Avrupa Birliği'nde Süs Bitkilerinde Pestisit Kullanımı Nasıl Düzenleniyor?

Hollanda'da bir saksılı süs bitkisi üreticisiyle Almanya'da peyzaj ağacı yetiştiren fidanlık aynı Avrupa Birliği mevzuatının içinde çalışıyor. Fakat aynı bitki koruma ürününü aynı koşullarla kullanabilecekleri sonucu çıkmıyor. Bir ürünün etken maddesi AB'de onaylı olabilir; ticari ürün yalnızca belirli ülkelerde ruhsatlı olabilir; izin verilen kullanım sera ile sınırlı olabilir veya “süs bitkileri” başlığının altında kesme çiçekler açıkça hariç bırakılmış olabilir.

Türkiye'de B-Reçete tartışmasında sık sorulan “Avrupa'da bu iş serbest mi?” sorusunun cevabı buradan başlıyor: AB'de süs bitkilerine pestisit uygulaması serbest bir alan değil. Ancak bütün ülkeler için Türkiye'deki B-Reçete'ye birebir benzeyen, tek merkezden bütün ilaçların aynı reçete süreciyle satıldığı ortak bir AB ekranı da yok.

Avrupa sistemi üç katmandan oluşuyor: AB düzeyinde aktif madde değerlendirmesi; üye devletin ticari ürün ve kullanım ruhsatı; profesyonel kullanıcının eğitim, etiket, entegre mücadele ve kayıt sorumluluğu. Bu katmanlar birbirine bağlı, fakat aynı işlem değil.

Özgür Bahçeci dizisinin 22. yazısında B-Reçete'nin fidanlık üzerindeki uygulama yükünü, 23. yazısında muafiyet iddiasını, 25. yazısında ruhsatlı kullanım açığının nedenlerini incelemiştik. Bu yazının amacı o sonuçları tekrarlamak değil. Avrupa'da üretici gerçekten hangi kurala bakıyor, bir saksı veya ağaç partisini nasıl kayıt altına alıyor ve farklı ülkelere ait ruhsatları nasıl ayırıyor? Bunları mevzuat ve resmî ülke uygulamaları üzerinden göstereceğiz.

Avrupa'da önce etken madde, sonra ticari ürün değerlendirilir

AB'de bitki koruma ürünlerini düzenleyen temel metin 1107/2009 sayılı Tüzük. Avrupa Komisyonunun resmî açıklaması, aktif maddelerle ticari ürünler arasında net bir ayrım yapıyor.

Aktif madde için Birlik düzeyinde değerlendirme ve onay süreci işliyor. Üye devletler, Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA) ve Avrupa Komisyonu bu zincirde görev üstleniyor. Maddenin onaylanması, gerekli koşullarla bir veya daha fazla ticari ürünün geliştirilmesine imkân verebilir.

Ancak onaylı aktif madde, AB'nin her ülkesinde her süs bitkisinde kullanılabilecek ürün anlamına gelmiyor. Ticari preparatın piyasaya arzı ve kullanımı için ilgili üye ülkede ruhsat gerekiyor. Ruhsatın bitki, zararlı, yetiştirme ortamı, uygulama şekli ve risk azaltıcı şartları da bulunuyor.

Bir fidanlık için dört kontrol birbirinden ayrı:

Bu dört kontrolü geçmeyen bir kimyasal, yalnızca sahada etkili olduğu bilindiği için uygulanamaz.

Avrupa Komisyonu — Aktif maddelerin AB düzeyinde onayı

Avrupa Komisyonu — Ticari bitki koruma ürününün üye devletlerde ruhsatlandırılması

Üç ruhsat bölgesi var; buna rağmen tek Avrupa ruhsatı yok

AB ürün ruhsatlandırmasında Kuzey, Orta ve Güney olmak üzere üç değerlendirme bölgesi kullanıyor. Bir üye ülke, ilgili bölgede dosyayı değerlendirerek diğer ülkelerin karar sürecine veri sağlıyor.

