaştırmak için rezidüel uygulamadan önce bazen Pyrethrin aeresol kullanılır.

Duvarlardaki iç çukurlar ,çatlaklar ,yarıklar ve diğer kullanılmayan mekanlar için toz formülasyonlar kullanılır.Ama toz formülasyonların ıslak yüzeylerde ve nemli alanlarda kullanılmasından kaçınılmalıdır çünkü nem ilacın etkinliğini azaltır.Uygun alanlarda tozlayıcılar kullanılabilir.Tablo 17 de listelenen tozlara ek olarak borik asit ve silis jel zaman zaman kullanılmaktadır.Bu maddelerin çok düşük memeli toksikolojisi vardır ama yavaş hareket eder ve etkisi azdır

Çocukların ulaşamayacağı yem istasyonu veya jel pasta formundaki çekici tuzaklar zaman zaman kullanılmaktadır.Çekici tuzaklara % 1-2 oranında organofosfat ve karbomat insektisitler ve çekiciliği arttırmak için gliserin eklenebilir.Çekici tuzaklar hamam böcekleri tarafından sık sık ziyaret edilen alanlara yerleştirilmelidir.%I Cypermethrin ,%0.5 Alphacypermethrin veya %2 Diazinon gibi rezidüel etkiye sahip insektisit içeren ticari vernik veya cilalar duvarlara sürülebilir ve birkaç aylık rezidüel etkiye sahiptir.

Tablo 17:Hamamböceği kontrolünde kullanılan insektisitler.


İnsektisit Kimyasal Formulasyon Konsantrasyon WHO tehlike sınıflandırması grup (g/lt veya g/kg) a.i.a


Bendiocarb Carbamate sprey 2.4-4.8 II
toz 10
aeresol 2.5-10
Hydramethylnon Hydrazone yem 21.5 III
Borik asit İnorganik yem % 1-100 -
Fenoxycarb Böcek büyüme düzenleyicileri sprey 1.2 U
Flufenoxuron Böcek büyüme düzenleyicileri sprey 0.3 U
Pyriproxyfen Böcek büyüme düzenleyicileri sprey 0.4-1.0 U
Hydroprene Böcek büyüme düzenleyicileri sprey 0.1-06 U
Dinotefuran Neonicotinoid yem 0.2-1.0 N.A.
sprey 0.5
Imidacloprid Neonicotinoid yem 1.85-2.15 II
Chlorpyrifos Organofosfat sprey 5 II
aeresol 5-10
toz 10-20
yem 5
mikrokapsül 2-4
Chlorpyrifos Organofosfat sprey 7-10 U
-methyl
Diazinon Organofosfat sprey 5 II
toz 20
mikrokapsül 3-6
Fenitrothion Organofosfat sprey 10-20 II
aeresol 5
yem 50
mikrokapsül 2,5-5
Malathion Organofosfat sprey 30 III
toz 50
Pirimiphos-methyl Organofosfat sprey 25 III
toz 20
α-cypermethrin Pyretroit sprey 0.3-0.6 II
β-cyfluthrin Pyretroit sprey 0.25 II
Bifenthrin Pyretroit sprey 0.48-0.96 II
Cyfluthrin Pyretroit sprey 0.40 II
toz 0.5
aeresol 0.2-0.4
Cyphenothrin Pyretroit sprey 1-3 II
aeresol 1-3
mikrokapsül 1-3

D,D-trans Pyretroit sprey 0.5-1.5 N.A.
-Cyphenothrin aeresol 0.5-1.5
mikrokapsül 0.5-1.5
Cypermethrin Pyretroit sprey 0.5-2.0 II
Deltamethrin Pyretroit sprey 0.30 II
toz 0.5
aerosol 0.1-0.25
Esfenvalerate Pyretroit sprey 0.5-1 II
Etofenprox Pyretroit sprey 5-10 U
Toz 5
Aerosol 0.5
λ ?cyhalothrin Pyretroit sprey 0.15-0.3 II
Permethrin Pyretroit sprey 1.25-2.5 II
Toz 5.0
Aerosol 2.5-5.0
Fipronil Arylpyrazole yem 0.1-0.5 II
Sulfluramid Sulfonamide yem 10 III

a.i.aktif madde
a Iı sınıf ; orta derecede tehlikeli, III sınıf ; hafif tehlikeli, U sınıf ; normal kullanımında akut tehlikesiz
N.A. düzenlenmemiştir.


9.1.4 Uygulama sıklığı

Uygun yerlere asılan yapışkan tuzaklar uygulanan ilaçlama programının başarısını ölçmede kullanılabilir.Bu yapışkan tuzaklar düzenli olarak kontrol edilmeli ve eğer bir hafta sonra sağlıklı hamamböcekleri görülmeye başlanırsa ek bir ilaçlama yapılmalıdır.En azından yumurtalardan yeni çıkacak ninfleri(sıcaklığa bağlı olarak) öldürmek için bir ay sonra ek bir ilaçlama yapılmalıdır. Eğer böcek büyüme düzenleyicileri kulanılacaksa nimfler gelişmelerine devam edebileceğinden tuzak kullanımına da devam edilmelidir.

9.1.5 Önlemler

Yiyeceklerin ve yiyecek hazırlama yüzeylerinin ilaçla kirletilmesinden
kaçınılmalıdır. Hayvanat bahçeleri veya pet shoplar gibi özel durumlarda toz veya rezidüel ilaçlamalar yerine yemler veya jeller daha uygundur. Güvenlik önlemleri nedeniyle toz ilaçlar mutfaklarda kullanılmamalıdır.Bazı formülasyonlar duvar kağıtlarında kumaşlarda ve zeminde leke bırakabilir. Bazı sprey formulasyonlar duvar kağıtları, zemin parkeleri ve diğer ev malzemelerine uygulanabilir.

[uvkb.org]

Cevap: ÇEVRE SAĞLIĞI İÇİN ÖNEMLİ OLAN VEKTÖRLER ve HAŞERELERİN KONTROLÜ İÇİN KİMYASAL METODLAR

10 KENE ve AKARLAR

Bu bölüm birinci bölümdeki uygun vektör kontrol yönteminin seçimi ve pestisitlerin kullanımı ve ikinci bölümdeki pestisitlerin güvenli kullanımı ile uygulama ekipmanları hakkındaki bilgilerin hepsi birlikte düşünülmelidir.

Keneler , insanlarda hastalığa neden olan çok sayıda patojenin vektörüdürler. Zootonik oldukalarından dolayı kontrol metotları yabani konukçuların hakkında bilgi sahibi olunması kontrol metodlarının saptanması için gereklidir. Afrika’da insanlarda beslenmeye yüksek oranda adapte olmuş muhtemelen yalnız Ornithodorus moubata keneleri tarafından taşınan kene kaynaklı sarıhumma hastalığına bulaştırdığı düşünülmektedir. İnsanlar, fark ettiklerinden üzerlerinden attıkları için insanların konukçusu olmaya adapte olmamışlardır, nadiren kenelerin tam olarak beslendikleri konukçusudurlar, ergin keneler ve bazen zayıf olgunlaşmamış kenelerin konukçusu olurlar.

Keneler ve akarlar, çiftlik hayvanlarında zararlı olduklarında insanlarda ekonomik olarak etkilidirler.Kenelerin kontrolündeki literatürün çoğunda hayvanlara uygulamalrda akarisit önerilmektedir ve insanlara hastalığı bulaştıran bu hayvanların mücadelesinde daha farklı bir yaklaşım kullanılması gerektiği bilinmektedir. Akarların ve kenelerin halk sağlığı açısından önemi kenelerin çoğunlukla nimf ve larva dönemleri esas alınarak yapılan mücadele ile patojenlerin taşınma riskinin azaltılmasıdır. Çiftlik hayvanlarında böyle bir mücadelenin yapılması özellikle de köpeklerde insanlara bulaşmasını büyük oranda azaltacaktır.

Ixodidae familyası kenelerinin sert olarak bilinir çünkü iskeletvari yüzey, scutumları ve dorsal yüzeye sahiptirler. Hayat çemberindeki safhalarına bağlı olarak sert kenelerin ve trombiculid akarların yakalanması günlerce haftalarca sürebilir. Argasidae familyası keneleri yumuşak keneler olarak iskeletvari scutumları yoktur, buna rağmen beslenmeden senelerce yaşamını sürdürebilmektedir. Yumuşak keneler çabuk beslenirler, uzun süreli yapışmazlar. Ornithodorus moubata grubu kenelr yüksek derecede evcil olup insanlarda beslenirler konukçularıyla yaşam çemberi birleştirmiştir. Otobius megnini yumuşak kenelergenellikle atlar ve sığırlarda asalaklardır ancak insanlara bulaşabilir ve olgunlaşmamış safhalarında kulak dışında veya kanalında beslenerek ateşli tahribata neden olabilirler.

Bütün kene türleri güçlü habitata özelleşme gösterirler. Dağılımları çoğunlukla iklimsel faktörler mikroklima skalasındaki vejetasyonda veya yuvalandıkları konukçularının barındıkları alanlardır. Bu keneye modifikasyon için olanak sağlamaktadır. Keneler konukçu çevresiyle sınırlanmıştır , bundan ötürü haraketli haşarelerden daha zor olarak çevresine akarisit uygulanması pek kolay değildir.

İnsanlara direk saldıran akarlar iki kategoride incelenebilir: trombiculid akarlar , larva keneler gibi beslenirler, ateşli tahribata neden olur ve tifoya neden olan patojenleri taşırlar ve sarcoptic ve demodectic akarlar direk insan derisinde beslenir ve deri iltihabına neden olur.