Üreticilerin özellikle karıştırdığı kısım şu: Bölgesel değerlendirme ortak olabilir, ama ürünün ilgili ülkede ruhsatlı olup olmadığı yine kontrol edilir.

1107/2009'un 40–42. maddeleri kapsamında mutual recognition (karşılıklı tanıma) başvurusu mümkündür. Ancak bu, Hollanda'da ruhsatı olan bir ürünün Almanya'da veya İtalya'da otomatik satılabileceği anlamına gelmez. Başvurunun kapsamı ve karşılaştırılabilir tarımsal koşullar değerlendirilir; ilgili ülkenin kararına ihtiyaç vardır.

Ayrıca AB'nin resmî açıklamasına göre sera kullanımları, hasat sonrası uygulamalar, boş depoların işlenmesi ve tohum uygulamaları için değerlendirmede AB tek bölge gibi ele alınabilir. Bu özel teknik yaklaşım da her seranın bütün ürünler için otomatik izin aldığı anlamına gelmez.

Örneğin Hollanda'daki kapalı saksılı çiçek serasında bir ticari ürün kullanılıyorsa, Almanya'da açık arazide yetiştirilen peyzaj ağacına aynı ürünün uygulanabilmesi için ülke ruhsatı ve açık alan tavsiyesi ayrıca gerekli olabilir.

Sektör temsilcilerinin AB'deki “tek pazar” kavramını pestisit ruhsatında otomatik tek etiket sanması bu nedenle tehlikeli.

Avrupa Komisyonu — Ruhsat bölgeleri, sera istisnası ve karşılıklı tanıma işlemi

Hollanda örneği: “Süs bitkisi” demek yetmiyor, kapalı veya açık üretim de tanımlanıyor

Hollanda'da ruhsat ve kullanım sorgusunun resmî adreslerinden biri Ctgb (College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden). Kurumun Toelatingen databank açıklaması, arama sonucunun yalnızca kısa özet olduğunu; bağlayıcı kullanım bilgisinin ürünün wettelijk gebruiksvoorschrift adlı yasal kullanım talimatında ve etiketinde bulunduğunu vurguluyor.

Ctgb'nin tanımladığı onbedekte teelt (açık üretim) ile bedekte teelt (kapalı/örtü altı üretim) farkı fidanlık için kritik.

Kurumun açıklamasına göre açık üretimde atmosferle sürekli doğrudan temas bulunur. Cam veya plastik altında, atmosferle sürekli açık temasın kesildiği yetiştirme ise uygun şartlarda örtü altı üretim olarak değerlendirilebilir. Bazı tünellerin örtüsü üretim sırasında kaldırılıyorsa durum değişebilir.

Bir fidanlığın açık alanda saksılı bitki yetiştirmesi, sırf ürün saksıda diye onu örtü altı üretimi yapmaz. Aynı şekilde kapalı üretim alanında kullanılan bir ürünün açık alanda serbest olduğu varsayılamaz.

Ctgb ayrıca ürünlerin yasal kullanım talimatlarında bitki gruplarının hiyerarşik olarak tanımlanabildiğini açıklıyor. Etikette yalnızca tek bir bitki adı yerine üst yetiştiricilik grubu kullanılabilir. Üretici, ürünün ait olduğu grubun kapsamını ve varsa istisnaları kontrol etmeli.

Bu, Türkiye için önemli bir teknik ders: Gerçek ruhsat sorgusu yalnızca marka adının listede bulunması değil, kullanım grubunun, yetiştirme ortamının ve ürünün güncel talimatının okunmasıdır.

Hollanda Ctgb — Ruhsat veritabanı, açık/örtü altı yetiştiricilik tanımı

Hollanda Ctgb — Yasal kullanım talimatı ve ürün grubu hiyerarşisi

Almanya'da bir ürünün gerçek ruhsat ekranı ne gösteriyor?

Almanya'nın Bundesamt für Verbraucherschutz und Lebensmittelsicherheit (BVL) kurumu, ülkede izin verilen bitki koruma ürünlerinin kullanım kayıtlarını yayımlıyor. Bu kayıtlar genel “pestisit listesi”nden çok daha ayrıntılı.

BVL'nin veritabanındaki 006370-00/06-007 numaralı bir resmî kullanım kaydını örnek alalım. Burada profesyonel kullanım, sera, süs bitkileri ve belirli yaprak biti ile beyazsinek hedefleri ayrı ayrı belirtiliyor. En önemli ayrıntılardan biri, ilgili satırda kesme çiçeklerin açıkça hariç tutulması.

Bu örnek ilaç tavsiyesi değildir; ruhsat bilgisinin nasıl ayrıntılandırıldığını göstermek için seçildi. Ürünün adı, ruhsatının güncel statüsü veya etiketi değişebilir. Türkiye'de bu ürünün aynı kullanımına izin verildiği de iddia edilmiyor.

Aynı kaydın teknik alanları arasında kullanıcı sınıfı, yetiştirme alanı, hedef organizma, bitki gelişim dönemi ve uygulama sayısı gibi sınırlamalar bulunabiliyor.

Türkiye'de “Süs bitkilerinin hepsine bir etken madde ruhsatı verilsin” diyenlere bu kayıt bir şey söylüyor: Bir ülkede süs bitkileri için ruhsatlı kullanım bulunması, bütün süs bitkilerinin aynı izin kapsamına girmesi demek değil.

Özellikle kesme çiçek, kaplı çalı ve açık alan peyzaj ağacı aynı bitkisel ürün grubunun içinde görünse bile kullanım şartları ayrı olabilir.

Almanya BVL — Örnek resmî ruhsat kaydı; sera, profesyonel kullanıcı ve kesme çiçek istisnası

Gıdaya yönelik kalıntı kuralı, süs bitkisini denetimden çıkarır mı?

Gıda olarak tüketilen ürünler için maksimum kalıntı limiti (MRL) ayrı bir tüketici sağlığı konusudur. Peyzajda kullanılacak çınar yaprağının yenilmesi beklenmediği için gıdadaki hasat öncesi bekleme mantığı çoğu süs bitkisi kullanımında aynı biçimde işlemez.

Ama bir ticari ürünün insan veya çevre açısından güvenli kullanımı yalnızca gıda kalıntısından ibaret değil. Süs bitkisi yetiştiriciliğinde çalışanların uygulama sonrası bitkiye teması, uygulayıcının maruziyeti, açık alanda sürüklenme, su ortamına taşınma ve hedef dışı canlılar gibi konular hâlâ önemlidir.

AB'nin 1107/2009 sayılı Tüzüğünün 55. maddesi, ürünlerin etiket koşullarına uygun kullanılmasını ve entegre mücadele prensipleriyle uyumlu olmasını öngörüyor. Yani bitkinin gıda olarak kullanılmaması, ürünü etiketten bağımsız kullanma hakkı yaratmaz.

Nitekim Almanya'daki yukarıdaki örnek kullanımda da hasat bekleme süresiyle ilgili ifade yer alırken sera kullanımının sınırları ve profesyonel uygulama koşulları ayrıca korunuyor.

Gıda dışı üretimde kalıntı değerlendirmesinin farklı olması, işçi ve çevre güvenliği önlemlerinin gereksiz olduğu anlamına gelmez.

1107/2009 sayılı AB Tüzüğü — Madde 55 etiket ve doğru kullanım; Madde 67 kayıt yükümlülüğü

AB'de yalnızca ilaç kullanımı değil, mücadele kararı da yönetiliyor

Avrupa'nın ikinci ana düzenlemesi 2009/128/EC sayılı Sürdürülebilir Pestisit Kullanımı Direktifi.

Bu düzenleme profesyonel kullanıcı eğitimi, danışmanlık, uygulama ekipmanının denetimi, hassas bölgelerin korunması, risklerin azaltılması ve entegre zararlı yönetimi (IPM) ilkelerini kapsıyor.