Kenelerin konukçularına vejetasyondan veya zeminden yapışması gerekmektedir, salgının önlenmesi için uygun kıyafetler, çoğunlukla uzun pantalonlar altına uzun çoraplar, dışarda ise botlardan oluşmaktadır. Ormanlarda veya tarlalarda çalışanlar için omuzdan elastik kollu ceketler veya uzun kolu gömlekler kullanışlıdır.
Direk olarak deri veya giysilere uygulanan repellentler bu haşerelerden korunmak ve maruz kalma riskini azaltmak için uygun yoğunlukta kullanılıyorsa etkilidir.(bölüm 15.1)

10.1.1.Halk sağlığında önem teşkil eden kene ve akar kaynaklı patojenler

Ixodes ricinus ve I. Persulcatus sert keneleri tarafından taşınan kene kaynaklı encephalitis flavivirüs Avrupa’da görülmektedir. Hastalık ‘Orta Avrupa encephalitis’i ve ‘Rusya bahar-yaz encephalitis’isimlerini içermektedir ancak şimdi bunlar kene kaynaklı encephalitis olarak adlandırlır. Ktasanur orman hastalığı virüsü bir flavivirüstür ve Haemaphyalis spinigera sert keneleri Hindistan’da encephalitise neden olmaktadır. Omsk haemorrhagic humma virüsü Rusya Federasyonunda Dermacentor reticulatus sert keneleri ile taşınan bir flavivirüstür. Powassan virüsü Kuzey Amerika’da ve Rusya Federasyonunda encephalitise neden olmaktadır ve Ixodes ,Dermacentor, Haemaphyalis cinsinin sert kene türleri ile taşınır. Colorado kene virüsü sarı hummaya neden olan bir orbivirüstür ve D. Andersoni ile Kuzey Amerika’da taşınmaktadır. Crimean-Congo haemorrhagic humma virüsü belirtileri genelleşmiş özellikle haemorrhage ve Asya’da , Avrupa’da ve Amerika’da Hyalomma marginatum marginatum, Hyalomma truncatum ve D. Marginatus gibi sert kene türleriyle taşınan bir nairovirüstür.

Rickerttsia rickettsii riketsiyal bakteri Rocky Dağlarında benekli humma ya neden olmuştur ve Kuzey Amerika’da D. Variabilis ve D.andersoni ile taşınmaktadır. R. conorii boutonneuse humması Mediteryan benekli humma gibi olduğu bilinmektedir, kene ısırması humması veya kene tifusu ve Eski Dünya’nın birçok ülkesinde çoğunlukla sert kenelerle Rhipicephalus sanguineus ve Dermacentor, Ixodes , Haemaphyalis keneleri ile taşınmaktadır. R. Tsutsugamushi (R. Orientalis) trombiculid kenelerle çoğunlukla Leptotrombidium cinsi özellikle L. Akamushi ve L. deliniense taşınmaktadır. Bu Kuzeydoğu Asya’da tifoya neden olmakatadır.

Borrelia burgdorferi ve spirochaete ile yakın ilşkili türler Lyme borreliosis neden olmaktadır ve Asya’da, Avrupa’da, Kuzey Amerika’da Ixodes cinsinin sert keneleriyle taşınmaktadır.
B. duttoni yumuşak kenelerden Ornithodoros moubata complex ile taşınarak Afrika’da kene kaynaklı hummaya neden olmaktadır. Borrelia nın diğer birçok türüde birçok ülkede hummaya neden olmaktadır. Francisella tularensis, su-kökenli, uçma-kökenli veya birçok yabani hayvanlara kene kökenli olabilen coccobacillustur ancak kolayca insanlara enfelte olabilirler özellikle hayvanlarla temas eden kişilerde daha çok görülebilir. İnsanlarda, tüm dünyada sık görülen tularaemia ya neden olmaktadırlar.

Babesia türleri haemoprotozoa oalrak insanlarda splenectomy e bağlı olarak bağışıklık sistemini zayıflatarak babesiosise neden olurlar. Malaria da olduğu gibi ateşlenme sendromu görülmektedir ve hastalığın müddetine karar verilememktedir. B. divergens ve B. major Avrupa’da çoğunlukla Ixodes ricinus ile taşınmaktadır ancak B. microli I. Dammini ile insanlarda babesiosisin nedeni olarak Kuzey Amerika’da dalak ta taşınması gösterilmektedir.

10.2 Kenelerin ve akarların neden olduğu parazitik hastalıklar

Bazı kenelerdeki beslenme aktiviteleri kenelerin safhaları ve bazı ırklarda salyalarındaki doğal( genel olarak fonksiyonel değildir) zehirlerinin sonucu olarak parazitlik görülmektedir. Sert kenelerden Avustralya’da Ixodes holocylus , Kuzey Amerika’da Dermacentor andersoni ve D. variabilis insanlar için en önemlileridir. Felç çocuklarda öldürücü olabilir.