Direktifin 14. maddesi ve Ek III'ü, yalnızca ürün seçimini değil mücadeleye ne zaman ve nasıl karar verileceğini ele alıyor. Önleme, hijyen, bitki materyali seçimi, zararlı izleme, gerektiğinde biyolojik veya fiziksel yöntemler, ölçülü müdahale ve sonuçların değerlendirilmesi bu yaklaşımın temel parçaları.

Örneğin bir süs bitkisi serasında yaprak biti görülmesi otomatik olarak bütün serayı ilaçlama kararı doğurmaz. Zararlının dağılımı, bitki türü, doğal düşmanların varlığı, ürünün satış dönemi ve gerçekten ortaya çıkan zarar değerlendirilir.

Aynı şekilde açık alanda bir peyzaj ağacında birkaç yaprak lekesi görülmesi ile bütün satış partisinin ticari kalitesini kaybetmesi aynı durum değildir.

IPM, mutlaka kimyasal kullanılmaz demek değil; gereksiz kullanımdan kaçınıp zorunlu olduğunda hukuka uygun ve hedefli uygulamayı seçmek demektir.

Bu direktif her üye ülkede aynı fidanlık kayıt ekranının kullanılmasını zorunlu kılmıyor. Ortak esaslar üye ülkelerin ulusal düzenleme ve eylem planlarıyla uygulanıyor. Dolayısıyla “Avrupa'da bütün üreticiler aynı reçete sistemini kullanıyor” iddiası doğru değil.

Avrupa Komisyonu — Pestisitlerin sürdürülebilir kullanımı, IPM ve ulusal eylem planları

AB 2009/128/EC — Madde 14 ve Ek III, entegre mücadele

Peki 2026'da AB'de kayıt zorunluluğu var mı?

Evet. Kayıt zorunluluğu yeni başlamış bir uygulama değil.

1107/2009 sayılı Tüzüğün 67. maddesi, profesyonel kullanıcıların uyguladıkları bitki koruma ürününe ilişkin kayıtları en az üç yıl tutmasını öngörüyor. Kayıtta ürün adı, kullanım zamanı, doz, uygulanan alan ve bitki bilgisi bulunmalı.

Burada bir başka ayrım var: Üretici, satıcı, ithalatçı ve dağıtıcıların ürün hareketlerine ilişkin kayıtları ile uygulayıcının kendi kullanım kaydı aynı şey değil. Söz konusu madde, ticari tedarik zincirindeki ilgili aktörler için en az beş yıllık, profesyonel kullanıcı için ise en az üç yıllık kayıt süreleri belirliyor.

Böylece Avrupa'da bir fidanlığın ürün almasıyla uygulaması birbirinden ayrı izleme yükümlülüklerine bağlı olabiliyor. Ancak bu genel çerçeveden, Türkiye'deki riskli beş aktif madde için kullanılan B-Reçete'nin aynısının AB düzeyinde zorunlu olduğu sonucu çıkmaz.

AB'de kullanım kaydı vardır; reçete, satış izin belgesi veya danışman onayı gibi başka ulusal süreçlerin bulunup bulunmadığı ise ilgili ülke ve ürün bakımından ayrıca araştırılmalı.

2023/564 ile getirilen elektronik kayıt sistemi neyi değiştirdi?

2023/564 sayılı AB Uygulama Tüzüğü, profesyonel bitki koruma ürünü kullanıcılarının kayıtlarının içeriğini ve makine tarafından okunabilir elektronik biçimini daha ayrıntılı düzenliyor. Uygulama tarihi 1 Ocak 2026.

Yazı hazırlanırken yürürlükteki konsolide metin, kayıt alanını yalnızca bir tarla parseliyle tanımlamıyor. Bitki ve üretim yeri bilgisi için uygun EPPO kodlarının, gerektiğinde gelişme dönemi için BBCH sınıflandırmasının kullanılmasını öngörüyor.

Özellikle süs bitkileri açısından üç durum birbirinden ayrılmış:

Bu tablo, yönetmelikteki kategorileri özetler; her fidanlığın tüm uygulamalarını aynı satıra koyduğu anlamına gelmez.