Sarcoptes scabiei keneleri beslendikleri konukçularını epidermisini oyarlar. reaksiyonlar kenelerdeki dışkılar antijenik materyaller sacbies olarak bilinen kaşıntılarla belirerek hiperhassasiyet başlatırlar. Demodex keneleri konukçularının saç diplerini istila ederler ama buna rağmen kaşıntı yapmazlar nadiren saç diplerinde kaşınma görüülmektedir.

Trombiculid akarların deriye yapışmasıyla sonuçlanır ve kabarcıkla kaplanma gibi durumşara yol açar. İnsanlara salgına yol açan türler tipik olarak Leptotrombidium akamushi, L.deliniense, , eutrombicula alfreddugesi ve Trombicula autumnalis tir. Kenelerin birçok cins ve türü larva ve nimfleri insanlara çok sayıda saldırabilirler deride hiperhassasiyet lezyonlarına ve pruritik ateşlendirici gibi durumlara neden olabilir.
Yumuşak kenelerin Argas türleri ve Dermanysus türleri gibi derimsi akarlar çiftlik çalışanları çiftlik hayvanlarındaki salgınlarla ısırmalara yol açmaktadır.



10.3 Akarisitlerin kapalı alan uygulamasında
Evler Ornithodoros moubata complex türünün birincil habitatları olduğu insanlarda beslenmesinden dolayı ilaçlanmaktadır. Yaşam çemberindeki bütün safhalar çatlak ve yarıklarda alçak duvarlarda ve zeminde özellikle çamur tuğla veya harçtan yapıldığında görülmektedir. Keneler gceleri saklandıkları yerlerden çıkarlar ve uyuyan insanlarda beslenirler. Aynı keneler çiftlik domuzlarınd da beslenirler.Enfeksiyon riskini azaltmak için en etkili olan evin hijyeni ve ev için önerilen standart talimatlara uyulmasıdır. Yatakların ayaklarına metal veya tahta ayaklık yağa batırılarak takılması etkili olabilir. Ağır ıslandırıcı akarisit spreyi yüzeye uygun konsantrasyonda atmak için gerekli ölçümler yapılmalıdır. Tanzanya Birleşik Devletlerin de kene kaynaklı humma hastalığının mücadelesi için yapılan bir araştırmada sivrisinek tuzaklarına pyretroit uygulanmasına ek olarak kenelerin çıktıkları toprak zemine de ilaçlanmıştır. Evlerde yaşayan köpeklerin Rhipicephalus sanguuineus mücadesi için akarisitle ilaçlanabilir. Yaşam çemberinin bütün safhaları böyle evlerde çatlak ve yarıklarda, zeminde geçirirler. Duvarlara ve zemine ağır ıslatıcı sprey direk oalrak uygulanır.
Yüzey uygulamları için çoğunlukla elle çalıştırılan sırt pülverizatörleri kullanılır. Yüzey ilaçlamaları için uygun akarisitler tablo 18 da listelenmiştir.

Tablo 18:Kene ve akarlar için kapalı alan uygulamalarına uygun insektisitler
İnsektisitler Kimyasal Konsantrasyon WHO tehlike sınıflandırması
Sınıf g/l veya g/kg a.i.a

Carbaryl Carbamate 50 II
Propoxur Carbamate 10 II
Chlorpyrifos –methyl Organofosfat 5 U
Diazinon Organofosfat 5 II
Malathion Organofosfat 20 III
Pirimiphos-methyl Organofosfat 10 III
α-Cypermethrin Pyretroit 0.3-0.6 II
Bifenthrin Pyretroit 0.48-0.96 II
Cypermethrin Pyretroit 0.5-2.0 II
Deltamethrin Pyretroit 0.25 II
λ-cyhalothrin Pyretroit 0.25 II
Permethrin Pyretroit 2.5 II

a.i.aktif madde
a Iı sınıf ; orta derecede tehlikeli, III sınıf ; hafif tehlikeli, U sınıf ; normal kullanımında akut tehlikesiz



10.4 Akarisitlerin açık alan uygulamaları

Rezidüel akarisitler ağır salgınlarda kenelere trombolucid kenelere salgının patojenin taşınması için yüksek risk içerdiğinde uygulanabilir. Bu metod pahalıdır ve haşare kontrolünde kullanılmasından daha az etkilidir çünkü keneler sıklıkla zemin seviyesinde sabit mikro habitatların lenf sistemlerinden daha fazlasına ulaşamaz ve yumurta bırakma veya tüylerini dökerken zeminde çatlaklarda bulunurlar . Böyle uygulamalar en iyi vejetasyonu temizlemede ve hijyeninde tamamlayıcı olarak kullanılır.