Bizi ilgilendiren asıl husus, alternatif yer veya üretim birimi kimliklendirmesinin AB mevzuatında açıkça düşünülmüş olması. Fidanlıkta her bitki sabit bir tarla parselinde büyümeyebilir. Sera bölümü, kaplı üretim alanı veya özel yetiştirme birimi uygun biçimde tanımlanabilir.

Bu, Türkiye'de B-Reçete sisteminin aynı veri alanlarını zaten kullandığını kanıtlamaz. Fakat ürün, alan ve kullanım yerinin gerçek fidanlık düzenine göre temsil edilebilmesi için mevzuat örneği sunar.

AB 2023/564 sayılı Uygulama Tüzüğü — 2025 değişiklikleri işlenmiş konsolide metin ve kayıt ekleri

“2027'ye ertelediler, demek ki 2026'da kayıt tutmuyorlar” doğru mu?

Hayır. 31 Ekim 2025 tarihli 2025/2203 sayılı değişiklik, üye devletlerin 1 Ocak 2027 öncesindeki uygulama kayıtlarının öngörülen elektronik formata aktarılmasını istememe yönünde esneklik tanıyabilmesini sağlıyor.

Bu değişiklik mevcut kayıt tutma yükümlülüğünü ortadan kaldırmıyor. Düzenleme özellikle küçük ölçekli, yaşlı üreticiler ve tarım dışı profesyonel kullanıcılar için hazırlık ve eğitim süresinin sınırlı olabileceğini gerekçe olarak gösteriyor.

Konsolide 2023/564 metninde elektronik aktarım için 30 günlük genel kural, 2030 öncesi kullanımlarda belirli şartlara bağlı daha uzun aktarım süreleri ve 2027 öncesinde üye devletin verebileceği özel esneklik birlikte bulunuyor.

Dolayısıyla “AB'de herkes 2026'dan itibaren uygulamadan sonraki 30. günde aynı sisteme giriyor” da, “2027'ye kadar hiçbir şey kaydedilmiyor” da yanlış.

Doğru yaklaşım şudur: Kullanım kaydı ve kayıtların elektronik biçimde sunulması iki farklı yükümlülüktür. Üye devletin esnekliği kullanıp kullanmadığını, kendi ulusal uygulamasından doğrulamak gerekir.

Bu mevzuat ayrımının Türkiye için pratik değeri var. İzlenebilirlikten vazgeçmeden, küçük işletmelerin elektronik sisteme geçişini gerçek eğitim ve kayıt kapasitesiyle eşleştirmek mümkündür.

AB 2025/2203 — 2027 öncesindeki kullanımların elektronik biçime aktarılmasına ilişkin geçiş imkânı

Avrupa bir fidanlıkta hangi bilgilerin tutulmasını amaçlıyor?

Örnek bir ticari fidanlık düşünelim: Açık alanda 8.000 metrekare peyzaj ağacı yetiştiriliyor; ayrıca 750 metrekare kapalı serada saksılı süs bitkileri bulunuyor. Bir zararlıya yönelik uygulama yalnızca seranın belirli bölümünde yapılmış olsun.

Kayıt sisteminde tüm işletmenin 8.750 metrekaresini “ilaçlanmış alan” gibi göstermek, işlem fiilen yalnızca bir bölümde gerçekleştiyse doğru bir veri olmaz.

Uygulanan ticari ürünün ruhsat numarası, uygulama tarihi, ruhsatlı kullanımla uyumlu miktar ve ölçü birimi, gerçek uygulama bölgesi, ilgili bitki veya ürün grubu ve kullanıcı kaydı doğru tutulmalı. Sera içindeki bir uygulamada uygun koşullarda hacim veya yüzey bilgisi önemli olabilir.

Burada “Sera 750 metrekare, o hâlde bütün ilaçlar aynı miktardan hesaplanır” gibi yanlış bir çıkarım yapılamaz. Birim, ilgili ruhsat ve uygulama tipi bakımından belirlenir. Ürünler arasında uygulama yöntemi ve ölçü birimleri farklı olabilir.