Trombiculid kenelerinin sadece larvaları ; çoğunlukla pire olarak bilinirler, kanla beslenenler, erginler ve nimfler; diğer arthropodlarda serbestçe yaşayarlar. Kene larvaları doğal olarak küçük memelilerde beslenirler ve yüksek habitat özgüllüğüne konukçuların ekolojik koşullarına sahiptir. Tipik olarak, ikincil olarak çalı vejetasyonunda ve üretim yapılan tarım alanlarında bulunur. Vejetasyonun temizlenmesinde trombiculidlerin mücadelesinin bazı etkileri vardır ancak kesinlikle salgının odağını lokalize etmek zordur . Kemirgen populasyonlarını azaltmakta etkilidir. Uygun kıyafet giyilmesi ve kimyasal repellentlerin kullanımı trombiculidlera saldırması riskinin azaltılmasında etkilidir.

Tablo 18 da listelenen akarisitlerden bazıları örneğin carbaryl , propoxur, deltamethrin ve λ – cyhalothrin açık alan uygulamalarında kullanılabilir . Sıvı formulasyonlar sırt pulverizatörleriyle veya araçlara monte edilen cihazlarla en iyi şekilde uygulanabilir. Pellet formulasyonlar, vejetasyona penetre olabildikleri ve akar mikrohabitatlarına ulaşabildikleri için , zemin ilaçlamasının yapılacağı alanlarda kullanılmalıdır. Su yollarının ve yakın alanların ve hedef olmayan organizmaların kirletilmemesine önem verilmelidir.


10.5 Çiflik hayvanları konukçularındaki kenelerin mücadelesi

Köpeklerde Rhipicephalus sanguineus mücadelesinde hayvansal preperatları, akarisit uygulanmış tasmalar , şampuanlar veya yağımsı toz veya dökme formulasyonlar ufak bir uygulamadan sonra deriye nüfus ettiklerinden uygulanabilir. Çoğunlukla kullanılan akarisitler: amitraz, carbaryl, fipronil ve permethrindir.

İnsanlarda Otobius megnini salgının riski sığırlara hayvansal akarisitlerin toz, daldırma veya sprey formulasyonları ile azaltılabilir. Atların ahırları için satılan insektisitler kene mücadelesinde oldukça etkilidir.Her iki konukçu türünde de veya dökme formulasyonların kulaklara dökülmesi çok daha ekonomiktir. Genel olarak kullanılan insektisitler; amitraz, permethrin ve propoxur dur. İnsan kulağına kulak kanalından kenelerin bulaşmasını önlemek için ilaçlamak gerekmektedir.

Kuzey Amerika’da Ixodes dummini kenelerinin beslenmesiyle taşınan Borrelia burgdorferi nin enfeksiyonu ile mücadelede sistemler uygundur. BU sistemlerde , permethrin uygulanmış pamuk , yün olgunlaşmamış kene ve Borrelianın doğal kemirgen konukçularının habitatlarında fare yem kutularına yerleştirilir.Fare bu yemi kürküne alır. Bu sistem kene populasyonunu azaltır ancak kar amaçlı uygulanabilirliği sınırlıdır.


10.6 İnsanlara direk uygulama ile akar mücadelesi

İnsanlara akar bulaşması hastalığa yol açmaktadır, genellikle bu durum fakir yaşam koşullarına sahir alanlarda veya bağışıklık gelişiminde görülmektedir. Sarcoptidae ‘uyuz hastalığı akarları ’ olarak bilinirler. Sarcoptes scabei var. Hominis insanlara özelleşmiştir ve insanlarda uyuz hastalağına sebep olurlar ancak bazı türlerin varyeteleri domuzlarda, sığırlarda, develerde ve yabani hayvan türlerinde görülmektedir. Hayvanlardaki bu salgın
insanlarda salgınlara yol açabilir ancak ağır salgınların olmasına izin verilmemelidir. Akarlar insan epidermisinde özelliklede nemli alanlarda beslenir ve ürer. Antijenik proteinler dışkılarınla dermal hiperhassiyet reaksiyonları aconthosis ( hücre katının kalınlaşması) ve pruritusa yol açarlar.

Kıyafetler çok sıcak suda yıkanarak veya % 1.0 permethrin acarisit sisleyerek uygulanabilir. % 0.1 lik γ –hexachlorocychexane (lindane) organoklorin akarisitle ve % 25 lik benzyl benzoate solusyonları enfekteli kişiler akarisit uygulamaları kullanılır. Birçok ülkede günümüzde lindane yayılmıştır. Avermectin antiparazitlik materyal ivermectin oral formulasyon kliniksel araştırmalar da Sarcoptes salgınına (scabies) karşı etkilidir ancak avermectin henüz sadece hayvansal kullanım için ruhsatlandırılmıştır.

Demodex kene türlerinden D. folliculorum insanların genel saldınlara yol açarlar ancak pek sık görülmemektedir ve hastalığa yol açmazlar.Epidermisin içerisinde yaşarlar ancak saç diplerindedirler. Nadir koşullarda, salgın kirpiklerde de görülebilir, blepharitise yol açarlar ve bazen başta görülürler. Antiparazitik uygulamalar %5 lik permethrin merhemi top şeklinde uygulanarak sağlanabilir.

[uvkb.org]

Cevap: ÇEVRE SAĞLIĞI İÇİN ÖNEMLİ OLAN VEKTÖRLER ve HAŞERELERİN KONTROLÜ İÇİN KİMYASAL METODLAR

11. AKARLAR

Bu bölüm birinci bölümdeki uygun vektör kontrol yönteminin seçimi ve pestisitlerin kullanımı ve ikinci bölümdeki pestisitlerin güvenli kullanımı ile uygulama ekipmanları hakkındaki bilgilerin hepsi birlikte düşünülmelidir.

Acari: Pyroglyphidae akarları ev tozlarında görünebilir populasyonlardır. Dermatophagoides spp. dünya çapında ev tozlarında görülen akarların %70 ini teşkil etmektedir, en yaygın olan iki tür ise; D. pteronyssimus ve D.farinea. Üçüncü sırada ise Euroglyphus maynei dir.

Ev akarlarının yoğunluğu ve dağılımı lokasyona ve mevsime bağlı olarak değişmekle beraber, çoğunlukla nemle alakalı olarak yoğunluğu artmaktadır. Kritik neme bağlı olarak salgı bezlerinde yükselen su miktarı eğer 15-30oC de ve %55-73 e eşit veya daha fazla su kaybetmektedir. Ev akaraları için optimum nem % 70-75 nem 20-25 oC dedir (Bazı türlerde değişiklik olabilmektedir)ve bu koşullar altında en yüksek büyüme populasyon oranı ve potensiyal üremeyi gerçekleşeceklerdir. Akar populasyon yoğunluğunu azaltmak üzere yapılan herhangi bir ölçme faydalı olduysa bu sıklıkla yapılmalıdır. Gelişimin uzaması için gerekli zaman , sıcaklığın ve nemin düşmesine bağlıdır. Bu akarların neden şilte ve kanepeleri halılardan veya zeminden ziyade tercih ettiklerini ve şilte yada yatak gibi yerlerde kalarak uygun nem ve sıcaklığı bir sene boyunca sağlamaktadırlar ve buraları bol miktarda gıda kaynağı sağlamalarını içerir: insan derisini parçalanarak kanatılması .

Ev akarları proteaslarıyla insan derisini kanatarak beslenirler. Allerjenik glikoproteinli iki esas ev akarı türü: Der p 1 ve Der f 1dışkı pelletlerinde bulunur. ev tozu rahatsız ettiği zaman havaya kalkarlar çapları 20μm a gelir. Her dışkı partikülü 0.2 ng allerjenik madde hassaslaştırmakta ve astım, atopik dermatitis ve uzun süreli burun iltihanı gibi insan alerjilerine yol açmaktadır.

Gelişmekte olan ve gelişmiş ülkelerde atopik koşulların hakim olmasından dolayı dünya çapında artmaktadır. 1998?de yayınlanan bir çalışma , astım belirtilerinin Avustralya?da ve Yeni Zellanda? da %20-30, Brezilya?da % 15-25, Hindistan?da % 5-20, Kuzey Afrika ?da % 15, Britanya ?da % 15-35 göstermektedir. Ev akarlarının alerjisine maruz kalmalara bağlı olarak yaygınlığı daha da artacaktır.

Önemli ölçüde kontrol etmek için maruz kalma < 2 μg Der p 1?e azaltılmalıdır(ev akarları- atopik direnç ) ve tercihen < 1 μg/ g veya toz başına 100 akar/g olmalıdır. Eradikasyon olası değildir.





11.1.Akarların kontrolü

Evlerdeki akarların seviyesini ve alerjenitelerini azaltmak için belli aralıklarla evlerde direnç gelişiminin aşağısında tutmak için maruz kalma kontrolleri yapılmalıdır. Bu örnekler alnıarak, genellikle elektrik süpürgesinden , 1 m2 lik halı parçası alınarak veya 2 dakika oturulan minderden parça alınarak yapılır. Toz, elekten geçirilir ve tartılır ve akarlar yüzdürme veya filtre edilir ve sayılır . Maruz kalma için tekrarlanan ölçümler birim alandaki akar sayısı birim ağırlıktan daha çok tercih edilir, toz uygun bir yere boşaltılarak, karıştırılır, denenir. Özelleşmiş immuno(bağışıklık) çalışmaları enzyme ?linked immunosorbent assay( ELIZA testi)saflaştırılmış allerjenlerin miktarının sınıflandırımlası kullanılır. toz örneğindeki klinik olarak başarı elde etmek için yeterli değildir evlerdeki tozlarında ortadan kaldırılması gerekmektedir.Bu akarlardan daha az zaman ve labaoratuvar örneği almayı gerektirir.

Mücadele de ev akarları nerede en yoğun ve alerjenik ise orası hedeflenmelidir. İnsanlar 6-8 satlerini kanepeleri, yatakları ve yastıklarında geçirdiklerinden buraları en kritik yerlerdir.