Bu örnek hayalî işletme verisidir. Ama kontrol ilkesini somutlaştırır: Gerçekten uygulanan yerin, ilgili bitkinin ve ürün ruhsatının tek kayıtta ilişkilendirilmesi gerekir.

Fidanlık sürekli ürün taşıyorsa kayıt zamanına ait uygulama yerinin ve üretim partisinin sonradan da doğrulanabilmesi önemlidir. Bunun ulusal mevzuatta hangi yöntemle gerçekleştirileceği, her üye ülkenin uygulama ayrıntılarıyla birlikte değerlendirilir.

En küçük ruhsat boşluğu için Avrupa'nın iki ayrı hukuki yolu var

Süs bitkilerinde birçok türün az miktarda yetiştirilmesi, bir kullanımın büyük tarla ürünleri kadar ticari değer taşımamasıyla sonuçlanabilir. Bu yüzden AB, yalnızca yeni ürünün tam ruhsatlandırılmasına dayanmıyor.

1107/2009 sayılı Tüzüğün 51. maddesi, önceden ruhsatlı bir ürünün minor uses (küçük kullanımlar) için kapsamının genişletilmesine imkân tanıyor. Ruhsat sahibi dışında resmî ve bilimsel kurumlar, mesleki tarım kuruluşları ve profesyonel kullanıcılar da uygun koşullarda başvuru yapabiliyor.

Bunun için kullanımın küçük kullanım niteliğinde olması, kamu yararı, gerekli teknik veriler ve çalışan, uygulayıcı veya çevreyle ilgili risklerin değerlendirilmesi gerekiyor. Küçük kullanım, etikette olmayan ilacı serbestçe kullanma yetkisi değildir.

53. madde ise belirli acil durumlarda, başka makul yollarla kontrol edilemeyen tehlike için en fazla 120 günlük sınırlı ve kontrollü geçici izin yolunu düzenliyor.

Biri ruhsat kapsamını genişletme, diğeri acil durumda süreli istisna. Aynı şey değil. Ayrıca AB'de herhangi bir ülkede verilmiş 120 günlük geçici izni, başka bir ülkenin fidanlığı kendi başına uygulayamaz.

Türkiye'deki 24. yazıda değindiğimiz geçici izin ve ruhsat genişletme yöntemleriyle bu mekanizmalar arasında politika açısından karşılaştırma yapılabilir; ancak mevzuatlar birbirinin kopyası değil.

Avrupa'daki uzman grubunun adında bile önemli bir istisna var

European Minor Uses Coordination Facility bünyesinde Ornamentals adlı bir uzman grubu bulunuyor. Bu grupta kesme çiçek, kaplı süs bitkisi, balkon ve mevsimlik çiçekler, soğanlı ve yumrulu süs bitkileri gibi kategoriler değerlendiriliyor.

Ancak grubun kendi resmî tanımında açık bir sınır var: Nursery plants (fidanlık bitkileri) bu belirli istatistiksel sınıflandırmanın dışında tutulmuş.

Bu ayrıntıyı gözden kaçırmak kolay. “AB'nin süs bitkileri uzman grubu bütün Türkiye'deki süs ağacı fidanlıklarını aynen kapsıyor” desek yanlış olur.

Buradaki istatistiksel veya uzman grup sınıflandırması, Avrupa'da fidanlık bitkilerinin pestisit mevzuatından muaf olduğu anlamına gelmiyor. Sadece üretim kategorileri ve araştırma ihtiyaçları farklı biçimde örgütlenebiliyor.

Ödemiş'te büyük boy süs ağacı üreten işletmeyle Antalya'da kesme çiçek üreticisinin ihtiyacı aynı alt grupta görünmeyebilir. O nedenle Türkiye'de de kesme çiçek, saksılı süs bitkisi, büyük peyzaj ağacı ve çoğaltım materyali için ruhsat ve mücadele ihtiyacı ayrı analiz edilmeli.

Bu, AB'yi tek bir kategori sanan tartışmalar için önemli ve doğrulanabilir bir örnek.

European Minor Uses Coordination Facility — Ornamentals uzman grubu ve nursery plants istisnası

AB'de 2030'a kadar pestisit kullanımı yüzde 50 azaltılmak zorunda mı?

Bu iddia da dikkat istiyor.

Avrupa Komisyonu 22 Haziran 2022'de, pestisit kullanımını ve riskini azaltma hedeflerini içeren yeni bir Sustainable Use Regulation (SUR) teklifi hazırladı. Bu teklifte 2030'a kadar kimyasal pestisit kullanım/riskinin yüzde 50 azaltılmasıyla ilgili AB düzeyinde hukuken bağlayıcı hedefler öngörülüyordu.

Fakat 27 Mart 2024'te teklif geri çekildi. Dolayısıyla 2022'deki düzenleme yürürlüğe giren bir tüzük değil ve bağlayıcı hedefleri yürürlüğe girmiş gibi yazamayız.

Mevcut temel sürdürülebilir kullanım hukuki çerçevesinde 2009/128/EC Direktifi yürürlükte. Komisyon, daha önce açıklanan azaltım hedeflerini izlemeyi sürdürüyor; bu durum geri çekilen SUR teklifinin kanunlaştığı anlamına gelmiyor.

Türkiye için buradaki ders, Avrupa'daki bir hedefin veya teklifin basın açıklamasını mevzuat sanmamak. Politika hedefi, yürürlükteki hukuk ve uygulamanın gerçek sonuçları ayrı incelenmeli.

Avrupa Komisyonu — SUR teklifinin 27 Mart 2024'te geri çekilmesi ve yürürlükteki direktif

Peki Türkiye Avrupa'dan ne öğrenebilir?

Gardensel açısından karşılaştırma “AB daha az ilaç kullanıyor mu?” gibi tek sayılık bir tartışma değil. Bu yazının kaynakları, bütün süs bitkisi alt sektörleri için doğrulanmış AB–Türkiye kullanım miktarı veya risk endeksi karşılaştırması sunmuyor. O nedenle Avrupa'nın otomatik daha güvenli veya Türkiye'nin otomatik daha kötü uygulama yaptığını kanıtlamış değiliz.

Bunun yerine üç somut kurumsal mekanizma görüyoruz.

Birincisi, ruhsat sorgusunda hassas kullanım ayrımı. Hollanda Ctgb ve Almanya BVL, ürün adını bulmakla yetinmemeyi, bitki grubu, kesme çiçek istisnası, kapalı/açık yetiştirme ve kullanıcı koşulunu incelemeyi öğretiyor.

İkincisi, uygulama kaydında esnek ama izlenebilir alan tanımı. AB 2023/564 metni, parsel dışında sera numarası, hacim veya alternatif üretim biriminin kullanılabildiği kategoriler tanımlıyor. Türkiye'deki fidanlıkların çok tür ve hareketli stok yapısı için benzer bir veri modeli değerlendirilebilir.

Üçüncüsü, küçük kullanımların ruhsatlandırma açığı için ayrı yol. Madde 51 ve Avrupa küçük kullanım ağları, üretici örgütleriyle bilimsel kurumların ortak ihtiyacı kayda geçirip veri üretmesi için örnek oluşturuyor.

Türkiye'de bugün B-Reçete sistemi uygulanıyor; ancak onun her adımının AB'de aynen zorunlu olduğunu ileri sürmek doğru değil. Ayrıca AB mevzuatından Türkiye'ye doğrudan kullanım izni çıkarmak mümkün değil. Yurt dışı etiketleri Türkiye'de ruhsat yerine geçmez.

Gardensel için önerilen karşılaştırmalı denetim

Ödemiş, Bayındır, Yalova ve Sakarya'da faaliyet gösteren fidanlıklarla yapılacak bir pilotta, aynı zararlıyla karşılaşan farklı üretim grupları için şu kayıtlar karşılaştırılabilir:

Bu Gardensel'in önerdiği çalışma çerçevesidir, yapılmış bir saha araştırmasının sonucu değil. Bakanlığın mevcut sistemlerinin teknik kapasitesi ancak gerçek örneklerle test edildiğinde değerlendirilebilir.