İlk olarak, ev akarları ve allerjenitelerinin alerjik koşullar altında risk faktörleri çerdiği kabul edilmelidir ve laboratuvar çalışmaları ile akarları azaltmak için evlerde birçok girişimde bulunulmuştur. Bu evcil habitatlarının değişmesi, tamamen uzaklaştırılması , kimyasallarla yada onların büyümesini sağlayan şeylerin daha az bulunmasına olanak sağlayarak olur. Akarlara karşı bütün kliniksel metotlar özellikle tek metot kullanıldığında başarılı olmamıştır. Uygulamadan 6 ay sonra etkinliği test edilmelidir. Dahası, entegre uygulama yakşaımı ile ölü akarlar sayılır ve alerjiye neden olan maddelerin uzaklaştırılması gerekmektedir.

İdeal olan kontrol ölçümleri;

? uzun vadede etkilidir, 6 ay aralıklarla yapılan çalışmalar astım hastalığında azalma görüldüğü saptanmıştır.
? Astım hastaları için uygun olmalı, örneğin koşulları ağırlaştırmayan
? Ev kullanımına uygun olmalı
? Basit ve ucuz olmalı
? Alerjiye neden olan maddelere maruz kalma < 2 μg Der p 1 veya toz başına 100 akar/g olmalıdır.

11.2 Ev akarlarının kimyasal kontrol metotları

Evlerdeki akar alerjiye neden olan maddeleri (örneğin tannic asit, benzyl tannate)denature eden kimyasallar ve giren akarların besin sağlayıcıları olan fungusları öldürmek (örneğin antifungal antibiyotikler) veya direk akarları öldürmek(akarisit) kullanılmaktadır.

Tannic asit, ile 20 ml/m2 sisleme yapılarak 1-2 ay için alerjiye neden olan maddeler seviyesi azaltılabilir ancak dikkatli bir şekilde kullanılmazsa simptomları azaltmaktan ziyade atopik özellikler arttırabilir. Antifungal antibiyotikler natamycin gibi (Tymasil diye pazarlanan , 3 kere 600 mg/ m2 olarak bir yıl boyunca) kullanarak ev akarları populasyonlarını ve alerjiye neden olan maddelerin seviyelerini realistik koşulların altına indirmeyiniz. Fungisitlerin ugulanması ev akarları seviyesini arttırabildiği gibi azaltadabilir.

Birçok akarisit laboratuvar da ev akarlarını öldürmede etkili bulunduğundan ticari olarak uygundur , evlerdeki karışım yapılarak uygulamaları da uygun bulunmuştur ve kiliksel olarak gelişimlerine dair bir bilgi sınırlı yada yoktur. Etkinlikleri uygulama metodundan ( örneğin doğal yada sentetik dokumalı halılar veya kısa yada uzun ipleri), alerjiye neden olan maddelerin doldurulmadan önce karıştırılması ve uygulanan subsrate gibi faktörlerden etkilenir.

En yaygın olarak kullanılan akarisit Benzyl benzoate tır. Genellikle halılarda yaylı yataklara göre daha etkilidir , çünkü yaylı yataklardaki alerjiye neden olan maddeler böyle geniş bir rezervuara sahiptirler ve akarlarla uygulanmayan yataklarda ve halılarda yatak odasında uygulanmasını hızla takiben tekrar salgın yayılmaktadır. 2g/m2 dozunda şampuanı kullanılarak halılara uygulanan organofosfat primiphos-methyl (veya yumuşak eşyalara aeresol şeklinde) veya bir aerosol olarak yumuşak mobilyalara uygulanarak hem canlı akar sayısını hemde alerjiye neden olan maddeleri azaltır, kısa dönemli etkiye sahiptirler, uzun süreli etkiye sahip olması için bazı uygulamalar yapılması gerekmektedir. Bu ev uygulamlarında güvenliği artttıracaktır, uygulamalarda özellikle yataklar ve kanepeler gibi yakın temasta bulunana yerler hedef alınmalıdır.

Permethrin gibi sentetik pyretroitler ve D-phenothrin insanlarda Benzyl benzoate ve organofosfatlardan daha düşük simüle etkisine sahiptir. Permethrin, laborotuvar testlerinde karşı D. Pteronyssinus ve D. Farinae etkilidir. Pyretroitrin bazlı aerosoller fungisit içerebilmekte olup, endüstriyelleşmiş ülkelerde ev ortamında kullanımı uygundur. akarisit içeren sisleme aerosolleri , ev akarlarını öldürmede etkili olabilimektedir, ancak tekrarlanan uygumalar gerekmektediri buda astım hastalrının sislemede kazaeseri solunumunla tahrişe neden olabilmektedir. Ev kullanımı için yatakların 450 mg/ m2 dozunda permethrin ile ilaçlanması daha uygundur. Yavaş salınımlı permethrin?in en az 27 ay gibi önemli derecede azaltmaktadır ve hiçbir simüle etkisi atopik olmayan özeelikleri bulunmamıştır. Permethrinin uygulandığı yataklardaki astım simptomlarını azaltmaktaki etkinliği test edilmiştir.