Sistemdeki bir yanlış alan kodunun düzeltilmesi, ruhsatsız uygulamayı yasallaştırmaz. Aynı şekilde kayıt ve ruhsat denetimini korumak, her fidanlığın tek ürünlü tarla gibi tanımlanmasını zorunlu kılmaz.

Sonuç: Avrupa'nın yaklaşımı pestisiti serbest bırakmak değil, kullanımını doğru tanımlamak

Bir süs bitkisi yenilmediği için gıdaya özgü bazı riskler ve kayıt alanları farklı olabilir. Fakat AB'nin mevzuatı ruhsatlandırılmış ürünün doğru bitkide, doğru ortamda, yetkili profesyonel kullanımla ve izlenebilir kayıtla uygulanmasını esas alıyor.

Sektör için en öğretici nokta, tek bir “Avrupa reçetesi” bulunmaması. Aktif madde Birlik düzeyinde; ürün ruhsatı ve kullanım sınırları üye ülkede; profesyonel uygulama ise ortak ilkelerle ulusal uygulamanın kesişiminde yönetiliyor.

Türkiye'nin fidanlık üreticisi için kullanılabilir sonuç da bu: Önce kullanımın biyolojisini ve ruhsatı doğru tanımla; sonra gerçek uygulama yerine göre kayıt tut; küçük kullanım için yasal araştırma ve ruhsat genişletme yolunu işlet.

Avrupa'dan alınacak ders, ne sınırsız pestisit serbestisi ne de fidanlığın her işlemini gereksiz yere zorlaştıran tek tip bir bürokrasi. Güvenlik yükümlülüğünü koruyup üretimin farklılığını tanıyan, etiket esaslı ve denetlenebilir bir sistem.

Kaynaklar ve önceki yazılar

Avrupa Komisyonu — Etken maddelerin onay süreci

Avrupa Komisyonu — Ticari pestisit ürünlerinde ulusal ruhsatlandırma

Avrupa Komisyonu — Ruhsat bölgeleri, karşılıklı tanıma ve sera kullanımının değerlendirilmesi

AB 1107/2009 — Madde 40–42, 51, 53, 55 ve 67

AB 2009/128/EC — Sürdürülebilir kullanım ve entegre mücadele

AB 2023/564 — 2025 değişiklikleri işlenmiş elektronik kullanım kayıtları

AB 2025/2203 — 2027 öncesi kullanımlar için elektronik aktarımda geçiş esnekliği

Hollanda Ctgb — Resmî ruhsat veritabanı ve örtü altı/açık alan tanımları

Hollanda Ctgb — Bağlayıcı kullanım talimatı, ürün grubu ve EPPO kodları

Almanya BVL — Profesyonel sera kullanımına ait örnek ruhsat kaydı ve kesme çiçek istisnası

European Minor Uses Coordination Facility — Ornamentals sınıflandırması ve fidanlık bitkileri istisnası

Avrupa Komisyonu — SUR teklifinin geri çekilmesi; yürürlükteki 2009/128/EC

Özgür Bahçeci — 22. yazı: B-Reçete'nin süs bitkilerine etkisi

Özgür Bahçeci — 23. yazı: Gıda dışı üretimde muafiyet

Özgür Bahçeci — 25. yazı: Süs bitkilerinde ruhsatlı pestisit sayısının yetersizliği

Kaynak ve yöntem notu — 8 Kasım 2026: Avrupa Birliği düzenlemeleri, AB üyesi ülkelerdeki ulusal ruhsatlarla birlikte okunmalıdır; örnek Hollanda veya Alman ruhsatı Türkiye'de kullanım hakkı vermez. Ürün etiketinin bitki, zararlı, uygulama yeri ve kullanıcı şartları esas alınır. 2025/2203'teki elektronik aktarım esnekliği kayıt tutma zorunluluğunu kaldırmaz. 2022 SUR önerisi 2024'te geri çekilmiştir ve yürürlükteki kanun gibi gösterilmemelidir. Bu yazı herhangi bir ticari ürün için doz veya uygulama tavsiyesi içermez.