Ev akarlarının kimyasal ekolojileri akarisit uygulanan tuzaklara ev akarlarını cezbedetmek üzere semio-kimyasal cezbedicilerin potensiyel kullanımları nedeniyle dikkat çekmektedir.Bu etkili bir uygulama için gerekli akarisit miktarını azaltacaktır, böylece simüle etkisinin potensiyal riski azalacaktır.

Bununla birlikte, ev akarları alerjiye neden olan maddeleri dikkat çekecek şekilde stabildir, 18 ay boyunca aktiftirler. En çok etkili akarisitler sadece canlı akarları öldürürler ve akarların daha sonraki erken büyümelerini sağlayan alerjiye neden olan maddeleri yok eder. Böylece akarisitler, kliniksel olarak izolasyonda etkili olurlar ve dahası yapılan ölçümler de mevcut olan alerjiye neden olan maddelerin elektrik süpürgesiyle çekilerek uzaklaştırılması gerekmektedir.

11.3 Kimyasal olmayan anti-akar ölçümleri

11.3.1 Habitatın uzaklaştırılması
Kliniksel gelişimler yatak odası halılarının yerine ahşap yada vinyl zemin kaplaması yapıldığında gözlemlenmiştir. Yatakları ve yatak örtülerinin değiştirilmesi kısa süreli etkili bulunmuştur, çünkü yeni yataklar yumuşak mobilyalardan veya halılardan hızla enfektelenmiştir.

11.3.2 Tozun uzaklaştırılması

Canlı ev akarları elektrik süpürgesiyle çekilmeye karşı dayanabilir, çünkü halıya emici ağızlarınla halı tüylerine yapışıp ayaklarınla tutunmaktadırlar. Elektrik süpürgesiyle tozun uzaklaştırılması tek başına alerjiye neden olan maddelerin seviyesini azaltmaktadır ancak uzun süreli etkisi başarılı olmayacaktır çünkü canlı kalan akarlar alerjiye neden olan maddelerin reservuarı yeniden dolcaktır . Günümüzdeki bazı model elektrik süpürgeleri tanecikli hava filtreleri yüksek etkinlik içermeleriyle, > 1μm partikülleri önlemek için uygun şekilde oturtulduğunda kullanımı uygundur. Astımlı kişiler elektrik süpürgesi şiddetli alerjiye neden olan maddelerin kullanımı sırasında havaya kalkması nedeniyle kullanmamalıdır.

11.3.3 Dondurma ve ısıtma

Yatak örtüleri > 55 oC de yıkanmalıdır. Yumuşak mobilayalardan ufakları örneğin çocukalrın oyuncakları polyetilene torbalara konulmalıdır ve ev akarlarının ödürülmesi için derin dondurucuda gece boyunca bekletilmelidir. Halılara ve yumuşak mobilayalara deneyimli personel tarafından uygulanması ev akarlarının yoğunluğunu azaltmakta etkilidir ancak tekrarlanan uygulanmalar uzun sürei etkinliği korumak için gereklidir ve bu pahalı olabilmektedir. Aksi takdirde, halıların buharla yıkanması da akarların öldürülmesinde ve alerjiye neden olan maddeleri azaltmakta kısa süreli olarak etkilidir.

11.3.4. Nemliliğin azaltılması

Oda sıcaklıklarında , kapalı alan nemini azaltmada kış ayları boyunca <7.0 g/kg veya % 45 bağıl nem normal oda sıcaklığında ev akarları seviyesini azaltmaktadır. Danimarka?da ?İklim terapisi? merkezi mekaniksel havalandırma ısıtma birimleri ile astım hastalarında akarlar karşı alerjiye neden olan maddelerin simptomlarını iyileştirme arasında ilişki olduğu görülmüştür ancak Britanya ?da bu görülmemiş , evlerdeki iklim nemli ve enerji Danimarka?dan daha az etkili bulunmuştur. Benzer olarak Britanya?da akar alerjiye neden olan maddelerin seviyelerini nem gidericiler pek önemli derecede azaltmamıştır.

11.3.5 Yarı-geçirgen kasalar

Yarı-geçirgen kasalar alerjiye neden olan maddelere karşı bariyer oluştururlar vehava sirkülasyonunu sağlarlar ve plastik köşelere göre daha rahat uyumaya elverişlidirler.
Bu kasalar yataklarda kullanımı uygundur ve astım simptomları konusunda uzun dönemli kliniksel gelişimler kaydedilmiştir. Yatak örtüleri > 55 oC de yıkanmalıdır ve yüzleri sürekli değiştirilmelidir, halıların, bazaların içlerinin , kasaların üzerleri düzenli olarak yıkanması alerjiye neden olan maddeler yaşamaya devam etmemeleri için gereklidir. .